İpekböceği Muskardin Hastalığı ve Agostino Bassi

İpekböceklerini etkileyen bir hastalığın İtalyancada birkaç adı vardı: mal del segno, calcinaccio, moscardino. Agostino Bassi bu hastalık üzerine yaptığı çalışmayı, başlığı bu adları sayan bir eserde yayımladı (Bassi, 1836). Bu yazı, bir böcek hastalığının mantarla ilişkilendirilmesinin mikrop kuramının tarihindeki yerini ve o mantarın sonraki iki yüzyılını anlatıyor.

Bassi ve ipekböceği hastalığı

Bassi 1773'te doğdu; 1973'te Bacteriological Reviews dergisinde onun doğumunun iki yüzüncü yılı için bir anma yazısı yayımlandı (Porter, 1973). Bassi'nin kitabı, Biodiversity Heritage Library'deki kaydına göre 1836 tarihli ve Tipografia Orcesi baskısıdır; başlığı, konusunu ipekböceklerini etkileyen bir hastalık olarak tanımlar (Bassi, 1836).

Böceklerle ilişkili mantarlar üzerine yazılan bir editoryal, böceklerde beyaz muskardin hastalığına yol açan mantarı ilk kez Agostino Bassi'nin izole ettiğini ve mantarın sonradan onun onuruna Beauveria bassiana adını aldığını belirtir (Pedrini ve ark., 2024).

Mikrop kuramının öncüsü

Bulaşıcı hastalıklarda nedenselliği kanıtlama ölçütlerinin tarihini inceleyen bir makale, bu ölçütlerin 19. yüzyılın ilk yarısında Agostino Bassi'nin bulaşma üzerine yaptığı keşiflerden doğduğunu ve ancak Robert Koch'un şarbon ve tüberküloz üzerine çalışmalarından sonra, Koch postülatları olarak bilinen pratik kılavuzların kabul gördüğünü anlatır (Mazzarello, 2004). Yani bir mikrobun bir hastalığa yol açtığını göstermenin yöntemi, bir böcek hastalığı ve bir mantarla başlayan bir hattın sonunda biçimlendi.

Bu erken katkıların görünürlüğü uzun süre sınırlı kaldı. Bitki bilimcilerin mikrop kuramına katkısını inceleyen bir makale, mikropların bitki hastalıklarına yol açtığını gösteren çalışmaların, Pasteur ve Koch'un insan ve hayvan hastalıkları için kesin kanıt sunmasından on yıllar önce tamamlandığını; bu katkılar az tanındığı için patojenlerin ortak özelliklerinin geç fark edildiğini belirtir (Kelman ve ark., 2002). Bitkilerde mantar kaynaklı büyük salgınların tarihinden bir örnek kahve pası yazısında.

Pasteur ve ipekböceği hastalıkları

İpekböceği hastalıkları mikrop kuramının sonraki durağında da yeniden sahneye çıktı. Pasteur'ün laboratuvar defterlerine, mektuplarına ve yayımlanmış çalışmalarına dayanan bir inceleme, onun ipekböceği hastalıkları üzerine yaptığı araştırmayı yeniden kurar (Cadeddu, 2000). Bu incelemeye göre Pasteur yaklaşık üç yıl boyunca bu hastalıkların dışarıdan gelen mikroplarla oluşmadığını düşündü, oysa Béchamp doğru açıklamayı yapmıştı; yazar bu erken "hatanın" Pasteur'ün bulaşıcı hastalıkların nedenleri ve önlenmesi üzerine sonraki çalışmalarının yolunu açtığını savunur (Cadeddu, 2000). Mayanın bir canlı olduğunun nasıl kabul edildiği ise maya canlı mı yazısında anlatılıyor.

Adın yolculuğu: Beauveria

Bassi'nin mantarı bugünkü cins adını 20. yüzyılın başında aldı. Paul Vuillemin 1912'de Bulletin de la Société Botanique de France'ta yayımladığı kısa makalesinde Beauveria'yı Verticilliaceae içinde yeni bir cins olarak tanımladı (Vuillemin, 1912). Tür adı bassiana ise Bassi'nin adını taşımaya devam etti (Pedrini ve ark., 2024).

Modern soy çalışmaları bu adın arkasında tek bir soy olmadığını gösterdi. 86 Beauveria izolatının DNA dizilerine dayanan çalışma altı soy (A-F) buldu; B. bassiana birbirine akraba olmayan iki soy oluşturuyordu ve konak ilişkisi esasen rastgeleydi, yani mantar belirli bir böceğe özgü değildi (Rehner ve ark., 2005). Mantarın biyolojisi, kutikulayı nasıl aştığı ve konak içindeki yaşamı Beauveria bassiana yazısında ayrıntılı olarak ele alınıyor.

İki yüzyıl sonra

Bassi'nin ipekböceği tırtıllarında gördüğü mantar bugün iki ayrı kimlik taşıyor. Genom çalışmasına göre B. bassiana yüzlerce böcek türünü enfekte eder ve çevre dostu bir mantar kaynaklı böcek ilacı olarak ticari biçimde üretilir; genom dizisi böcek öldürme yeteneğinin bu mantarlarda birden fazla kez evrildiğini gösterdi (Xiao ve ark., 2012). Aynı çalışmaya göre B. bassiana, Cordyceps militaris gibi eşeyli üreme için iki çiftleşme tipine ihtiyaç duyar, ancak eşeyli evresi pek az görülür (Xiao ve ark., 2012).

Öte yandan mantar ipek üreticileri için hâlâ bir sorun. Çin'de 13 ildeki ipekböceklerinden alınan 488 izolat, 9 ildeki çam tırtıllarından alınan 327 izolatla karşılaştırıldı; iki grup genetik olarak ayrı çıktı ve çam tırtıllarına karşı kullanılan böcek ilacı suşlarının ipekböceği salgınlarının kaynağı olmadığı sonucuna varıldı (Chen ve ark., 2015). Aynı çalışma B. bassiana'nın ipek üretiminde ciddi ekonomik kayıplara yol açtığını belirtir (Chen ve ark., 2015). Böcek patojeni başka bir toprak mantarının hikâyesi Metarhizium nedir yazısında; mantarların canlılar ağacındaki yerinin nasıl belirlendiği ise mantarların sınıflandırma tarihi yazısında.

Bilimsel referanslar

Bassi, A. (1836). Del mal del segno, calcinaccio o moscardino: malattia che affligge i bachi da seta. Tipografia Orcesi. DOI 10.5962/bhl.title.152978.

Cadeddu, A. (2000). The heuristic function of 'error' in the scientific methodology of Louis Pasteur: the case of the silkworm diseases. Hist Philos Life Sci, 22(1), 3-28. PMID 11258099.

Chen, X. et al. (2015). Molecular tracing of white muscardine in the silkworm, Bombyx mori (Linn.) II. Silkworm white muscardine is not caused by artificial release or natural epizootic of Beauveria bassiana in China. J Invertebr Pathol, 125, 16-22. PMID 25541121. DOI 10.1016/j.jip.2014.12.005.

Kelman, A. & Peterson, P.D. (2002). Contributions of plant scientists to the development of the germ theory of disease. Microbes Infect, 4(2), 257-260. PMID 11880059. DOI 10.1016/s1286-4579(01)01532-5.

Mazzarello, P. (2004). The explicative power of the rules: the case of the Koch's postulates. Med Secoli, 16(2), 293-316. PMID 16222849.

Pedrini, N. et al. (2024). Multifaceted Beauveria bassiana and Other Insect-Related Fungi. J Fungi (Basel), 10(2), 142. PMID 38392814. DOI 10.3390/jof10020142.

Porter, J.R. (1973). Agostino Bassi bicentennial (1773-1973). Bacteriol Rev, 37(3), 284-288. PMID 4585794. DOI 10.1128/br.37.3.284-288.1973.

Rehner, S.A. & Buckley, E. (2005). A Beauveria phylogeny inferred from nuclear ITS and EF1-alpha sequences: evidence for cryptic diversification and links to Cordyceps teleomorphs. Mycologia, 97(1), 84-98. PMID 16389960. DOI 10.3852/mycologia.97.1.84.

Vuillemin, P. (1912). Beauveria, nouveau genre de Verticilliacées. Bull Soc Bot France, 59(1), 34-40. DOI 10.1080/00378941.1912.10832379.

Xiao, G. et al. (2012). Genomic perspectives on the evolution of fungal entomopathogenicity in Beauveria bassiana. Sci Rep, 2, 483. PMID 22761991. DOI 10.1038/srep00483.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya