Sütlü Mantar (Calocybe indica): Sıcak İklimin Kültür Mantarı

Ilıman iklimlerde yaz sıcakları kültür mantarı ve portobello üretiminin maliyetini belirgin biçimde artırır (Bandura ve ark., 2021). Sütlü mantar adıyla bilinen Calocybe indica ise tam tersine, 30 °C'nin üzerindeki koşullarda yetiştirilebilen bir türdür (Subbiah ve ark., 2015). Güney Asya'da ticari olarak yetiştirilen bu türün pirinç samanı üzerinde verim denemeleri yapılmıştır (Alam ve ark., 2010). Bu sayfa türün adındaki belirsizliği, yetiştirme koşullarını, ölçülen bileşimini ve mutfaktaki yerini literatür üzerinden anlatıyor.

Calocybe mi, Macrocybe mi?

Tür uzun süre Calocybe indica adıyla anıldı ve literatürün büyük kısmı hâlâ bu adı kullanıyor. Hindistan'da tanımlanan tür için 1998'e kadar ticari bir yetiştirme yapılmamıştır (Subbiah ve ark., 2015). Ad tartışması ise daha yeni. Pakistan'da yürütülen bir mantar taramasında ışık ve taramalı elektron mikroskobu ile ITS dizilerine dayanan filogenetik analiz, Calocybe indica'nın Macrocybe indica olarak yeniden adlandırılmasını önermiştir (Razzaq ve ark., 2026).

Bu öneri boşlukta doğmadı. "Sütlü mantar" adı ticarette tek bir türü değil bir grubu anlatır; bu gruba Calocybe indica ile birlikte Macrocybe gigantea, Macrocybe crassa ve Macrocybe lobayensis de girer (Ghosh ve ark., 2022). Moleküler veriyle de bağ kurulabiliyor: sütlü mantar unu eklenerek hazırlanan bir kombuçanın mayalanma başındaki mantar topluluğu ITS dizileriyle incelendiğinde örneklerin yüzde 94,55'i Macrocybe cinsine atanmıştır (Sittisart ve ark., 2024). Yeni adın ne kadar yaygın kabul göreceği henüz belli değil; bu yazıda literatürle uyum için Calocybe indica adını kullanıyoruz.

Neden sıcak iklimin kültür mantarı?

Türü kültür mantarları arasında farklı kılan şey sıcaklık isteği. Kapsamlı bir derleme, türün geniş bir substrat yelpazesinde ve 30-38 °C gibi yüksek bir sıcaklık aralığında yetiştirilebildiğini aktarır (Subbiah ve ark., 2015). Hindistan'ın farklı bölgelerinden toplanan suşları inceleyen bir çalışma da türü tropik ve subtropik bölgelerde yetiştirilmeye uygun yenebilir mantarlardan biri olarak tanımlar (Nath ve ark., 2023). Ghosh ve arkadaşlarının derlemesine göre sütlü mantar grubu, tropik bölgelerde kolay ve düşük maliyetle yetiştirilebilen mantarlar arasında sayılır (Ghosh ve ark., 2022).

Bu özellik serin iklimler için de ilgi çekici. Türün Avrupa'da benzetilmiş endüstriyel koşullarda denendiği ilk çalışmada yazarlar, 28-32 °C gibi yüksek bir yetiştirme sıcaklığı gerektirmesine karşın C. indica'nın ılıman iklimlerde yaz aylarında, kültür mantarı ve portobello üretiminin maliyetinin arttığı dönemde bir seçenek olabileceğini belirtmiştir (Bandura ve ark., 2021). Hindistan'dan bir başka çalışma da uzayan yaz mevsimlerinin mantarcılıkta yarattığı zorluğa dikkat çekerek türü yaza uyumlu ticari çeşitlere örnek gösterir (Bashir ve ark., 2025).

Sıcak iklim mantarlarının öteki örneklerini aynı dizide bulabilirsiniz: saman mantarı (Volvariella volvacea) ve pembe istiridye mantarı (Pleurotus djamor).

Substrat, katkı ve örtü toprağı

Yayımlanmış yetiştirme denemeleri çoğunlukla pirinç samanı üzerinde yürütülmüş. Bangladeş'te pirinç samanına farklı oranlarda pirinç kepeği, mısır unu ve buğday kepeği eklenen bir denemede biyolojik ve ekonomik verim açısından öne çıkan uygulama yüzde 30 mısır unu katkısı olmuş, primordiyum oluşumu 13,5 ile 19,3 gün arasında gözlenmiştir (Alam ve ark., 2010). Aynı çalışmada katkı oranı bu düzeyin üzerine çıktıkça biyolojik verimlilik düşmüştür (Alam ve ark., 2010).

Örtü toprağı, yani substratın üzerine serilen katman, bu türde üretimin parçası. Avrupa'daki denemede 30 mm örtü toprağı serilen ve örtüden önce substrat yüzeyi kazınan uygulamada toplam verim 100 g taze substrat başına 43,6 g, biyolojik verimlilik yüzde 128,1 olmuş; ne örtü ne kazıma uygulanan grupta bu değerler 27,6 g ve yüzde 81,1'de kalmıştır (Bandura ve ark., 2021). Ürün döngüsü de uygulamaya göre 39 ile 61,1 gün arasında değişmiştir (Bandura ve ark., 2021).

Örtü malzemesi de araştırılıyor. Geleneksel tınlı toprağın harcanmış mantar substratıyla karşılaştırıldığı bir çalışmada verim ve biyolojik verimlilik tınlı toprakta anlamlı biçimde yüksek bulunmuş, harcanmış substratla örtülen mantarlarda ise bakır, çinko ve fosfor düzeyi belirgin biçimde artmıştır (Bashir ve ark., 2025). Kompost ve substrat hazırlığının genel mantığı için substrat pastörizasyonu ve sterilizasyonu yazısına bakabilirsiniz.

Suş çeşitliliği

Yüksek verimli suş eksikliği, türün daha geniş bölgelerde yetiştirilmesini sınırlayan bir etken olarak gösteriliyor (Nath ve ark., 2023). Hindistan'ın farklı coğrafi bölgelerinden toplanan 33 suşun ITS dizileriyle hepsinin C. indica olduğu doğrulanmış, verim değerlendirmesinde kontrol suşuna göre sekiz yüksek verimli suş belirlenmiştir (Nath ve ark., 2023). Aynı çalışmada SRAP belirteçleriyle yapılan genetik çeşitlilik analizi suşları üç kümeye ayırmış, protein içeriği de suştan suşa farklılık göstermiştir (Nath ve ark., 2023). Aynı türün suşları arasındaki farkların neden önemli olduğunu tür içi varyasyon ve suş önemi yazısında ele aldık.

Bileşim: ölçülen değerler

Tablodaki nem ve temel bileşim değerleri tek başına C. indica için değil, birlikte analiz edilen dört mantarın aralığı olarak okunmalı (Alam ve ark., 2008). Kazıma uygulamasının meyve gövdelerinde yağ ve kül içeriğini anlamlı biçimde düşürdüğü de rapor edilmiştir (Bandura ve ark., 2021). D2 vitamini deneyinde ergosterolün D2 vitaminine dönüşümü ışınlama süresiyle doğrusal artmıştır (Rathore ve ark., 2020). Mantarlarda D vitamininin bu ışık bağımlı kökeni D vitamini ve mantar yazısında anlatılıyor.

Mutfakta ve saklarken

Türün pazardaki avantajlarından biri raf ömrü: derlemeye göre bu mantar 5-7 günlük raf ömrüyle ticarette bulunan pek çok mantardan uzun dayanır (Subbiah ve ark., 2015). Evde kâğıt torbada ve buzdolabının sebze çekmecesinde tutmak, kapalı plastik kapta nem birikmesinin önüne geçmenin pratik yoludur. Mutfakta kalın dilimler hâlinde tavada kızartılabilir; köri, çorba ve pilav gibi sulu ve baharatlı yemeklere de eklenebilir. Pişirme tekniği için istiridye mantarı nasıl pişirilir yazısındaki kalabalık olmayan tava ve yüksek ateş kuralları bu türe de uygulanabilir.

Gıda ürünlerinde de deneniyor. Kenevir yaprağıyla hazırlanan bir kombuçada, sütlü mantar unu eklenen örneğin mayalanma sonundaki toplam fenolik içeriği yalnız kenevir yaprağı içeren kontrolden yüksek bulunmuştur (Sittisart ve ark., 2024). Bu tür için çiğ kullanıma dair bir çalışma bulamadık; sütlü mantarı pişirerek kullanmak güvenli taraftır. Kültür mantarlarında çiğ ve pişmiş kullanımın genel çerçevesi mantar çiğ yenir mi yazısında. İstiridye mantarı cinsinden bir başka kültür türünü Pleurotus pulmonarius sayfasında anlattık.

Bilimsel referanslar

Alam, N. et al. (2008). Nutritional Analysis of Cultivated Mushrooms in Bangladesh - Pleurotus ostreatus, Pleurotus sajor-caju, Pleurotus florida and Calocybe indica. Mycobiology, 36(4), 228-32. PMID 23997631. DOI 10.4489/MYCO.2008.36.4.228.

Alam, N. et al. (2010). Influence of different supplements on the commercial cultivation of milky white mushroom. Mycobiology, 38(3), 184-8. PMID 23956652. DOI 10.4489/MYCO.2010.38.3.184.

Bandura, I. et al. (2021). Biology and Nutritional Contents in the Culinary-Medicinal Milky White Mushroom, Calocybe indica (Agaricomycetes), during Cultivation Involving Casing and Scratching Treatments. Int J Med Mushrooms, 23(12), 53-63. PMID 35381154. DOI 10.1615/IntJMedMushrooms.2021040535.

Bashir, R. et al. (2025). Using spent mushroom substrate (SMS) as a casing boosted bacterial activity and enhanced the mineral profile of the Calocybe indica. Sci Rep, 15(1), 26945. PMID 40707502. DOI 10.1038/s41598-024-83015-0.

Ghosh, S. et al. (2022). Milky mushroom: A healthy nutritious diet. Food Res Int, 156, 111113. PMID 35650998. DOI 10.1016/j.foodres.2022.111113.

Nath, M. et al. (2023). Identification of Eight High Yielding Strains via Morpho-Molecular Characterization of Thirty-Three Wild Strains of Calocybe indica. Foods, 12(11), 2119. PMID 37297361. DOI 10.3390/foods12112119.

Rathore, H. et al. (2020). Vitamin D2 fortification of Calocybe indica mushroom by natural and artificial UVB radiations and their potential effects on nutraceutical properties. 3 Biotech, 10(2), 41. PMID 31988835. DOI 10.1007/s13205-019-2024-x.

Razzaq, F. et al. (2026). Phylogenetic Reidentification of Calocybe indica to Macrocybe indica and New Records of Calocybe erminea in Pakistan. Microsc Res Tech, 89(1), 100-108. PMID 40801098. DOI 10.1002/jemt.70055.

Sittisart, P. et al. (2024). Technological quality and fungal community of Kombucha fermented with hemp leaves and milky mushroom flour (Calocybe indica). PeerJ, 12, e18116. PMID 39346034. DOI 10.7717/peerj.18116.

Subbiah, K.A. et al. (2015). A Comprehensive Review of Tropical Milky White Mushroom (Calocybe indica P&C). Mycobiology, 43(3), 184-94. PMID 26539033. DOI 10.5941/MYCO.2015.43.3.184.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya