Mersin Pası: Okaliptüsten Mersine Yayılan Mantar

Mersin pası, Myrtaceae ailesinin, yani mersin, okaliptüs ve guava gibi bitkilerin pas mantarıdır. Bir derlemeye göre mantar, 1970'ler ve 1980'lerde Brezilya'daki yabancı okaliptüs plantasyonlarında yaptığı yaygın hasarla uluslararası önem kazanmış; 2005'te Hawaii'ye yerleşmiş ve sonraki on iki yılda Amerika'dan Asya'ya, Pasifik'e ve Güney Afrika'ya yayılmıştır (Carnegie ve ark., 2018). Bu yazı mersin pasının kökenini, kıtalar arası yolculuğunu ve genetiğinin bu salgın hakkında söylediklerini anlatıyor.

Brezilya'da okaliptüs

Mantarın eski adı Puccinia psidii'dir. Brezilya'ya getirilen okaliptüsler için yıkıcı bir patojen olan bu mantar, orada ilk kez 1912'de gözlenmiştir (Graça ve ark., 2013). Uzun süre Güney ve Orta Amerika'ya özgü olduğu ve okaliptüslere ilk kez yerli guavadan konak atlamasıyla geçtiği düşünüldü (Graça ve ark., 2013). On mikrosatelit işaretiyle 148 örneğin genotiplendiği çalışma ise bu hipotezi desteklememiştir: analizlerin hiçbiri, Brezilya'da okaliptüsleri enfekte eden P. psidii'nin yaklaşık 185 yıl önce okaliptüslerin ülkeye getirilmesinin ardından guavadan konak atlamasıyla ortaya çıktığını göstermemiştir (Graça ve ark., 2013).

Adı da değişti. Mersin pası Güney Amerika kökenlidir, ama bugün doğal alanı dışında birçok Myrtaceae cinsinde önemli ve istilacı bir patojendir; moleküler soy ağacı onun Puccinia cinsine ait olmadığını göstermiş ve yeni cins Austropuccinia kurularak yeniden tanımlanan Sphaerophragmiaceae ailesine yerleştirilmiştir (Beenken, 2017). Pas mantarlarının genel biyolojisi ve Puccinia cinsinin tarihi pas mantarları yazısında anlatılıyor.

Hawaii, 2005

Nisan 2005'te Hawaii Üniversitesi'nin tanı merkezinde, kültürü yapılan bir ohia bitkisinin bir pas mantarıyla enfekte olduğu saptanmış; yazarlar bunun Hawaii'deki ilk P. psidii kaydı olduğunu bildirmiştir (Uchida ve ark., 2006). Ohia, Hawaii'nin yerli ormanlarının yüzde 80'ine kadarını oluşturan endemik ağaçtır (Uchida ve ark., 2006). İzolatlarla Koch postülatları, mililitrede 10 üzeri 8 spor içeren süspansiyonla yerine getirilmiştir (Uchida ve ark., 2006).

Avustralya, 2010

Mersin pası Avustralya'da ilk kez Nisan 2010'da, Yeni Güney Galler'in orta kıyısında saptanmıştır (Pegg ve ark., 2017). Derlemeye göre mantar 2010'da Avustralya'da bulunmuş ve sonunda başarısız kalan yok etme girişimi bir ders olmuştur (Carnegie ve ark., 2018).

Konak aralığı geniş çıktı. Myrtoideae alt familyasının 15 oymağını temsil eden 122 taksonda yapılan patojenite denemelerinde, 8 oymaktan 28 taksonun bütün tekrarlarında tam gelişmiş pas püstülleri gözlenmiş; hastalık belirtilerinin varlığı ya da yokluğu ile taksonların akrabalık derecesi arasında belirgin bir ilişki bulunmamıştır (Morin ve ark., 2012). Queensland'in güneydoğusundaki Myrtaceae zengini nemli ormanlarda bazı bitki türlerinin yerel olarak yok olduğu kaydedilmiş; Archirhodomyrtus beckleri, Decaspermum humile, Gossia hillii ve Rhodamnia maideniana ciddi düşüşe girmiştir (Pegg ve ark., 2017).

Afrika ve Avrupa'ya doğru

Mayıs 2013'te Güney Afrika'da bir bahçedeki süs amaçlı bir Myrtaceae çalısında P. psidii'yi andıran pas belirtileri gözlenmiş ve bu, patojenin Afrika'daki ilk kaydı olmuştur (Roux ve ark., 2013). Yazarlar mantarın küresel ölçekte öncelikli bir karantina tehdidi sayıldığını belirtir (Roux ve ark., 2013).

Bu kayıt Akdeniz'i de ilgilendirir. Güney Afrika'daki ilk saptama ağır biçimde enfekte süs mersinleri, yani Myrtus communis üzerinde olmuştur; M. communis, Avrupa'nın tek yerli Myrtaceae türüdür ve Akdeniz bitki örtüsünün önemli bir bileşenidir (Paap ve ark., 2023). İtalya'nın 12 farklı kaynağından toplanan mersin tohumlarıyla yapılan denemede, pandemik suşun yerli olduğu Kolombiya'daki fideler doğal bulaşmayla hızla enfekte olmuştur (Paap ve ark., 2023).

Dev bir genom

Birkaç biyotip tanımlanmıştır; yayılışı geniş olanı, son on yılda Asya-Pasifik ve Okyanusya'ya yayılan pandemik biyotiptir (Tobias ve ark., 2021). Mantarın 480'den fazla Myrtaceae türünü kapsayan geniş bir konak aralığı vardır ve en az üç türü neredeyse yok olma noktasına getirmiştir (Tobias ve ark., 2021). Genom boyutu biraz fazlasıyla 1 gigabaz olarak tahmin edilmiş, genomun yüzde 90'ından fazlasını taşınabilir genetik elemanlar oluşturmuştur (Tobias ve ark., 2021).

Kromozom düzeyinde bir genom, pas mantarlarında korunmuş 18 haploit kromozomlu bir karyotip ortaya koymuş ve MAT lokusları dört kutuplu bir çiftleşme sistemini desteklemiştir (Luo ve ark., 2026). Aynı çalışmada A. psidii'nin enfeksiyon seyri, 65 milyon yıllık evrimle birbirinden ayrılmış dört duyarlı konak türünde benzer bulunmuştur (Luo ve ark., 2026). Bir tarım bitkisini yeni bir kıtada yakalayan başka bir pas mantarı için kahve pası, kahvenin öteki mantar hastalığı için kahve solgunluğu yazısına bakılabilir.

Bilimsel referanslar

Beenken, L. (2017). Austropuccinia: a new genus name for the myrtle rust Puccinia psidii placed within the redefined family Sphaerophragmiaceae (Pucciniales). Phytotaxa, 297(1). DOI 10.11646/phytotaxa.297.1.5.

Carnegie, A.J. & Pegg, G.S. (2018). Lessons from the Incursion of Myrtle Rust in Australia. Annu Rev Phytopathol, 56, 457-478. PMID 29975606. DOI 10.1146/annurev-phyto-080516-035256.

Graça, R.N. et al. (2013). Rust disease of eucalypts, caused by Puccinia psidii, did not originate via host jump from guava in Brazil. Mol Ecol, 22(24), 6033-47. PMID 24112757. DOI 10.1111/mec.12545.

Luo, Z. et al. (2026). Host adaptation and genome evolution of the broad host range fungal rust pathogen, Austropuccinia psidii. G3 (Bethesda), 16(1), jkaf255. PMID 41150632. DOI 10.1093/g3journal/jkaf255.

Morin, L. et al. (2012). Investigating the host-range of the rust fungus Puccinia psidii sensu lato across tribes of the family Myrtaceae present in Australia. PLoS One, 7(4), e35434. PMID 22523596. DOI 10.1371/journal.pone.0035434.

Paap, T. et al. (2023). Myrtus communis in Europe threatened by the pandemic and South African strains of the myrtle rust pathogen Austropuccinia psidii (Sphaerophragmiaceae, Pucciniales). NeoBiota, 84, 41-46. DOI 10.3897/neobiota.84.95823.

Pegg, G. et al. (2017). Impact of Austropuccinia psidii (myrtle rust) on Myrtaceae-rich wet sclerophyll forests in south east Queensland. PLoS One, 12(11), e0188058. PMID 29161305. DOI 10.1371/journal.pone.0188058.

Roux, J. et al. (2013). The Myrtle rust pathogen, Puccinia psidii, discovered in Africa. IMA Fungus, 4(1), 155-9. PMID 23898420. DOI 10.5598/imafungus.2013.04.01.14.

Tobias, P.A. et al. (2021). Austropuccinia psidii, causing myrtle rust, has a gigabase-sized genome shaped by transposable elements. G3 (Bethesda), 11(3), jkaa015. PMID 33793741. DOI 10.1093/g3journal/jkaa015.

Uchida, J. et al. (2006). First Report of a Rust Disease on Ohia Caused by Puccinia psidii in Hawaii. Plant Dis, 90(4), 524. PMID 30786610. DOI 10.1094/PD-90-0524C.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya