Asma Küllemesi: Amerika'dan Avrupa Bağlarına Bir Mantarın Yolculuğu

Asma küllemesinin Avrupa'ya gelişi, mikropların hastalık yapabileceği fikrinin henüz kabul görmediği bir döneme denk geldi. Etkeni bugün Erysiphe necator adıyla bilinen bir külleme mantarıdır. Bu yazı bu mantarın Avrupa'ya gelişini, bağlarda başlattığı kükürt dönemini ve genetik çalışmaların kökeni hakkındaki tabloyu nasıl yeniden çizdiğini anlatıyor.

Mikrop kuramından önce gelen salgın

Asma küllemesine yol açan Erysiphe necator'dan daha derin biçimde hastalık yönetiminin gelişimini etkilemiş bitki patojeni azdır (Gadoury ve ark., 2012). Patojen 1845'te Kuzey Amerika'dan İngiltere'ye, 1847'de de Fransa'ya yayıldığında "mikrop kuramı" ne halk arasında anlaşılıyor ne de bilim çevrelerinde genel olarak kabul görüyordu; Louis Pasteur fermantasyonun mikrobik doğasını daha yeni bildirmişti ve Robert Koch'un bazı hayvan hastalıklarının mikrobik doğasına dair kanıtlarını yayımlamasına daha 30 yıl vardı (Gadoury ve ark., 2012).

Buna rağmen patojenin gelişinden sonraki altı yıl içinde Fransa'da yaklaşık 6 milyon bağcı, yaklaşık 2,5 milyon hektar bağda küllemeyi baskılamak için düzenli olarak kükürt uyguluyordu (Gadoury ve ark., 2012). Külleme mantarlarının genel biyolojisi külleme nedir yazısında anlatılıyor. Aynı yüzyılda bir başka patojenin Seylan'ın kahve ekonomisini nasıl değiştirdiği ise kahve pası yazısında.

Bir mantarın birçok adı

Bugün yaygın kabul gören sınıflandırmada mantar Erysiphaceae ailesinde Erysiphe necator adını taşır; eşanlamlıları arasında Uncinula necator, E. tuckeri ve Uncinula americana, eşeysiz evresinin adı olarak da Oidium tuckeri bulunur (Gadoury ve ark., 2012). Mantar adlarındaki bu tür çokluğun nasıl tek ada bağlandığı bir mantar bir isim yazısında anlatılıyor.

Modern organik fungisitlerle yapılan geleneksel mücadele 1980'den bu yana birkaç kez fungisit direncinin evrilmesiyle sekteye uğramış ve bu durum patojenin biyolojisi, genetiği ve konakla etkileşimi üzerine yeni bir araştırma çabası başlatmıştır (Gadoury ve ark., 2012). Bir derleme yoğun ilaçlama programlarının çoğu zaman farklı fungisitlere dirençli külleme suşlarının ortaya çıkıp yayılmasına yol açtığını, ağır enfeksiyonların büyük ürün kayıplarına neden olabildiğini ve düşük düzeyde hastalığın bile şarap kalitesini olumsuz etkileyebildiğini belirtir (Kunova ve ark., 2021).

Avrupa'daki genetik gruplar

Avrupa'dan 62 ve Hindistan'dan 28 izolat toplanıp RAPD yöntemiyle incelendiğinde üç ana grup belirlenmiş; tomurcukta kışlayan miselden gelen dokuz izolat ayrı bir grupta toplanmış ve tarlada öbür izolatlarla bir arada yaşamalarına rağmen genetik olarak yalıtılmış bir biyotip olabilecekleri düşünülmüştür (Délye ve ark., 1997).

Sonraki çalışmada Avrupa, Tunus, İsrail, Hindistan ve Avustralya'dan 132 tek spor izolatında grupları ayıran nokta mutasyonları belirlenmiş ve bağdaki örnekler için özgül bir PCR testi geliştirilmiştir (Délye ve ark., 1999). Fransız bağlarında yapılan ön çalışmada bir yetişme mevsimi içinde popülasyonun çoğunlukla I. grup izolatlarından çoğunlukla III. grup izolatlarına kaydığı görülmüştür (Délye ve ark., 1999).

Köken: tek yönlü bir göç mü?

Doğu ABD, Avrupa, Avustralya ve batı ABD'den 146 izolatta üç çekirdek gen bölgesi dizilendiğinde Avrupa'daki iki genetik grubun iki ayrı girişi temsil ettiği ve doğu ABD'deki atalardan türemiş olabileceği; batı ABD popülasyonunun Avrupa'dan, Avustralya popülasyonunun da Avrupa'dan geldiği sonucuna varılmıştır (Brewer ve ark., 2010). Haplotip zenginliği ve nükleotit çeşitliliği doğu ABD popülasyonlarında, dışarıdan getirilmiş popülasyonlardakinden anlamlı biçimde yüksek bulunmuştur (Brewer ve ark., 2010).

Mantarın bağdaki eşeyli üremesi de incelenmiştir. New York ve Virginia bağlarında 2009 sonbaharında ve 2010 ilkbaharında toplanan izolatlar 11 mikrosatelit belirteçle genotiplendiğinde askosporlardan gelen ilkbahar örneğinde neredeyse her izolatın genotipi farklı çıkmış, sonbahar popülasyonları ise daha az çeşitli olmuştur (Brewer ve ark., 2012). Eşleşme tipi oranları 1:1'den sapmamış ama bütün popülasyonlarda anlamlı bağlantı dengesizliği saptanmıştır (Brewer ve ark., 2012).

İsrail'deki popülasyonun yaygın A ve B gruplarına ek olarak Avrupa'daki ve doğu ABD'deki bilinen gruplardan ayrışan yeni bir IL grubundan oluştuğu bulunmuş; bu grup yabanıl ve geleneksel asmalarda yüzde 95 oranında baskın çıkmış ve A ile B izolatlarından daha saldırgan olmuştur (Gur ve ark., 2021). Yazarlar İsrail popülasyonunun en az iki istilayla kurulduğunu ve bunlardan birinin Doğu Amerika dışından, olasılıkla Asya kökenli olabileceğini öne sürmüştür (Gur ve ark., 2021).

Avrupa, Amerika kıtası, Çin ve Avustralya'dan 2012-2017 arasında toplanan 410 izolatın genotiplenmesi kıtasal ayrışma gösteren iki ana küme ve ayrı bir Avustralya kümesi ortaya koymuştur (Ordoñez ve ark., 2026). Batı ABD popülasyonlarının gösterdiği örüntü yakın zamanda Avrupa'dan gelişten çok yerli Vitis konaklarında bölgesel çeşitlenmeyle uyumlu bulunmuş; bu, batı ABD popülasyonunun Avrupa kökenli olduğu yönündeki önceki çıkarımı yeniden tartışmaya açmıştır (Ordoñez ve ark., 2026). Asmanın öbür mantar ortağı, Botrytis, soylu çürüklük yazısında anlatılıyor.

Bilimsel referanslar

Brewer, M.T. & Milgroom, M.G. (2010). Phylogeography and population structure of the grape powdery mildew fungus, Erysiphe necator, from diverse Vitis species. BMC Evol Biol, 10, 268. PMID 20809968. DOI 10.1186/1471-2148-10-268.

Brewer, M.T. et al. (2012). Linkage disequilibrium and spatial aggregation of genotypes in sexually reproducing populations of Erysiphe necator. Phytopathology, 102(10), 997-1005. PMID 22755546. DOI 10.1094/PHYTO-11-11-0321.

Délye, C. et al. (1997). RAPD analysis provides insight into the biology and epidemiology of Uncinula necator. Phytopathology, 87(7), 670-677. PMID 18945087. DOI 10.1094/PHYTO.1997.87.7.670.

Délye, C. et al. (1999). Nested allele-specific PCR primers distinguish genetic groups of Uncinula necator. Appl Environ Microbiol, 65(9), 3950-3954. PMID 10473400. DOI 10.1128/AEM.65.9.3950-3954.1999.

Gadoury, D.M. et al. (2012). Grapevine powdery mildew (Erysiphe necator): a fascinating system for the study of the biology, ecology and epidemiology of an obligate biotroph. Mol Plant Pathol, 13(1), 1-16. PMID 21726395. DOI 10.1111/j.1364-3703.2011.00728.x.

Gur, L. et al. (2021). Population structure of Erysiphe necator on domesticated and wild vines in the Middle East raises questions on the origin of the grapevine powdery mildew pathogen. Environ Microbiol, 23(10), 6019-6037. PMID 33459475. DOI 10.1111/1462-2920.15401.

Kunova, A. et al. (2021). Grapevine powdery mildew: fungicides for its management and advances in molecular detection of markers associated with resistance. Microorganisms, 9(7), 1541. PMID 34361976. DOI 10.3390/microorganisms9071541.

Ordoñez, B. et al. (2026). Global patterns of genetic variation and population structure in grapevine powdery mildew (Erysiphe necator). Phytopathology, 116(10), 1660-1671. PMID 42208602. DOI 10.1094/PHYTO-02-26-0034-R.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya