Kaplan Sütü Mantarı (Lignosus rhinocerus): Sklerot ve Kültüre Alınış

"Kaplan sütü mantarı" tek bir türün adı değil. Yerel dilde cendawan susu rimau olarak geçen bu ad, Lignosus cinsinden birkaç türü birlikte anlatır; grubun kimliği doğrulanan türü Lignosus rhinocerotis, sinonimi ise Polyporus rhinocerus'tur (Lau ve ark., 2015). Literatürde tür epiteti hem rhinocerus hem rhinocerotis yazımıyla geçiyor, bu sayfada iki yazım aynı türü gösteriyor. Araştırmaların merkezinde türün sklerotu var: genom, gen ifadesi, polisakkarit yapısı ve özellikle sklerotun doğadan toplanmak yerine kültürde nasıl üretilebileceği.

Genom ve akrabalık

De novo birleştirilen genom 34,3 Mb büyüklüğünde ve 10.742 olası gen taşıyor; bu genlerin yüzde 84,30'u kamu veri tabanlarındaki dizilerle benzerlik göstermiştir (Yap ve ark., 2014). Filogenetik analiz türü çekirdek polyporoid soy içinde Ganoderma lucidum, Dichomitus squalens ve Trametes versicolor ile yakın akraba olarak konumlandırmıştır (Yap ve ark., 2014). Aynı genomda polyketit, ribozomal olmayan peptit ve triterpenoit yolaklarına ait genler bulunmuş, seskiterpenoit biyosentez genleri ise özellikle zengin çıkmıştır (Yap ve ark., 2014). Aynı soydaki bir türü Reishi mantarı nedir yazısında anlattık.

Bu seskiterpen zenginliği sonradan deneysel olarak da izlendi. Genom madenciliğiyle seçilen dört tip I seskiterpen sentazı, mevalonat yolu eklenmiş bir Escherichia coli konakçısında ifade edilerek 11 seskiterpen tanımlanmış; bunların onu Lignosus cinsinden ilk kez bildirilmiştir (Gao ve ark., 2026). Enzimlerden ikisi yüksek ürün özgüllüğü gösterirken öteki ikisi birden fazla ürün vermiştir (Gao ve ark., 2026).

Sklerotta hangi genler çalışıyor?

Sklerot, hiflerin sıkıca bir araya gelerek oluşturduğu dayanıklı bir yapıdır; genel biyolojisini sklerot nedir yazısında ayrıca ele aldık. Bu türün sklerot transkriptomu incelendiğinde 3.673 alternatif kırpılma olayı, 117 yeni transkript ve 59.649 tek nükleotit varyasyonu kaydedilmiştir (Yap ve ark., 2015). Yüksek düzeyde ifade edilen genler arasında sisteince zengin serato-platanin, hidrofobinler ve şeker bağlayan lektinler öne çıkmıştır (Yap ve ark., 2015). Glukan biyosentez enzimlerini kodlayan genler, dördü terpen sentazı olmak üzere altı gen kümesi ve 109 sitokrom P450 dizisi de transkriptomda bulunmuştur (Yap ve ark., 2015). Hidrofobinlerin ne olduğu hidrofobin nedir yazısında anlatılıyor.

Sklerotun polisakkarit iskeleti de ayrıntılı çözüldü. Alkalide çözünen bir polisakkarit fraksiyonu, (1→3)-β-D-glukoz omurgası taşıyan ve her üç birimde bir (1→6) bağlı, yoğun dallı yan zincirlere sahip bir β-glukan olarak tanımlanmıştır (Hu ve ark., 2017). Bu yapının dallanma derecesi 0,76, molekül ağırlığı 2,88×10⁵ g/mol bulunmuş ve LiCl/DMSO çözeltisinde sıkı bir yumak konformasyonu benimsediği görülmüştür (Hu ve ark., 2017). Beta-glukanın genel yapısı için beta-glukan nedir yazısına bakabilirsiniz.

Kültüre alınış: katı substrat ve sıvı fermantasyon

Misel ve kültür sıvısını inceleyen çalışmaların çıkış noktası, doğal sklerot arzının sınırlı olmasıdır (Lau ve ark., 2014). Derleme literatürüne göre katı substrat ve sıvı fermantasyonla yapılan kültür çalışmalarında meyve gövdesi, sklerot, misel ve kültür sıvısı elde edilmiş ve bunlar doğal kaynağın yerine geçebilecek malzemeler olarak değerlendirilmiştir (Lau ve ark., 2015).

Misel için temel koşullar da ölçülmüş. Farklı karbon ve azot kaynaklarının denendiği çalışmada misel gelişimi için uygun koşullar 30 °C ile pH 6 ve 7 olmuş, karbon kaynağı olarak glukoz, azot kaynağı olarak potasyum nitrat gelişimi desteklemiştir (Lai ve ark., 2011). Aynı çalışmada yüzde 2 glukozlu besiyerinde uygun karbon/azot oranı yaklaşık 10:1 bulunmuştur (Lai ve ark., 2011).

Sıvı kültürün sklerotun yerini tam tutup tutmadığı ise ayrı bir soru. Çalkalamalı ve durgun sıvı fermantasyonda üretilen misel ile katı substrat fermantasyonunda üretilen sklerot karşılaştırıldığında, temel bileşen analizi misel özütlerinin kimyasal profilinin sklerottan ayrıştığını göstermiştir (Lau ve ark., 2014). Sıvı kültürün genel mantığı sıvı kültür ile misel üretimi yazısında anlatılıyor.

Kültür sklerotunun tutarlılığı da izlendi. Katı hal fermantasyonuyla dokuz yıl boyunca üretilen 11 partinin protein, polisakkarit ve glikoprotein içeriklerinin kararlı kaldığı ve doğal örneklerle karşılaştırılabilir olduğu bildirilmiştir (Kong ve ark., 2021). Aynı çalışmada bu kültivar, başka bir teknolojiyle üretilen kültivara göre daha yüksek protein, karbonhidrat ve glikoprotein içermiştir (Kong ve ark., 2021).

Bileşim: ölçülen değerler

Son iki satır tek başına bu türün değil, Pleurotus tuber-regium, Polyporus rhinocerus ve Wolfiporia cocos sklerotlarının birlikte verilen aralığıdır (Wong ve ark., 2003). Gelişim evrelerini karşılaştıran çalışmanın yazarları, besin içeriği ve biyoaktif bileşenler açısından sklerotun meyve gövdesinden ve miselden üstün olmadığını bildirmiştir (Lau ve ark., 2013).

Aynı tabloda yer alan öteki sklerot türleri için Pleurotus tuber-regium ve Poria cocos (fuling) sayfalarına, bir ortağa bağımlı sklerot gelişimi için zhu ling (Polyporus umbellatus) sayfasına bakabilirsiniz.

Bilimsel referanslar

Gao, M.X. et al. (2026). Genome mining and functional characterization of four type I sesquiterpene synthases from the Tiger Milk Mushroom Lignosus rhinocerus. Nat Prod Bioprospect, 16(1), 27. PMID 41629692. DOI 10.1007/s13659-025-00578-9.

Hu, T. et al. (2017). A hyperbranched β-d-glucan with compact coil conformation from Lignosus rhinocerotis sclerotia. Food Chem, 225, 267-275. PMID 28193424. DOI 10.1016/j.foodchem.2017.01.034.

Kong, B.H. et al. (2021). Longitudinal Assessment of the Tiger Milk Medicinal Mushroom, Lignosus rhinocerus (Agaricomycetes), Sclerotium Cultivar: Uniformity of Bioactive Components. Int J Med Mushrooms, 23(10), 61-68. PMID 34595892. DOI 10.1615/IntJMedMushrooms.2021040120.

Lai, W.H. et al. (2011). Optimal Culture Conditions for Mycelial Growth of Lignosus rhinocerus. Mycobiology, 39(2), 92-5. PMID 22783083. DOI 10.4489/MYCO.2011.39.2.092.

Lau, B.F. et al. (2013). Chemical composition of the tiger's milk mushroom, Lignosus rhinocerotis (Cooke) Ryvarden, from different developmental stages. J Agric Food Chem, 61(20), 4890-7. PMID 23597270. DOI 10.1021/jf4002507.

Lau, B.F. et al. (2014). The potential of mycelium and culture broth of Lignosus rhinocerotis as substitutes for the naturally occurring sclerotium with regard to antioxidant capacity, cytotoxic effect, and low-molecular-weight chemical constituents. PLoS One, 9(7), e102509. PMID 25054862. DOI 10.1371/journal.pone.0102509.

Lau, B.F. et al. (2015). Ethnomedicinal uses, pharmacological activities, and cultivation of Lignosus spp. (tiger's milk mushrooms) in Malaysia - A review. J Ethnopharmacol, 169, 441-58. PMID 25937256. DOI 10.1016/j.jep.2015.04.042.

Wong, K.H. et al. (2003). Biochemical and microstructural characteristics of insoluble and soluble dietary fiber prepared from mushroom sclerotia of Pleurotus tuber-regium, Polyporus rhinocerus, and Wolfiporia cocos. J Agric Food Chem, 51(24), 7197-202. PMID 14611193. DOI 10.1021/jf034195g.

Yap, H.Y. et al. (2014). The genome of the Tiger Milk mushroom, Lignosus rhinocerotis, provides insights into the genetic basis of its medicinal properties. BMC Genomics, 15(1), 635. PMID 25073817. DOI 10.1186/1471-2164-15-635.

Yap, H.Y. et al. (2015). Transcriptome Analysis Revealed Highly Expressed Genes Encoding Secondary Metabolite Pathways and Small Cysteine-Rich Proteins in the Sclerotium of Lignosus rhinocerotis. PLoS One, 10(11), e0143549. PMID 26606395. DOI 10.1371/journal.pone.0143549.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya