Chaga Nasıl Demlenir? Parça, Toz, Soğuk Demleme ve Oksalat

Chaga'yı demlerken ilk fark edeceğiniz şey renk olur. Ceviz büyüklüğünde bir parça, kısık ateşte bir saat içinde bir tencere suyu koyu kahveye, neredeyse kahve telvesi rengine çevirir. Chaga huş ağacında ve bazı başka ağaç türlerinde yaşayan bir mantardır (Kwon ve ark., 2022); demlikte kullanılan kısım şapkalı bir mantar değil, gövde üzerindeki sert, dışı siyah kütledir. Odun kadar sert olduğu için demlenişi de çaydan çok bir dekoksiyona benzer.

Parça mı, toz mu?

İkisi aynı mantar ama mutfakta iki ayrı malzeme gibi davranır.

Parça chaga: uzun ve kısık

1. Yaklaşık 10-15 gramlık, ceviz iriliğinde iki üç parça seçin.
2. Parçaları soğuk suyla kısaca durulayın ve 1,5 litre suyla tencereye koyun.
3. Kaynama noktasına getirin, hemen en kısık ateşe alın. Fokur fokur kaynatmak yerine yüzeyde ara ara kabarcık çıkan bir ısı arayın.
4. Kapak aralık, en az 45 dakika tutun. Pek çok kişi bir ila üç saati tercih eder; süre uzadıkça renk koyulaşır ve gövde ağırlaşır.
5. İnce süzgeçten süzün. Parçaları atmayın, kurulayıp bir sonraki tura saklayın.

Sıcaklığın bu işte gerçekten önemli olduğunu laboratuvar verisi de gösteriyor. Basınç altında suyla yapılan bir ekstraksiyon çalışmasında chaga'dan en yüksek toplam fenolik miktarı 100 °C'de ve alkali koşulda elde edildi; pH ve sıcaklık değiştikçe çıkan bileşiklerin profili de değişti (Abu-Reidah ve ark., 2021). Evdeki tencere bu koşulları taklit etmez; yine de sıcaklığın sonucu belirlediğini gösterir.

Toz chaga: fincanda ya da kısa ocakta

İnce öğütülmüş chaga, çay gibi demlenebilir. Bir tatlı kaşığı tozu ince gözlü bir demlik süzgecine koyun, 300 ml sıcak suyla 5-10 dakika bekletin. Daha koyu bir sonuç isterseniz tozu küçük bir cezvede 5 dakika kısık ateşte tutup kâğıt filtreden geçirin. Toz yüzeyi çok geniş olduğu için dakikalar içinde koyulaşır; aynı tozu ikinci kez demlemek pek bir şey vermez.

Süzmezseniz tortu dibe çöker. Mantar tozlarını genel olarak içeceğe karıştırmanın yolları mantar çayı rehberinde anlatılıyor.

Aynı parçayı kaç kez kullanabilirsiniz?

Parça chaga birkaç tur demlenebilir. Her turda renk bir ton açılır, tat incelir. Turlar arasında parçaları kâğıt havluyla kurulayıp açıkta tamamen kurumaya bırakın; nemli hâlde kapalı kapta beklerse küflenebilir. Görünür küf ya da ekşi bir koku varsa parça atılır.

Soğuk demleme ne veriyor?

Parça ya da iri öğütülmüş chaga'yı soğuk suyla buzdolabında 12-24 saat bekletmek mümkün. Sonuç daha açık renkli, daha hafif gövdeli bir içecektir. Farkın yalnız tatta olmadığını gösteren bir karşılaştırma var: altı mantar türünde soğuk ve ısıyla yapılan su ekstraksiyonları karşılaştırıldığında soğuk su chaga dahil çoğu türde daha fazla protein ve fenolik bileşik çıkardı, chaga'nın ısıyla hazırlanan ekstraktı ise belirgin biçimde daha yüksek karbonhidrat içerdi (Ng ve ark., 2024). Soğuk demlemenin genel mantığı soğuk mantar çayı yazısında.

O koyu renk nereden geliyor?

Chaga demini bu kadar koyu yapan başlıca şey suda çözünen melanin kompleksleridir. Bu kompleksler chaga'dan doğrudan sıcak suyla ekstrakte edilebilir (Mazurkiewicz, 2006). Pigmentin kimyası chaga'daki melanin yazısında. Fenolik tarafta ise farklı yöntemlerle hazırlanan chaga ekstraktlarında en baskın fenolik bileşik klorojenik asit olarak ölçüldü (Lazić ve ark., 2024).

Suya geçmeyenler de var. Chaga'nın triterpen tarafı, özellikle huş ağacından gelen betulin ve betulinik asit, suyla pek çıkmaz. Bu iki bileşik sulu ortamda pratikte çözünmez (Drag-Zalesinska ve ark., 2009). Evde yapılan chaga çayı bu yüzden büyük olasılıkla ağırlıklı olarak suda çözünen melanin, fenolik ve karbonhidrat tarafını taşır. Huş bağlantısının hikâyesi betulinik asit yazısında.

Oksalat: chaga hakkında açıkça bilinmesi gereken

Chaga'nın oksalat içeriği yüksektir ve bu konuda yayımlanmış vaka raporları var. Bunlar tek tek hastaların klinik öyküsüdür; risk oranı ya da güvenli miktar vermezler, ama görmezden geçilecek türden de değiller.

• Japonya'dan bildirilen ilk vakada, altı ay boyunca düzenli olarak chaga tozu tüketen 72 yaşında bir kadında böbrek fonksiyonu bozuldu, diyalize başlandı; biyopside tübüllerde oksalat kristalleri görüldü ve oksalat nefropatisi tanısı kondu (Kikuchi ve ark., 2014).
• Kore'den bir raporda, dört yılı aşkın süre chaga tozu kullanmış 49 yaşında bir erkekte son dönem böbrek yetmezliği ve biyopside oksalat birikimi saptandı. Hastanın elinde kalan chaga ölçüldüğünde oksalat içeriği son derece yüksek çıktı ve tahmini oksalat alımının olağan beslenmenin birkaç katına ulaştığı hesaplandı; yazarlar chaga'yı yüksek oksalat içeriği nedeniyle kronik böbrek hastalığı için olası bir risk etkeni olarak değerlendirdi (Lee ve ark., 2020).
• Yine Kore'den bir başka vakada, üç ay boyunca yüksek miktarda chaga tozu ve C vitamini takviyesi alan 69 yaşında bir erkekte akut böbrek hasarı ve tübüllerde kalsiyum oksalat kristalleri gelişti (Kwon ve ark., 2022).

Üç vakanın ortak noktası uzun süreli, düzenli ve yüksek miktarda toz tüketimi. Bu raporlarda demlenmiş chaga çayının oksalat içeriği ölçülmedi; demlemenin ne kadar oksalatı suya geçirdiğini bu yayınlardan söyleyemeyiz. Böbrek hastalığınız varsa chaga'yı düzenli tüketmeden önce hekiminizle konuşun. Mantarların böbrekle ilişkisini daha geniş ele alan bir yazı böbrek fonksiyonu ve güvenlik başlığı altında; düzenli ilaç kullananlar için genel çerçeve ise ilaç etkileşimleri rehberinde.

Chaga nereden gelir?

Yabani toplama uzman bilgisi gerektirir; kendi başınıza denemeniz önerilmez. Türkiye'de yabani mantar toplamanın genel güvenlik çerçevesi yabani mantarlar rehberinde. Türün biyolojisi, ekolojisi ve hasat etiği için chaga tür ansiklopedisine bakabilirsiniz.

Demi hazırladıktan sonra onu baharatlı ve sütlü bir fincana taşımak isterseniz mantarlı chai tarifinde reishi yerine chaga demi kullanabilirsiniz.

Bilimsel referanslar

Abu-Reidah, I.M. et al. (2021). Effects of pH and Temperature on Water under Pressurized Conditions in the Extraction of Nutraceuticals from Chaga (Inonotus obliquus) Mushroom. Antioxidants (Basel), 10(8), 1322. PMID 34439572. DOI 10.3390/antiox10081322.

Drag-Zalesinska, M. et al. (2009). Esters of betulin and betulinic acid with amino acids have improved water solubility and are selectively cytotoxic toward cancer cells. Bioorg Med Chem Lett, 19(16), 4814-7. PMID 19560351. DOI 10.1016/j.bmcl.2009.06.046.

Kikuchi, Y. et al. (2014). Chaga mushroom-induced oxalate nephropathy. Clin Nephrol, 81(6), 440-4. PMID 23149251. DOI 10.5414/CN107655.

Kwon, O. et al. (2022). Chaga mushroom-induced oxalate nephropathy that clinically manifested as nephrotic syndrome: A case report. Medicine (Baltimore), 101(10), e28997. PMID 35451393. DOI 10.1097/MD.0000000000028997.

Lazić, V. et al. (2024). The Effect of Green Extraction Technologies on the Chemical Composition of Medicinal Chaga Mushroom Extracts. J Fungi (Basel), 10(3), 225. PMID 38535233. DOI 10.3390/jof10030225.

Lee, S. et al. (2020). Development of End Stage Renal Disease after Long-Term Ingestion of Chaga Mushroom: Case Report and Review of Literature. J Korean Med Sci, 35(19), e122. PMID 32419395. DOI 10.3346/jkms.2020.35.e122.

Mazurkiewicz, W. (2006). Analysis of aqueous extract of Inonotus obliquus. Acta Pol Pharm, 63(6), 497-501. PMID 17438866.

Ng, M.J. et al. (2024). Comparative Cytotoxicity Evaluation of Heat-Assisted vs Cold Water Extractions of Six Medicinal Fungi against Breast and Lung Cancer Cells. Food Technol Biotechnol, 62(2), 254-263. PMID 39045305. DOI 10.17113/ftb.62.02.24.8424.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya