İçeriğe geç

Tarih

Deniz Kaplumbağası Yumurtalarında Fusarium: Bir Salgının Tarihi

Deniz kaplumbağası yumurta fusariozunun tarihi: Cabo Verde'deki yuva ölümleri, Fusarium falciforme ve F. keratoplasticum, sporların kumsala yolu, Akdeniz ve Türkiye kıyılarındaki yuva çalışmaları ve tatlı su kaplumbağaları.

Cabo Verde'nin Boavista adasında iribaş deniz kaplumbağası (Caretta caretta) yuvalarındaki toplu ölümlerin arkasından bir mantar çıktı: 2010'da yayımlanan çalışma, yumurtalardaki enfeksiyonların etkeninin Fusarium solani olduğunu gösterdi (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2010). Bugün bu tabloya deniz kaplumbağası yumurta fusariozu deniyor ve hastalık okyanuslardaki yuvalama alanlarının ötesinde, tatlı su kaplumbağalarında da izleniyor (Carranco ve ark., 2022). Bu yazı yeni bir hayvan hastalığının 2010'dan 2025'e uzanan kısa tarihini kumsaldan laboratuvara izliyor.

Boavista 2010: kumsalda Koch postulatları

Araştırmacılar enfekte yuvalardan, enfeksiyonun erken ve ağır belirtilerini taşıyan yumurta kabukları ile hastalanmış embriyolar topladı ve benzer morfolojide 25 izolat elde etti (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2010). ITS dizileri GenBank'taki F. solani dizilerine yüzde 95-100 benzerlik gösterdi; filogenetik analizler izolatların tek bir F. solani kladına ait olduğunu ve 25'ten 23'ünün C adlı alt kladda toplandığını ortaya koydu (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2010). Sonra klasik sınama geldi: C alt kladından bir izolatla aşılanan yumurtalarda ölüm oranı yaklaşık yüzde 83,3, kontrol grubunda yüzde 8,3 oldu ve aşılanan yumurtalar sahadakiyle aynı belirtileri gösterdi (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2010). Böylece Koch postulatları bir kaplumbağa yuvası hastalığı için sınanmış ve F. solani suşlarının nesli tehlikedeki bu tür için bir risk olduğu bildirilmişti (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2010).

İki tür, altı kaplumbağa: 2014

Dört yıl sonra aynı ekip tabloyu genişletti: Fusarium falciforme ve Fusarium keratoplasticum adlı iki patojenin altı deniz kaplumbağası türünün başlıca yuvalama alanlarında küresel olarak bulunduğunu ve düşük çıkım başarısıyla ilişkili olduğunu bildirdi (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2014). İki mantar, konaklarının neslinin tükenmesine yol açan yeni patojenlere benzeyen özellikler taşıyordu: yüksek virülans ve geniş bir konak yelpazesi (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2014). Optimum büyüme sıcaklıkları yumurtaların optimum kuluçka sıcaklığıyla örtüşüyordu ve embriyoların yüzde 90'ına kadarını öldürebiliyorlardı (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2014). Gelgit baskını ve yuva kumundaki kil ve silt oranı gibi çevresel etkenler de hastalığın gelişimiyle ilişkili çıktı (Sarmiento-Ramírez ve ark., 2014).

Sporlar kumsala nasıl ulaşıyor?

Bir derleme, çıkım başarısızlığının yedi deniz kaplumbağası türünde bildirildiğini aktarır: Caretta caretta, Chelonia mydas, Dermochelys coriacea, Eretmochelys imbricata, Lepidochelys olivacea, Lepidochelys kempii ve Natator depressus (Gleason ve ark., 2020). Yazarlara göre patojen Fusarium türlerinin miselyum ve sporları bozulmuş karasal topraklarda üretilir ve kıyı akışıyla denize taşınır; mantarların yaprak, odun, hayvan dokusu, silt ve plastik gibi yüzen parçacıklar üzerinde büyüdüğü ve bunların rüzgâr, akıntılar ve kaplumbağaların kendileriyle kumsallara ulaştığı önerilir (Gleason ve ark., 2020).

Akdeniz ve Türkiye kıyıları

Akdeniz'den ilk kapsamlı katalog Sicilya'dan geldi: altı iribaş yuvasından 2016 ve 2018 yazlarında toplanan 88 yumurta örneği ve yedi ölü yavruda Fusarium türleri yüzde 80,6, Aeromonas hydrophila yüzde 55,6, Aspergillus türleri yüzde 27,2 ve Citrobacter freundii yüzde 9 oranında izole edildi (Gambino ve ark., 2020). Toskana kıyılarında 2020 yazında lezyonlu yumurtalardan elde edilen 32 izolat Fusarium solani tür kompleksi, F. oxysporum tür kompleksi ve Fusarium nodosum olarak tanımlandı; bitkilere aşılandığında yalnız F. nodosum buğday başaklarında hastalık belirtisi oluşturdu (Risoli ve ark., 2023). Buğday yaprağında yaşayan başka bir mantarın tarihi için Zymoseptoria tritici yazısına bakabilirsiniz.

Türkiye kıyılarından da veri var. Doğu Akdeniz'de yeşil kaplumbağa (Chelonia mydas) için önemli yuvalama alanlarından Sugözü kumsallarında, hayatta kalan yuvaların dörtte birinden yuva içi kum ve gelişmemiş yumurta örnekleri toplandı ve 23 mantar moleküler yöntemlerle tanımlandı (Candan, 2018). İzolatlar Aspergillus, Emericella, Rhizopus, Actinomucor ve Apophysomyces cinslerine aitti ve ikisi henüz tanımlanmamış türlerdi; yuvaların yüzde 36,4'ünde mantar bulaşı vardı ve bulaşlı yuvaların çıkım başarısı bulaşsızlara göre anlamlı ölçüde düşüktü (Candan, 2018). Çalışma, Doğu Akdeniz kıyısındaki kaplumbağa yuvalarıyla ilgili ilk moleküler filogenetik çalışma olarak sunuldu (Candan, 2018).

Denizden tatlı suya

Hastalığın denizle sınırlı olmadığı 2022'de bildirildi (Carranco ve ark., 2022). Ekvador Amazonu'nda sarı benekli Amazon nehir kaplumbağasının (Podocnemis unifilis) 2020'de taranan 680 yumurtasının yüzde 42'sinde fusarioz belirtileri görüldü; belirti taşıyan yumurtalarda çıkım oranı yüzde 8, taşımayanlarda yüzde 72 oldu (Carranco ve ark., 2022). PCR testinde belirtili yumurtaların yüzde 58'i, belirtisizlerin yüzde 8'i Fusarium için pozitif çıktı ve dizilenen örneklerde F. keratoplasticum, F. solani ve F. falciforme bulundu (Carranco ve ark., 2022).

İspanya'dan bir çalışma ise istilacı kırmızı yanaklı su kaplumbağası (Trachemys scripta) yumurtalarının F. falciforme ve F. keratoplasticum'u doğal olarak taşıyabildiğini gösterdi (Martínez-Ríos ve ark., 2022). İki patojenin optimum büyüme sıcaklığı bu türün embriyoları için pivot sıcaklık olan yaklaşık 29,5 °C ile örtüşüyordu; yazarlar istilacı türün Akdeniz tatlı su bataklıklarındaki yuvalama alanlarının bu patojenler için kalıcı bir rezervuar olabileceğini ve yerli türlere yayılımda taşıyıcı rol oynayabileceğini öne sürdü (Martínez-Ríos ve ark., 2022).

Kosta Rika 2025: haritayı genişletmek

Kosta Rika'nın Pasifik ve Karayip kıyılarındaki dört önemli yuvalama kumsalında yumurta kabukları ve yuva kumundan 147 saf kültür elde edildi; bunların yüzde 32'si hastalığı yapan türlere aitti, 32'si F. falciforme ve 15'i F. keratoplasticum (Cordero-Umaña ve ark., 2025). F. falciforme iki kıyıdaki bütün çalışma alanlarında bulunurken F. keratoplasticum yalnız Karayip kıyısındaki bir kumsalda saptandı (Cordero-Umaña ve ark., 2025). Yazarlara göre hastalık şu an Kosta Rika'daki deniz kaplumbağalarını ağır biçimde etkilemiyor, ama kumsal ortamındaki ve kum bileşimindeki değişiklikler sıklığını ve şiddetini artırabilir (Cordero-Umaña ve ark., 2025).

Bu öyküyü okurken

Buradaki bulgular belirli kumsallar, mevsimler ve izolat koleksiyonları için geçerli; bir koruma ya da kuluçkahane rehberi değil. Hayvanları etkileyen başka mantar salgınlarının tarihi kitridiomikoz, beyaz burun sendromu ve deniz yelpazesi aspergilozu yazılarında; Fusarium cinsinin bitkilerdeki bir yüzü ise muzda Fusarium solgunluğu yazısında anlatılıyor.

Bilimsel referanslar

Candan, E.D. (2018). Molecular identification of fungal isolates and hatching success of green turtle (Chelonia mydas) nests. Arch Microbiol, 200(6), 911-919. PMID 29480404. DOI 10.1007/s00203-018-1496-0.

Carranco, A.S. et al. (2022). Transcending sea turtles: First report of hatching failure in eggs of an Amazonian freshwater turtle with symptoms of the fungal emerging disease fusariosis. Transbound Emerg Dis, 69(5), e3282-e3288. PMID 35561152. DOI 10.1111/tbed.14596.

Cordero-Umaña, K.E. et al. (2025). Isolation and molecular identification of pathogens causing sea turtle egg fusariosis in key nesting beaches in Costa Rica. PLoS One, 20(9), e0333280. PMID 40997043. DOI 10.1371/journal.pone.0333280.

Gambino, D. et al. (2020). First data on microflora of loggerhead sea turtle (Caretta caretta) nests from the coastlines of Sicily. Biol Open, 9(1), bio045252. PMID 31915211. DOI 10.1242/bio.045252.

Gleason, F.H. et al. (2020). Newly emerging diseases of marine turtles, especially sea turtle egg fusariosis (SEFT), caused by species in the Fusarium solani complex (FSSC). Mycology, 11(3), 184-194. PMID 33062381. DOI 10.1080/21501203.2019.1710303.

Martínez-Ríos, M. et al. (2022). The invasive alien red-eared slider turtle, Trachemys scripta, as a carrier of STEF-disease pathogens. Fungal Biol, 126(2), 113-121. PMID 35078582. DOI 10.1016/j.funbio.2021.11.003.

Risoli, S. et al. (2023). Isolation and characterization of Fusarium spp. From unhatched eggs of Caretta caretta in Tuscany (Italy). Fungal Biol, 127(10-11), 1321-1327. PMID 37993243. DOI 10.1016/j.funbio.2023.08.005.

Sarmiento-Ramírez, J.M. et al. (2010). Fusarium solani is responsible for mass mortalities in nests of loggerhead sea turtle, Caretta caretta, in Boavista, Cape Verde. FEMS Microbiol Lett, 312(2), 192-200. PMID 20875054. DOI 10.1111/j.1574-6968.2010.02116.x.

Sarmiento-Ramírez, J.M. et al. (2014). Global distribution of two fungal pathogens threatening endangered sea turtles. PLoS One, 9(1), e85853. PMID 24465748. DOI 10.1371/journal.pone.0085853.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 9  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya