Mantarlar ve Saç: Dört Dolaylı Mekanizma

"Aslan yelesi saç çıkarır mı?" Bu soruyu aramaya yazan biri iki tür cevapla karşılaşıyor: ya kesin bir "evet" satan sayfa, ya da "doğal antioksidan" lafıyla geçiştiren bir liste. İkisi de yanlış. Mantar bileşenleriyle saç arasında kurulan bağların hepsi dolaylı; hiçbiri insanda saç sonucuyla ölçülmemiş. Bu yazı o dolaylı bağları tek tek açıyor ve her birinin hangi kanıt katında durduğunu söylüyor.

Kısa cevap baştan: mantarların saç dökülmesi üzerinde doğrudan klinik çalışması yoktur. Aşağıdaki dört başlık, folikül biyolojisinin bilinen kısmıyla mantar bileşenlerinin hücre düzeyinde bilinen kısmını yan yana koyar. Aradaki boşluğu biz doldurmuyoruz.

Folikül neden oksidatif strese hassas

Saç folikülü, vücudun en hızlı bölünen hücre topluluklarından birini barındırır. Bu hız onu serbest radikal hasarına açık bırakır. Trüeb'in derlemesine göre yaşla birlikte serbest radikal üretimi artarken vücudun kendi savunma sistemi geriler; saçtaki beyazlama ve seyrelmenin oksidatif stresle ilişkisi için dolaylı kanıt vardır, kesin mekanizma ise açık değildir (Trüeb, 2009).

Ergothionein burada devreye giriyor. Bu kükürtlü amino asit başlıca mantarlarda, ayrıca mikobakteri ve siyanobakterilerde sentezlenir; insan vücudu üretemez, diyetle alır ve OCTN1 adlı taşıyıcıyla hücrelere alıp dokularda biriktirir. Antioksidan rolü çok sayıda in vitro deneyde gösterilmiş, canlıda ise henüz tam doğrulanmamıştır (Cheah & Halliwell, 2012).

Bağ burada kopuyor: ergothioneinin saç folikülünde biriktiğini ölçen bir çalışma bu yazıda künyelenmiş değildir. "Mantar yiyince folikül korunur" cümlesini kuracak veri yok. Elimizde iki ayrı gerçek var, aralarında köprü yok.

NGF, nörotrofinler ve folikül döngüsü

Sinir büyüme faktörü (NGF) ve akrabası nörotrofinler yalnız sinir hücrelerini değil, deriyi de yönetir. Botchkarev ve arkadaşlarının derlemesi bu ailenin keratinosit çoğalması, melanosit gelişimi ve saç büyümesi üzerindeki düzenleyici rolünü, ayrıca strese bağlı saç kaybındaki payını özetler (Botchkarev ve ark., 2006).

Aslan yelesi (Hericium erinaceus) tam bu noktada anılıyor. Meyve gövdesinden izole edilen hericenon C, D ve E ile miselyumdan izole edilen erinasin A, B ve C'nin hücre kültüründe NGF sentezini uyardığı 1990'larda gösterilmiştir (Kawagishi ve ark., 1991; Kawagishi ve ark., 1994). Bu, moleküllerin varlığını ve hücre düzeyindeki davranışını kanıtlar; saçla ilgisini kanıtlamaz.

Zincir kâğıt üzerinde düzgün görünüyor: aslan yelesi bileşeni, NGF, folikül döngüsü. Ama bu zincirin hiçbir halkası canlıda saç sonucuyla test edilmedi. Ne bileşenlerin ağızdan alındığında foliküle ulaştığı ölçüldü, ne de saç büyümesinde bir fark. Bu yazının söyleyebildiği: bağ kurulabilir bir hipotezdir, kurulmuş bir bulgu değildir.

Stres ve dökülme: telogen effluvium

Telogen effluvium, yaygın dökülme şikâyetinin nedenleri arasında sayılır; nedenler arası sıklık sıralaması bu yazıda sunulmuyor. Tetikleyici olaydan üç dört ay sonra saçın dinlenme fazındaki telleri topluca dökülür; artmış dökülmeyi görmek nedeni söylemez, hormon, beslenme ve otoimmün nedenleri dışlamak için öykü ve laboratuvar gerekir (Malkud, 2015). Bu cümle bir hekimin işini tarif ediyor; bu yazı o işi üstlenmiyor.

Stresin saç büyümesini gerçekten baskıladığı fare modelinde gösterilmiştir; etki nöroendokrin ve nöroimmün yollarla, mast hücreleri ve nörotrofinler üzerinden yürür (Peters ve ark., 2006). Reishi burada anılıyor, çünkü geleneksel kullanımda stresle birlikte konuşulur. Ama Reishi ile kortizol ya da telogen effluvium arasındaki bağ bu yazıda künyelenmiş bir çalışmaya dayanmıyor; bu nedenle sonuç aktarmıyoruz.

Alopecia areata: bağışıklık folikülü hedef alınca

Alopecia areata, iz bırakmayan ve folikülü koruyan bir otoimmün saç kaybıdır; toplumun yaklaşık yüzde ikisi hayatının bir döneminde yaşar. Etkilenen deride büyüme fazındaki folikül soğanının çevresinde lenfosit birikimi görülür; folikülün bağışıklık ayrıcalığının bozulması önemli bir sürücü olarak düşünülür ve hastalık çok genli bir yapı gösterir (Pratt ve ark., 2017).

Bu tablo, "bağışıklığı destekleyen mantar" cümlesinin neden dikkatle okunması gerektiğini gösteriyor. Sorun bağışıklığın azlığı değil, yanlış hedefe yönelmesi. Beta-glukan içeren türlerin hücre düzeyinde bağışıklık hücreleriyle etkileştiği başka yazılarımızda anlatılıyor; alopecia areata bağlamında bir insan çalışması bu yazının kaynakları arasında yoktur. Otoimmün bir tabloda "destek" fikrinin kendisi ihtiyat sebebidir, vaat değil.

Bu yazıdan eve ne götürürsünüz

Dört bağ da aynı yerde duruyor: hücre ya da hayvan düzeyinde gerçek bir bulgu, insanda saç sonucuyla ölçülmemiş bir köprü. Dökülme yaşıyorsanız ilk durak dermatologdur; telogen effluvium ile alopecia areata birbirinden farklı yönetilir ve ikisinin de ayırıcı tanısı vardır.

Mantarların bu hikâyedeki yeri mutfaktır. King Oyster ve shiitake gibi türler ergothionein kaynağı olarak literatürde geçer; onları tavada kızartıp yemenin gerekçesi lezzet ve beslenme çeşitliliğidir, saç değil. Aslan yelesini deniz ürünü dokusuna benzeyen lifli yapısı için pişirirsiniz; NGF'yi tabakta aramazsınız.

Adı geçen türler

King Oyster ve shiitake: ergothionein taşıyan yenilebilir türler; molekülün antioksidan rolü hücre düzeyinde tanımlı, saçta ölçülmüş bir insan sonucu yok.

Aslan yelesi (Lion's Mane): hericenon ve erinasinler hücre kültüründe NGF sentezini uyarır; folikülle bağ hipotez düzeyinde.

Reishi: geleneksel kullanımda stresle anılır; telogen effluvium ile ilişkisi bu yazıda künyelenmiş bir çalışmaya dayanmıyor.

Hindi Kuyruğu (Turkey Tail): bağışıklık literatüründe anılır; otoimmün alopeside bu bir ihtiyat sebebidir, fayda vaadi değil.

Bilimsel referanslar

Trüeb, R.M. (2009). Oxidative stress in ageing of hair. International Journal of Trichology, 1(1), 6-14. PMID 20805969.

Cheah, I.K. & Halliwell, B. (2012). Ergothioneine; antioxidant potential, physiological function and role in disease. Biochimica et Biophysica Acta, 1822(5), 784-793. PMID 22001064.

Botchkarev, V.A. et al. (2006). Neurotrophins in skin biology and pathology. Journal of Investigative Dermatology, 126(8), 1719-1727. PMID 16845411.

Kawagishi, H. et al. (1991). Hericenones C, D and E, stimulators of nerve growth factor (NGF)-synthesis, from the mushroom Hericium erinaceum. Tetrahedron Letters, 32(35), 4561-4564. DOI 10.1016/0040-4039(91)80039-9.

Kawagishi, H. et al. (1994). Erinacines A, B and C, strong stimulators of nerve growth factor (NGF)-synthesis, from the mycelia of Hericium erinaceum. Tetrahedron Letters, 35(10), 1569-1572. DOI 10.1016/S0040-4039(00)76760-8.

Malkud, S. (2015). Telogen effluvium: a review. Journal of Clinical and Diagnostic Research, 9(9), WE01-WE03. PMID 26500992.

Peters, E.M. et al. (2006). Hair growth inhibition by psychoemotional stress: a mouse model for neural mechanisms in hair growth control. Experimental Dermatology, 15(1), 1-13. PMID 16364026.

Pratt, C.H. et al. (2017). Alopecia areata. Nature Reviews Disease Primers, 3, 17011. PMID 28300084.

İlgili okumalar

→ Mantarlar ve Cilt Biyolojisi: Ergothionein Araştırmaları

→ Mantar Alerjisi ve Hassasiyetler

→ Mantar ve Yaşlanma: Ergothionein Literatürü

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya

Tür merkezi: Aslan Yelesi (Lion's Mane) Mantarı Nedir?