Mantar Sinekleri: Sciarid ve Phorid Türlerinin Üretimdeki Yeri

Mantar sineğinin hikâyesi mantarın kendisinden çok altındaki substratta geçer. Phorid sineklerini inceleyen bir çalışmanın hatırlattığı gibi mantarlar tamamen kapalı ortamda yetiştirilse de sineğin larva gelişimi yetiştirme substratında tamamlanır ve erginler tesislerin hem içinde hem dışında yakalanır (Shikano ve ark., 2021). Literatürde iki aile öne çıkıyor: Sciaridae ve Phoridae. Bu yazı yaşam döngülerinin yetiştirme koşullarıyla nasıl örtüştüğünü, zararın nasıl oluştuğunu, izleme yöntemlerini ve biyolojik mücadele üzerine yapılan çalışmaları derliyor.

Sciarid ve phorid: iki aile, iki sorun

Sciaridae ailesinden Bradysia ocellaris ve Lycoriella ingenua kültür mantarının başlıca zararlıları arasında sayılır (Shamshad, 2010). Phoridae ailesinden Megaselia halterata ise birçok ülkede mantar üretiminin yaygın bir zararlısıdır ve ABD'de konvansiyonel insektisitlere erişim azaldıkça Pennsylvania'nın Chester County bölgesinde başlıca zararlılardan biri hâline gelmiştir (Shikano ve ark., 2021).

Yaşam döngüsü ve yetiştirme odasının koşulları

Lycoriella auripila'nın iki kültür mantarı çeşidinde dokuz sabit sıcaklıkta incelendiği laboratuvar çalışmasında 25 ve 27 °C'de yumurtadan ergine gelişim ortalama 20,89 ve 22,43 gün sürmüş, popülasyon 8 ve 30 °C'de yaşamını sürdürememiştir (Farsani ve ark., 2013). Aynı çalışmada 25 °C'de popülasyonun içsel artış hızı bir mantar çeşidinde 0,134 iken öteki çeşitte 0,052 olarak ölçülmüştür (Farsani ve ark., 2013). Sineğin çoğalma hızı bu çalışmada yalnız sıcaklığa değil üzerinde beslendiği mantar çeşidine de bağlı çıkmıştır (Farsani ve ark., 2013).

Phorid tarafında M. halterata erginlerinin ömrü serin sıcaklıklarda ve yüzde 75'in üzerindeki bağıl nemde uzamıştır; yazarlar bu koşulların mantar yetiştirme tesislerinin içini yansıttığını belirtir (Shikano ve ark., 2021). Aynı çalışmada yeni aşılanmış kompostla 14 gündür misel gelişen kompost arasında çıkan sinek sayısı benzer olmuş, ancak sinekler ikincisinden daha erken çıkmış; ebeveyn yoğunluğu arttıkça çıkan yavru sayısı da artmış ve bir noktadan sonra plato çizmiştir (Shikano ve ark., 2021).

Zarar nasıl oluşuyor: larva, kompost ve taşınan etkenler

Sciarid sinekleri üzerine bir derlemeye göre bu türler larvaların kompostta, miselde ve mantar gövdelerinde yol açtığı hasarla verim kaybına neden olur ve kompostun yapısını da etkiler (Shamshad, 2010). Aynı derleme erginlerin mantar yetiştiriciliğine akar ve mantar hastalıkları taşıdığını belirtir (Shamshad, 2010).

Sineğin neye çekildiği bu taşıma sorusunu ilgilendiriyor. Kokusal seçim deneylerinde L. ingenua dişileri yeşil küf etkeni Trichoderma aggressivum'a, bir sinek bedeninden izole edilen Penicillium citrinum'a ve kompostan izole edilen bir başka mantara çekilmiştir (Cloonan ve ark., 2016). Aynı çalışmada ilk evre larvalar yalnız kompostan izole edilen iki mantar ile P. citrinum üzerinde ergine kadar gelişebilmiştir (Cloonan ve ark., 2016). Ticari çiftliklerde yapılan gözlemsel bir çalışma da L. ingenua popülasyonları ile yeşil küf görülme sıklığı arasında ilişki bulmuş, hijyen ve insanla substrat arasındaki teması azaltan uygulamaları daha düşük yeşil küf sıklığıyla ilişkilendirmiştir (Coles ve ark., 2021). Aynı çalışmada komşu çiftliklere yakınlık ve organik yetiştirme düzeni sinek görülme sıklığıyla ilişkili çıkmıştır (Coles ve ark., 2021). Yeşil küfün kendisi Trichoderma ve yeşil küf yazısında.

Dişi sinek yumurtlayacağı yeri nasıl seçiyor?

İki seçenekli davranış deneylerinde L. ingenua dişileri misel sarmış kompost yerine henüz sarılmamış kompostu tercih etmiş, taze örtü malzemesiyle misel sarmış örtü malzemesi arasında ise belirgin bir tercih göstermemiştir (Kecskeméti ve ark., 2020). Aynı çalışmada misel sarmış kompostun havasından antende yanıt oluşturan 1-hepten-3-ol, 3-oktanon ve 1-okten-3-ol tanımlanmış; bu bileşiklerin sentetik formları sarılmamış komposta eklendiğinde dişiler bu kompostan kaçınmıştır (Kecskeméti ve ark., 2020). 1-okten-3-ol'ün mantar kokusundaki yeri mantar kokusunun kimyası yazısında; kompostun kendisi ise mantar kompostu nedir yazısında.

İzleme: hijyen, dışlama ve ışık tuzakları

Aynı sciarid derlemesine göre mantarda entegre zararlı yönetimi dört temel öğeye dayanır: hijyen, dışlama, izleme ve zararlı kontrolü (Shamshad, 2010). L. ingenua'nın bileşik gözlerinin spektral duyarlılığı elektroretinografiyle ölçüldüğünde biri morötesinde (370 nm), öteki yeşilde (526 nm) iki tepe bulunmuştur (Kecskeméti ve ark., 2021). Davranış deneylerinde ışığa yönelimin dalga boyuna bağlılığı ışık şiddetine göre değişmiş ve yazarlar tuzaklarda hem morötesi hem yeşil ışığın kullanılmasını önermiştir (Kecskeméti ve ark., 2021).

Biyolojik mücadele: nematodlar, avcı akarlar ve Bacillus thuringiensis

Küçük ölçekli denemelerde Hypoaspis cinsinden iki avcı akar türü ve entomopatojen nematod Steinernema feltiae, kompost ve örtü substratlarında sciarid ve phorid sineklerini kontrol altına almıştır (Jess ve ark., 2004). Aynı çalışmada akarların substrata erken verilmesi sciarid çıkışını azaltırken phorid çıkışında geç uygulama daha etkili olmuş, nematodların çoğu iki substrat tipinde de 2-4 cm derinlikte bulunmuştur (Jess ve ark., 2004).

İstiridye mantarı aşılanmış pastörize saman üzerinde kurulan biyolojik testlerde Bacillus thuringiensis var. israelensis uygulanan samandan, S. feltiae uygulanan ve uygulanmayan samana göre daha az sinek çıkmış, S. feltiae genel olarak etkisiz kalmıştır (Anderson ve ark., 2021). Aynı çalışmada iki ajan da istiridye mantarı miselinin substratı sarmasını engellememiştir (Anderson ve ark., 2021). Kültür mantarı denemesinde ise S. feltiae'nin Bacillus amyloliquefaciens ya da Streptomyces flavovirens suşlarıyla birlikte kullanıldığı bütün kombinasyonlarda L. ingenua'ya karşı yüzde 80'in üzerinde etkinlik elde edilmiştir (Potočnik ve ark., 2025). Böceklerde hastalık yapan bir mantarın biyolojik mücadeledeki yeri Beauveria bassiana yazısının konusu.

Bu çalışmaların çoğu belirli bir tür, substrat ve deney ölçeği için sonuç veriyor; uygulama zamanı ve miktarı gibi kararlar ürün sistemine özgü ve bu yazının kapsamı dışında. Kompostun üstündeki katman ve mikropları örtü toprağı nedir yazısında.

Bilimsel referanslar

Anderson, V.M. et al. (2021). Microbial Control Agents for Fungus Gnats (Diptera: Sciaridae: Lycoriella) Affecting the Production of Oyster Mushrooms, Pleurotus spp. Insects, 12(9), 786. PMID 34564226. DOI 10.3390/insects12090786.

Cloonan, K.R. et al. (2016). Attraction, Oviposition and Larval Survival of the Fungus Gnat, Lycoriella ingenua, on Fungal Species Isolated from Adults, Larvae, and Mushroom Compost. PLoS One, 11(12), e0167074. PMID 27936070. DOI 10.1371/journal.pone.0167074.

Coles, P.S. et al. (2021). The Association Between Mushroom Sciarid Flies, Cultural Techniques, and Green Mold Disease Incidence on Commercial Mushroom Farms. J Econ Entomol, 114(2), 555-559. PMID 33511397. DOI 10.1093/jee/toaa322.

Farsani, N.S. et al. (2013). Effect of temperature and button mushroom varieties on life history of Lycoriella auripila (Diptera: Sciaridae). J Econ Entomol, 106(1), 115-23. PMID 23448022. DOI 10.1603/ec12241.

Jess, S. et al. (2004). Biological control of sciarid and phorid pests of mushroom with predatory mites from the genus Hypoaspis (Acari: Hypoaspidae) and the entomopathogenic nematode Steinernema feltiae. Bull Entomol Res, 94(2), 159-67. PMID 15153298. DOI 10.1079/ber2003286.

Kecskeméti, S. et al. (2020). Fungal Volatiles as Olfactory Cues for Female Fungus Gnat, Lycoriella ingenua in the Avoidance of Mycelia Colonized Compost. J Chem Ecol, 46(10), 917-926. PMID 33026596. DOI 10.1007/s10886-020-01210-5.

Kecskeméti, S. et al. (2021). In search of the spectral composition of an effective light trap for the mushroom pest Lycoriella ingenua (Diptera: Sciaridae). Sci Rep, 11(1), 12770. PMID 34140606. DOI 10.1038/s41598-021-92230-y.

Potočnik, I. et al. (2025). Discovering Ecological Interactions Between Biocontrol Bacterial Strains and Entomopathogenic Nematodes in Button Mushroom Production. Microorganisms, 13(3), 505. PMID 40142398. DOI 10.3390/microorganisms13030505.

Shamshad, A. (2010). The development of integrated pest management for the control of mushroom sciarid flies, Lycoriella ingenua (Dufour) and Bradysia ocellaris (Comstock), in cultivated mushrooms. Pest Manag Sci, 66(10), 1063-74. PMID 20597099. DOI 10.1002/ps.1987.

Shikano, I. et al. (2021). Biology of Mushroom Phorid Flies, Megaselia halterata (Diptera: Phoridae): Effects of Temperature, Humidity, Crowding, and Compost Stage. Environ Entomol, 50(1), 149-153. PMID 33211094. DOI 10.1093/ee/nvaa142.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10 |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya