Bir Mantar, Bir İsim: Mikolojide İkili Adlandırmanın Sonu

Bir canlının iki ayrı bilimsel adı olabilir mi? Bitkilerde ve hayvanlarda bu bir hata sayılır. Mantarlarda ise bir buçuk yüzyıl boyunca kurallara uygun bir uygulamaydı. Pek çok mantar yaşam döngüsünde eşeysiz ve eşeyli iki ayrı biçim üretir; bu biçimler o kadar farklı görünür ki mikologlar onları ayrı ayrı adlandırdı. Muz yapraklarını karartan Pseudocercospora fijiensis'in eşeyli evresinin Mycosphaerella fijiensis diye anılması bunun bir örneğidir. Temmuz 2011'de Melbourne'de toplanan bir kongre bu düzene son verdi. Bu yazı ikili adlandırmanın neden doğduğunu, DNA'nın onu nasıl gereksiz kıldığını ve kararın ardından gelen tartışmaları anlatıyor.

İki biçim, iki ad

Bitki hastalığı yapan mantarların çoğu, yaşam döngülerinde farklı eşeysiz (anamorf) ve eşeyli (teleomorf) biçimler üreten pleomorfik canlılardır; bu yüzden aynı türün farklı biçimlerine birden fazla ad verilmiş ve bu durum kullanıcıların kafasını karıştırmıştır (Crous ve ark., 2021). Eşeyli üreme yapıları, örneğin askomisetlerin spor keseleri, çoğu zaman uzun süre bulunamaz ya da laboratuvarda hiç görülmez; eşeyli evresi bilinmeyen mantarlar bu yüzden ayrı bir yapay sınıfta toplandı. Askomisetlerin spor kesesinin kendisi askus nedir yazısında anlatılıyor.

Bu iki sınıflandırma sistemi, eşeysiz "Deuteromycota" ile eşeyli "Eumycota", yirmi yılı aşkın moleküler filogeninin nasıl birleştirileceğini göstermesine karşın bazı pleomorfik mantarlar 2011'e gelindiğinde hâlâ iki ad taşıyordu (Taylor, 2011). Aynı yazara göre mantarlar ile bitkiler arasındaki temel boyut farkı ikili adlandırmanın doğuşunda rol oynamıştı ve mikroskobik mantarları tam olarak kapsayan bir botanik adlandırma kodunun gelişmesini zorlaştırmayı sürdürüyordu (Taylor, 2011).

DNA iki biçimi birleştiriyor

Değişimin motoru DNA dizilemesiydi. Bir mantarın eşeysiz ve eşeyli biçimleri artık laboratuvarda çiftleştirilmeden de dizileri karşılaştırılarak aynı türe bağlanabiliyordu. Bitki patolojisi açısından yazılmış bir değerlendirmeye göre DNA dizisi karşılaştırmaları bir ikili adlandırma sorununu ilk kez yalnızca 19 yıl önce çözmüş, ama o zamandan beri mantarların doğal bir sınıflandırmasına yaklaşmayı ve kafa karıştırıcı ikili sistemi terk etmeyi mümkün kılmıştır (Wingfield ve ark., 2012).

Uygulama kuralların önüne geçti. 2011'e gelindiğinde mikologlar adlandırma kurallarını açıkça hiçe saymaya ve bir mantar için tek bir ad kullanmaya başlamıştı; Taylor bu nedenle Uluslararası Botanik Adlandırma Kodu'nun ya güncel uygulamaya uyum sağlaması ya da işlevsiz kalması gerektiğini yazmıştır (Taylor, 2011).

Melbourne, Temmuz 2011

Karar, Avustralya'nın Melbourne kentinde 18. Uluslararası Botanik Kongresi'nden hemen önce toplanan Adlandırma Bölümü'nde verildi. Kodun adı, yalnız bitkileri değil algleri ve mantarları da kapsadığını açıkça gösterecek biçimde "Algler, Mantarlar ve Bitkiler İçin Uluslararası Adlandırma Kodu" olarak değiştirilmiş; yeni taksonların adlarının elektronik yayımlanmasına ilk kez izin verilmiş ve geçerli tanım için Latince yanında İngilizce de kabul edilmiştir (Miller ve ark., 2011). Bu son iki değişiklik 1 Ocak 2012'de yürürlüğe girmiş, mantarlar için de "bir mantar, bir ad" ilkesi benimsenmiştir (Miller ve ark., 2011).

Kongreye katılan bir mikoloğun özetine göre kararlar arasında, mantar adlarının geçerli yayımı için temel adlandırma bilgilerinin tanınmış bir veri deposuna zorunlu olarak kaydedilmesi ve pleomorfik mantarlarda ikili adlandırmaya son verilmesi de vardır (Hawksworth, 2011). Hawksworth bu değişiklikleri, 1950'lerden bu yana tek bir kongrede yapılmış temel değişiklikler arasında görür ve mantar adlandırmasında yeni bir dönemin başlangıcı olarak niteler (Hawksworth, 2011).

Hangi ad kalacak

Tek ad ilkesi pratik bir soru doğurdu: iki addan hangisi yaşayacak? Bazı cins adlarının korunması önerilmiştir; örneğin Claviceps'in Sphacelia'ya, Neonectria'nın Cylindrocarpon'a göre öncelik alması (Rossman ve ark., 2016). Çavdar mahmuzu mantarı Claviceps purpurea'nın tarihi ergotizm tarihi yazısında anlatılıyor; artık onun eşeysiz evresi için ayrı bir cins adı kullanılmıyor.

Tartışmanın görünür olduğu bir alan Fusarium oldu. 66 yazarlı bir mektup, bitki patolojisi, mikotoksikoloji, tıp ve temel araştırma açısından önemli Fusarium türlerinin neredeyse tamamını kapsayan grubun tek adı olarak Fusarium cinsinin tanınmasını savunmuştur; alternatif, köklü Fusarium kavramını dokuz ya da daha fazla cinse bölmek ve F. solani tür kompleksi gibi önemli grupları cinsin dışına çıkarmak olacaktı (Geiser ve ark., 2013). Yazarlar bu adın yaklaşık bir yüzyıldır kullanıldığı biçimiyle korunmasını istemiştir (Geiser ve ark., 2013).

Uygulayıcılar için kılavuzlar da yazıldı. Bitki patojeni mantarlar ve oomisetler için doğru adı bulmanın yollarını adım adım sıralayan bir rehber, DNA teknolojilerinin aynı türün farklı biçimlerini birbirine bağlayarak tek ad kullanılan daha doğal bir sınıflandırmaya geçişi mümkün kıldığını özetler (Crous ve ark., 2021).

Yalnız dizisi bilinen mantarlar

Tek ad sorunu çözülürken yenisi doğdu. Taylor 2011'de çevresel dizilemenin, mantarların çoğunun fiziksel bir örnek olmadan adlandırılması gerekeceğini düşündürdüğünü ve mikolojinin yalnız çevresel nükleik asit dizisinden bilinen mantarlar için ayrı bir kod oluşturması gerekebileceğini öne sürmüştü (Taylor, 2011). On yıl sonra 28 yazarlı bir değerlendirme, yalnız diziyle temsil edilen soyların mevcut adlandırma kurallarıyla resmî olarak tanımlanamadığını vurgulamış ve bakteri taksonomisindeki yaklaşımlardan yararlanan çözümler önermiştir (Lücking ve ark., 2021).

Mantarların neden ayrı bir âlem sayıldığının, yani adlandırmanın bir üst katının tarihi mantarlar neden ayrı bir âlem yazısında anlatılıyor. İki adla anılan bir patojenin yayılma öyküsü kara Sigatoka, formdan türe yükseltilen bir başka patojeninki ise çınar kanser lekesi yazısında.

Bilimsel referanslar

Crous, P.W. et al. (2021). Names of Phytopathogenic Fungi: A Practical Guide. Phytopathology, 111(9), 1500-1508. PMID 33487022. DOI 10.1094/PHYTO-11-20-0512-PER.

Geiser, D.M. et al. (2013). One fungus, one name: defining the genus Fusarium in a scientifically robust way that preserves longstanding use. Phytopathology, 103(5), 400-408. PMID 23379853. DOI 10.1094/PHYTO-07-12-0150-LE.

Hawksworth, D.L. (2011). A new dawn for the naming of fungi: impacts of decisions made in Melbourne in July 2011 on the future publication and regulation of fungal names. IMA Fungus, 2(2), 155-162. PMID 22679600. DOI 10.5598/imafungus.2011.02.02.06.

Lücking, R. et al. (2021). Fungal taxonomy and sequence-based nomenclature. Nat Microbiol, 6(5), 540-548. PMID 33903746. DOI 10.1038/s41564-021-00888-x.

Miller, J.S. et al. (2011). Outcomes of the 2011 Botanical Nomenclature Section at the XVIII International Botanical Congress. PhytoKeys, (5), 1-3. PMID 22171188. DOI 10.3897/phytokeys.5.1850.

Rossman, A.Y. et al. (2016). Overlooked competing asexual and sexually typified generic names of Ascomycota with recommendations for their use or protection. IMA Fungus, 7(2), 289-308. PMID 27990336. DOI 10.5598/imafungus.2016.07.02.09.

Taylor, J.W. (2011). One Fungus = One Name: DNA and fungal nomenclature twenty years after PCR. IMA Fungus, 2(2), 113-120. PMID 22679595. DOI 10.5598/imafungus.2011.02.02.01.

Wingfield, M.J. et al. (2012). One fungus, one name promotes progressive plant pathology. Mol Plant Pathol, 13(6), 604-613. PMID 22146077. DOI 10.1111/j.1364-3703.2011.00768.x.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya