Mantar ve Yaşlanma: Ergothionein Literatürü

İnsan vücudu, kendi üretemediği bir molekül için özel bir taşıyıcı protein taşıyor. Bu taşıyıcı 2005'e kadar "organik katyon taşıyıcısı" sanılıyordu; sonra asıl yükünün ne olduğu anlaşıldı: ergothionein. Bir hücrenin tek bir diyet molekülü için kapı açması küçük bir ayrıntı değil. Yaşlanma literatürünün bu moleküle neden bu kadar meraklı olduğu buradan başlıyor.

Yazının sınırı baştan: aşağıdaki bulgular hücre, doku ve gözlemsel kohort düzeyindedir. Mantar yemenin insan yaşlanmasını yavaşlattığını gösteren bir müdahale çalışması bu yazının kaynakları arasında yoktur.

Tek molekül için bir taşıyıcı

Gründemann ve arkadaşları 2005'te, SLC22A4 geninin kodladığı OCTN1 proteininin asıl substratının ergothionein olduğunu gösterdi: taşıma verimi tetraetilamonyum ve karnitine göre yüz kattan fazlaydı, taşıyıcıyı ifade eden hücreler molekülü yüksek düzeyde biriktirip sıkıca tutuyor, ifade etmeyen hücrelerin zarı ise ona neredeyse geçirgen değildi (Gründemann ve ark., 2005). Aynı çalışma, molekülün tamamının gıdadan emildiğini ve eritrositlerle monositlerde güçlü ifade göründüğünü bildirir.

Ergothioneinin kendisi kükürtlü bir amino asit; yalnız maya dışı mantarlar, mikobakteriler ve siyanobakteriler sentezler. İnsan ve hayvanlar diyetle alır, OCTN1 ile dokularda milimolar düzeye kadar biriktirir. Yüz yılı aşkın süredir araştırmacıları meşgul eden bu molekülün fizyolojik rolü hâlâ kesinleşmemiştir (Cheah & Halliwell, 2012).

Hangi mantarda ne kadar

Kalaras ve arkadaşları on üç tür mantarda ergothionein ve glutatyon ölçtü. Ergothionein kuru ağırlık başına 0,15 ile 7,27 mg/g arasında, yani türler arasında onlarca kat değişiyordu; iki antioksidan birbiriyle güçlü korelasyon gösteriyor, şapkada sapa göre daha yoğun bulunuyor ve Agaricus bisporus'ta üçüncü hasat dalgası ilk dalgadan daha yüksek düzey veriyordu (Kalaras ve ark., 2017).

Tür tür sayı vermiyoruz. Kaynağın tablosuna satır satır eşleyemediğimiz değeri yayımlamak yerine, üretimdeki türlerimizin kendi ölçümü yapıldığında burada paylaşırız. Şimdilik güvenle söylenebilen şey: mantarlar ergothioneinin açık ara önde gelen diyet kaynağıdır (Beelman ve ark., 2020; PMID 33244403); miktar türe ve üretim koşullarına göre değişebilir.

Antioksidan, ama klasik değil

Ergothionein hızla metabolize edilmez, idrarla hızla atılmaz ve hemen her insan dokusunda ve vücut sıvısında bulunur. İn vitro deneylerde güçlü antioksidan ve hücre koruyucu özellik gösterir; vücudun doku hasarı olan bölgelerde OCTN1 düzeyini artırarak molekülü oraya yoğunlaştırabildiğine dair kanıt vardır (Halliwell ve ark., 2018). Canlıdaki antioksidan rolü ise henüz tam doğrulanmış değildir; derlemenin kendi sınırı budur (Cheah & Halliwell, 2012).

Bu yazının önceki sürümü taşıyıcının mitokondri zarında yoğunlaştığını ve plazma yarılanma süresini sayıyla yazıyordu. İkisi için de künyelenmiş bir çalışma bulamadık; ikisini de kaldırdık.

Yaşla düşen düzey: gözlem, nedensellik değil

Cheah ve arkadaşları yaşlı bireylerde tam kan ergothionein düzeyinin 60 yaşın üzerinde anlamlı biçimde düştüğünü, hafif bilişsel bozukluğu olan alt grupta ise plazma düzeyinin yaş eşleştirilmiş kontrollerden düşük olduğunu raporladı; yazarlar bu düşüşün nörodejeneratif hastalık için bir risk faktörü olabileceğini öne sürer (Cheah ve ark., 2016). Bu bir gözlemdir. Düşük düzeyin hastalığa mı yol açtığı, yoksa hastalık sürecinin ya da azalan alımın düzeyi mi düşürdüğü bu veriyle ayrılamaz.

Kardiyovasküler tarafta en büyük veri İsveç'ten geliyor. Malmö Diet and Cancer kohortunda kalp damar hastalığı ve diyabeti olmayan 3236 katılımcıda 112 plazma metaboliti ölçüldü; medyan 21,4 yıllık izlemde ergothionein, sağlıklı beslenme örüntüsüyle en güçlü ilişkili metabolit çıktı ve daha yüksek düzeyi daha düşük koroner hastalık, kardiyovasküler ölüm ve genel ölüm riskiyle ilişkiliydi (Smith ve ark., 2020). Yine gözlemsel; müdahale değil. Ergothionein burada bir nedenden çok, sağlıklı beslenmenin kanda bıraktığı bir iz olabilir.

"Uzun ömür vitamini" hipotezi

Bruce Ames, besinlerin kıt olduğu durumda vücudun önce hayatta kalma proteinlerini beslediğini, uzun vadeli hasarı önleyen "uzun ömür proteinlerini" feda ettiğini öne süren triyaj kuramını genişletti ve ergothioneini, PQQ, queuine ve bazı karotenoidlerle birlikte olası "uzun ömür vitaminleri" arasında saydı (Ames, 2018). Halliwell ve ekibi de düşük kan düzeylerinin bazı hastalıklarda görüldüğünü, eksikliğin hastalığın başlangıcı ya da ilerlemesiyle ilgili olabileceğini tartışır (Halliwell ve ark., 2018).

Bu bir hipotezdir. Randomize bir müdahale çalışmasıyla test edilmiş değildir; "vitamin" sözcüğü burada bir öneri, resmi bir sınıflama değil.

Neden nedensellik kurulmuyor

1. Tersine nedensellik: düşük düzey hastalığın nedeni de sonucu da olabilir; gözlemsel veri bunu ayıramaz.
2. Gözlem ile müdahale farkı: insanda yaşlanma sonlanımlı randomize ergothionein çalışması bu yazının kaynakları arasında yoktur.
3. Karıştırıcı: Malmö verisinde ergothionein sağlıklı beslenme örüntüsünün belirteciydi; örüntünün kendisi sonucu açıklıyor olabilir.
4. Miktar: insanda optimum alım tanımlanmamıştır; bu yazı miktar önermez.

Mutfakta ne değişir

Pratik sonuç mütevazı: mantar yemek, ergothionein almanın bilinen tek zengin yoludur. Pişirmenin molekülün ne kadarını koruduğunu ölçen bir çalışma bu yazıda künyelenmiş değildir; "ısıya dayanıklı" cümlesini bu yüzden kurmuyoruz. King Oyster'ı yüksek ısıda kuru tavada kızartmanın gerekçesi Maillard aroması ve dokudur; ergothionein bunun yanında gelir, hedefi değildir.

Kanıt katları

• Temel bilim: özel taşıyıcı ve hücre içi birikim gösterildi (Gründemann ve ark., 2005).
• Hücre düzeyi: antioksidan ve hücre koruyucu etki in vitro gösterildi; canlıda tam doğrulanmadı (Cheah & Halliwell, 2012).
• Gözlemsel: yaşla düşen düzey, bilişsel bozuklukta düşük plazma, kohortta düşük risk ilişkisi (Cheah ve ark., 2016; Smith ve ark., 2020).
• Hipotez: uzun ömür vitamini (Ames, 2018).
• Gösterilmedi: mantar tüketiminin insan ömrünü ya da yaşlanma hızını değiştirdiği.

Bilimsel referanslar

Gründemann, D. et al. (2005). Discovery of the ergothioneine transporter. Proceedings of the National Academy of Sciences, 102(14), 5256-5261. PMID 15795384.

Cheah, I.K. & Halliwell, B. (2012). Ergothioneine; antioxidant potential, physiological function and role in disease. Biochimica et Biophysica Acta, 1822(5), 784-793. PMID 22001064.

Kalaras, M.D. et al. (2017). Mushrooms: a rich source of the antioxidants ergothioneine and glutathione. Food Chemistry, 233, 429-433. PMID 28530594.

Halliwell, B. et al. (2018). Ergothioneine, a diet-derived antioxidant with therapeutic potential. FEBS Letters, 592(20), 3357-3366. PMID 29851075.

Cheah, I.K. et al. (2016). Ergothioneine levels in an elderly population decrease with age and incidence of cognitive decline; a risk factor for neurodegeneration? Biochemical and Biophysical Research Communications, 478(1), 162-167. PMID 27444382.

Smith, E. et al. (2020). Ergothioneine is associated with reduced mortality and decreased risk of cardiovascular disease. Heart, 106(9), 691-697. PMID 31672783.

Ames, B.N. (2018). Prolonging healthy aging: longevity vitamins and proteins. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(43), 10836-10844. PMID 30322941.

Beelman, R.B. et al. (2020). Is ergothioneine a 'longevity vitamin' limited in the American diet? Journal of Nutritional Science, 9, e52. PMID 33244403. DOI 10.1017/jns.2020.44.

İlgili okumalar

→ MADALYON | King Oyster

→ Mantarlar ve Cilt Biyolojisi: Ergothionein Araştırmaları

→ Mantarlar ve Saç: Dört Dolaylı Mekanizma

→ Mantarların Protein İçeriği ve Vegan Beslenmedeki Yeri

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya