Pébrine: Pasteur ve İpekböceğinin Mikrosporidyumu

Pébrine, ipekböceklerinin ekonomik önemi olan bir hastalığıdır (Han ve ark., 2021). Bir tarih çalışmasına göre Louis Pasteur, 1865-1869 arasında bir "hükümet görevi" olarak Güney Fransa'nın ekonomisini mahveden bu ipekböceği hastalığını ele almıştır (Raichvarg, 2022). Hastalığın etkeni mikrosporidyum Nosema bombycis'tir (Huang ve ark., 2024). Bu yazı pébrine'in tarihini ve bu küçük parazitin mantarlar ağacındaki yerini anlatıyor.

Pasteur'ün görevi

Pasteur bu çalışmada pébrine'in yanında ikinci bir hastalığı, flacherie'yi de ortaya koymuş; bir hastalığın ilerlemesini sınırlayan teknikler kurmuş ve yetiştirme evlerini öteki hastalığa karşı korumuştur (Raichvarg, 2022). Aynı çalışma, bu süreçte mikrofotoğrafçılık gibi yeniliklerin de devreye girdiğini anlatır (Raichvarg, 2022).

Bu başarının arkasında bir yanılgı da vardı. Pasteur'ün laboratuvar defterlerine, yazışmalarına ve eserlerine dayanan bir çalışmaya göre, Béchamp'ın hastalıkların nedenine dair doğru yorumları ortadayken bile Pasteur üç yıl boyunca ipekböceği hastalıklarının dışarıdan gelen hastalık etkeni mikroplara bağlanamayacağında ısrar etmiştir (Cadeddu, 2000). Başka bir tarih incelemesi de Pasteur'ün, bunun mikrobiyal bir enfeksiyon olduğunu ilk düşünen Antoine Béchamp'ın fikrini reddetmiş olmasına rağmen ipekböceği hastalığı sorununu çözdüğünü yazar (Cavaillon ve ark., 2022). Aynı inceleme, laboratuvar defterlerinin analizinin, Pasteur hakkındaki efsane ile gerçeklik arasındaki farkları görmeyi sağladığını belirtir (Cavaillon ve ark., 2022).

Yumurtadan yumurtaya

Nosema bombycis birçok pul kanatlı böceği hem dışkı-ağız yoluyla hem de yumurtalık üzerinden yavruya geçerek enfekte eder (Wang ve ark., 2023). Parazitin yumurtalık üzerinden geçişi erken pupa evresinde başlamış; konakta vitellogenin denen yumurta sarısı proteininin ifadesi baskılandığında hem yumurtalık tüplerinde hem de yumurtalarda patojen yükü belirgin biçimde azalmıştır (Wang ve ark., 2023).

Pasteur'ün adıyla anılan yumurta üretim yöntemi başka ülkelerde de kullanıldı. Bulgaristan'da Pasteur yöntemiyle yerel yumurta üretimi 1895'te başlamıştır (Tzenov ve ark., 2025). Aynı çalışmaya göre Bulgaristan'da yetiştirilen Beyaz Bağdat ırkı Küçük Asya kökenlidir ve Edirne, İyileştirilmiş Bulgar ve Bulgar tiplerinden oluşur (Tzenov ve ark., 2025). İpekböceğinin öteki büyük mantar hastalığının, muskardinin öyküsü ipekböceği muskardin hastalığı yazısında anlatılıyor.

Mikrosporidyum: mantar mı değil mi

Mikrosporidyumlar yaklaşık 150 yıl önce ipekböceklerinde ekonomik önemi olan pébrine enfeksiyonunun nedeni olarak tanımlanmış, zorunlu hücre içi patojenlerdir (Han ve ark., 2021). Yaklaşık 220 cins ve 1700 tür bilinir; soy ağacı analizleri, mikrosporidyumların Cryptomycota ile birlikte mantarların tabanında bir dal ya da mantarların kardeş grubu olarak mantarlarla akraba olduğunu düşündürür (Han ve ark., 2021).

Mikrosporidyumlar çoğu zaman ilkel ökaryotlar olarak görülmüş, ama daha yeni kanıtlar onların mantarlara daha yakın akraba olduğunu düşündürmüştür (Keeling ve ark., 1998). Aynı derleme, bu parazitlerin arıcılık, balıkçılık ve ipek çiftliklerinde kayıplara yol açtığını belirtir (Keeling ve ark., 1998). 2013'te ilk Cryptomycota genomu, su küflerinin iç paraziti Rozella allomycis'in genomu dizilenmiş ve Cryptomycota ile mikrosporidyumlar ortak bir iç parazit atasına sahip olarak birleştirilmiştir (James ve ark., 2013). Paylaşılan genomik öğeler arasında mikrosporidyumların konaklarından ATP biçiminde enerji çalmak için kullandığı bir nükleotit taşıyıcısı da bulunmuştur (James ve ark., 2013). Mantarların bir âlem olarak sınırlarının nasıl çizildiği mantarlar neden ayrı bir âlem yazısında.

Genişleyen bir genom

İpekböceğinde pébrine büyük ekonomik kayıplara yol açtığı için ilgi gören bu mikrosporidyumun genomu üç moleküler mekanizmayla büyük ölçüde genişlemiştir (Pan ve ark., 2013). Yazarlar bu çalışmanın, parazit genomlarının küçülmek yerine genişleyebildiğini ilk kez gösterdiğini belirtir (Pan ve ark., 2013).

Bugün N. bombycis, tam genom dizisi de dahil çeşitli araştırma araçlarıyla, mikrosporidyumları incelemek için bir model organizma hâline gelmiştir (Huang ve ark., 2024). Ağaçları kurutan bir mantar salgınının yakın tarihi için dişbudak geriliyor yazısına bakılabilir.

Bilimsel referanslar

Cadeddu, A. (2000). The heuristic function of 'error' in the scientific methodology of Louis Pasteur: the case of the silkworm diseases. Hist Philos Life Sci, 22(1), 3-28. PMID 11258099.

Cavaillon, J.M. & Legout, S. (2022). Louis Pasteur: Between Myth and Reality. Biomolecules, 12(4), 596. PMID 35454184. DOI 10.3390/biom12040596.

Han, B. et al. (2021). Microsporidiosis in Humans. Clin Microbiol Rev, 34(4), e0001020. PMID 34190570. DOI 10.1128/CMR.00010-20.

Huang, Q. et al. (2024). Nosema bombycis: A remarkable unicellular parasite infecting insects. J Eukaryot Microbiol, 71(5), e13045. PMID 39095558. DOI 10.1111/jeu.13045.

James, T.Y. et al. (2013). Shared signatures of parasitism and phylogenomics unite Cryptomycota and microsporidia. Curr Biol, 23(16), 1548-53. PMID 23932404. DOI 10.1016/j.cub.2013.06.057.

Keeling, P.J. & McFadden, G.I. (1998). Origins of microsporidia. Trends Microbiol, 6(1), 19-23. PMID 9481819. DOI 10.1016/S0966-842X(97)01185-2.

Pan, G. et al. (2013). Comparative genomics of parasitic silkworm microsporidia reveal an association between genome expansion and host adaptation. BMC Genomics, 14, 186. PMID 23496955. DOI 10.1186/1471-2164-14-186.

Raichvarg, D. (2022). Silkworm, science worm. C R Biol, 345(3), 35-50. PMID 36852595. DOI 10.5802/crbiol.94.

Tzenov, P. et al. (2025). Old European Silkworm Breeds Reared in Early-20th-Century Bulgaria and Their Potential Use in Modern Sericulture. Insects, 16(12), 1246. PMID 41465684. DOI 10.3390/insects16121246.

Wang, C. et al. (2023). Microsporidian Nosema bombycis hijacks host vitellogenin and restructures ovariole cells for transovarial transmission. PLoS Pathog, 19(12), e1011859. PMID 38060601. DOI 10.1371/journal.ppat.1011859.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya