Yasal Çerçeve

Fonksiyonel mantar konusunda yazarken en çok kısıtlayan şey bilgi eksikliği değil, mevzuat. Bir bileşen hakkında ne bilindiğini yazabilirsiniz; ama o bilgiyi bir ürünle ilişkilendirdiğiniz anda başka bir hukuk alanına geçmiş olursunuz.

Bu sayfa o sınırın nerede olduğunu gösteriyor: Türkiye'de bu ürünler hangi kategoride duruyor, hangi ifadeler yasak, hangileri serbest ve dünyanın geri kalanı ne yapıyor.

Bu sayfa hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.

Türkiye'de yasal statü

Fonksiyonel mantarlar (Aslan Yelesi, Reishi, Cordyceps, Hindi Kuyruğu, Sparassis ve diğerleri) Türkiye Cumhuriyeti mevzuatında gıda ürünü olarak sınıflandırılır. İlaç değildir.

• Türk Gıda Kodeksi: Mantar bazlı kuru tozlar, çay ve kahve karışımları gıda olarak değerlendirilir.
• Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49): Konsantre formda satılan ürünler bu kapsama girer ve Tarım ve Orman Bakanlığı bildirimi gerektirir.
• İlaç sınıflandırması: Hiçbir fonksiyonel mantar ürünü Türkiye'de ilaç olarak ruhsatlandırılmamıştır.

Bu ayrım tek bir sonuç doğuruyor: bir gıda ürünü, bir hastalık hakkında konuşamaz.

Yasak olan ifadeler

Sağlık Bakanlığı ve Reklam Kurulu mevzuatına göre gıda ve takviye edici gıda ürünleri için aşağıdaki ifadeler yasaktır:

• "Tedavi eder", "iyileştirir", "önler", "yok eder"
• "Hastalığı geçirir", "şifa verir", "mucizevi etki"
• Spesifik hastalık adı ile ürünün ilişkilendirilmesi ("kanser için", "diyabet için" gibi)
• Doktor, hasta ve hastane görselleri kullanımı
• Resmî onay yokken "onaylanmış" ya da "klinik olarak kanıtlanmış" denmesi

İhlal hâlinde Reklam Kurulu cezası, ürün toplatması ve idari para cezası uygulanır. mycovita.bio'da bu ifadeler hiçbir yazıda kullanılmaz — sebebi yalnızca ceza riski değil; bir gıdayı ilaç gibi anlatmak, okuyucunun gerçekten ihtiyacı olan tedaviyi geciktirebilir.

Serbest olan açıklamalar

Sınırın içinde kalarak şunlar yazılabilir:

• Bileşenin kimyasal yapısının açıklanması ("beta-glukan bir glikoz polimeridir" gibi).
• İn vitro ve hayvan modeli çalışmalarının kaynak verilerek aktarılması.
• "Araştırılıyor", "literatürde tartışılıyor" biçimindeki kip.
• Mantarın gıda kompozisyonu: protein, B vitamini, mineral içeriği.
• Geleneksel kullanım tarihçesi, etnobotanik kaynak verilerek.

Bu sitede kullanılan kanıt düzeyi etiketleri ve kaynak hiyerarşisi editöryel politikada; bileşen bazında bugünkü kanıt durumu klinik çalışmalar indeksinde, atıf verilen çalışmalar bibliyografyada.

Miktar ve kullanım programı

Bu sitede doz ya da kullanım programı verilmez. Ne kadar kullanılacağı ürün etiketinde yazar ve etiket önceliklidir; mutfak ölçüsü (su, süre, eşlikçi malzeme) bu kapsamın dışındadır. Sık sorulan sorular sayfasında miktar sorusuna neden cevap verilmediği ayrıca yazılı.

Yabani mantar toplama

Türkiye'de yabani mantar toplamak ve satmak Orman Genel Müdürlüğü mevzuatına tabidir: toplama izni, koruma altındaki türler ve sezon sınırlamaları söz konusudur.

Tüketim tarafındaki uyarı daha keskin. Yabani mantar teşhisi uzmanlık gerektirir — Amanita phalloides ve diğer ölümcül türlerin yenebilir türlere benzeyen görünümleri vardır ve zehirlenmenin ilk saatleri sessiz geçer. MYCOVITA yabani mantar satmaz. Konunun ayrıntısı Türkiye'deki yabani mantarlar yazısında.

Çocuklar, hamilelik ve emzirme

Mevzuat bu gruplar için takviye edici gıda kullanımında hekime danışma uyarısını zorunlu tutar; etiketlerde "Hamilelik ve emzirme döneminde doktorunuza danışınız" ifadesi bulunur. Bu gruplar için hazırlanmış yazılar güvenlik rehberinde toplanıyor.

İlaç etkileşimleri

Fonksiyonel mantarların antikoagülan, immünosupresan ve hipoglisemik ilaçlarla teorik etkileşim potansiyeli literatürde tartışılır. Kronik ilaç kullananların hekimini bilgilendirmesi bu yüzden yalnız temkin değil, etik bir gerekliliktir. Literatürün ayrıntısı ilaç etkileşimleri rehberinde.

Avrupa Birliği — Novel Food

AB'de Regulation (EU) 2015/2283 kapsamında, 15 Mayıs 1997'den önce AB'de "önemli düzeyde" tüketilmemiş gıdalar Novel Food sayılır ve satıştan önce European Food Safety Authority (EFSA) değerlendirmesi gerekir. Aslan Yelesi ve Cordyceps gibi türlerin bu kapsamdaki durumu tartışmalıdır; yani bir ürünün Türkiye'de yasal olması AB'de de yasal olduğu anlamına gelmez.

Birleşik Krallık — FSA

Brexit sonrasında Birleşik Krallık kendi novel food sürecini yürütüyor (Food Standards Agency) ve AB onayları otomatik olarak geçerli değil. Bazı mantar türleri için daha esnek bir statü söz konusu olsa da ürün bazında ön değerlendirme şarttır.

Amerika Birleşik Devletleri — DSHEA

ABD'de fonksiyonel mantarlar Dietary Supplement Health and Education Act (DSHEA, 1994) kapsamında "dietary supplement" olarak satılır. FDA ön onayı gerekmez; buna karşılık structure/function claim sınırlamaları geçerlidir ve "FDA onaylı" ifadesi kullanılamaz.

Japonya — onaylı endikasyonlar

Japonya, mantar kökenli bileşenlere resmî sağlık otoritesi onayı vermiş ülkedir. PSK (Krestin), Trametes versicolor'dan türetilen polisakkarit-protein kompleksidir ve 1977'de kemoterapi adjuvanı olarak onaylanmıştır. Lentinan ise gastrik kanser adjuvanı olarak onaylıdır.

Buradaki ayrım kritik: onay izole bileşenin ilaç formuna verilmiştir ve Japonya dışında genel olarak geçerli değildir. Mutfakta kullanılan Shiitake ile damardan verilen lentinan aynı şey değildir. Ayrıntısı PSK ve lentinan yazılarında.

---

Bu sayfa hukuki danışmanlık niteliği taşımaz ve mevzuat değişebilir. Spesifik sorular için Tarım ve Orman Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve TİTCK yetkili mercilerdir.

Kişisel verilerin işlenmesi ayrı bir belgede: KVKK aydınlatma metni. Analiz belgelerinin nasıl okunacağı ise COA rehberinde.