Tahıl Spawn Nedir? Mantar Üretiminde Misel Aşılığı

Mantar üretiminde "tohum" denince akla gelen şey aslında bir tahıl tanesidir: pişirilmiş, nemi ayarlanmış ve steril edilmiş buğday, darı ya da sorgum tanelerinin misel tarafından sarılmasıyla elde edilen ara ürüne spawn deniyor. Tane hem miseli taşıyan bir iskelet hem de substrata geçişte kullanacağı ilk besin deposu. Literatürde bu aşamanın soruları oldukça somut: hangi tahıl, hangi takviye, hangi aşılama oranı ve tanelerin steril edilmesinde hangi sınır.

Spawn nedir, hangi tipleri kullanılıyor?

Yetiştiricilikte yaygın olarak kullanılan spawn tipleri talaş spawn, tahıl spawn, sıvı spawn ve çubuk spawn olarak sıralanıyor (Zhang ve ark., 2019). Aynı çalışmada lignoselülozik tarım atıklarından ve sentetik bir matristen hazırlanan blok taşıyıcılar sıvı besiyerinde istiridye mantarı miseliyle doldurulmuş; tarım atığı bloklarının misel uzama hızı talaş spawnla karşılaştırılabilir çıkmış, ürün alma süresi ve verimde blok spawn ile talaş spawn arasında anlamlı fark görülmemiş ve mısır koçanı bloğu altı aylık saklama boyunca meyve verme kapasitesini sürdürmüştür (Zhang ve ark., 2019). Sıvı tarafın ayrıntısı sıvı kültür ile misel üretimi yazısında; tanelere aşılanan misel ise bir önceki aşamada agar kültürü olarak hazırlanıyor.

Hangi tahıl: arpa, çavdar, yulaf, buğday, sorgum

Tahıl seçimi türden türe değişen bir sonuç veriyor. İki istiridye mantarı türünün karşılaştırıldığı çalışmada arpa ve çavdar taneleri Pleurotus eryngii'nin misel büyümesine uygun bulunmuş, Pleurotus ostreatus'ta ise yulaf tanesi hem misel uzaması hem de misel yoğunluğu açısından öne çıkmıştır (Nguyen ve ark., 2020). Buğday tarafında yapılan çalışmada buğday samanı ile buğday tanesi karışımından hazırlanan ortamda petri kabında yüksek radyal büyüme hızı ve şişelerde yoğun misel gelişimi görülmüş, beş kilogramlık saman torbalarında buğday samanı temelli spawn ile buğday tanesi temelli spawnın verimleri benzer çıkmıştır (Sainos ve ark., 2006).

Takviyeli spawn: küçük eklemelerin verimdeki karşılığı

Tahıl tanesine küçük oranlarda kepek, talaş ya da turba eklenen formüller ayrı bir başlık. Shiitake ile pastörize buğday samanı üzerinde yapılan çalışmada darı tanesi kontrolüne karşılık kepek, turba ve kalsiyum sülfatla takviye edilen formül denenmiş; biyolojik verimlilik ortalaması suş ve spawn formülüne göre yüzde 66,0 ile 320,1 arasında değişmiş, takviyeli formül ortalama yüzde 188,3 ile kontrolden anlamlı biçimde ayrılmıştır (Gaitán-Hernández ve ark., 2014). Pirinç samanı substratında yapılan başka bir shiitake çalışmasında sorgum tanesi kontrolüne talaş ve turba eklenen spawn formülleri bütün değişkenlerde kontrolden yüksek sonuç vermiş, ilk hasat 87 ile 94 gün arasında alınmıştır (Avila ve ark., 2023).

Kültür mantarında ise spawn tipi ile substrat birlikte değerlendirilmiş: darı, örtü aşısı, bunların yarı yarıya karışımı ve kompostlanmamış substrat spawnı karşılaştırıldığında, kompostlanmamış substrat ile harcanmış kompostun yarı yarıya karışımına kompostlanmamış substrat spawnı ile aşılanan işlemde 12,8 kg/m² verim ve yüzde 70,9 biyolojik verimlilik elde edilmiştir (Mamiro ve ark., 2008). Bu ölçütün tanımı biyolojik verimlilik nedir yazısında, aşılama miktarının kendisi ise inokülasyon oranı yazısında ele alınıyor.

Aşılama oranı ve misel sarma süresi

Spawn yalnız ne olduğuyla değil, ne kadar ve ne kadar süre kullanıldığıyla da sonuca giriyor. Pastörize çiğit kabuğu temelli substratta yürütülen çalışmada substrat yaş ağırlığının yüzde 1,25'i, 2,5'i, 3,75'i ve 5'i oranında aşılanmış; verimin üst değeri yüzde 3,75-5 aşılama düzeyinde ve yüzde 6 takviyeyle alınmış, aşılama oranı ile üretime geçiş süresi arasında negatif ilişki bulunmuş (r = −0,81) ve yüzde 3,75 aşılama, yüzde 1,25'e göre üretim süresini ortalama 9,2 gün kısaltmıştır (Royse, 2002).

Sarma süresi de tek başına bir değişken. Talaş, buğday kepeği ve darı içeren substrat formüllerinin shiitake genotipleriyle aşılandığı çalışmada 60, 90 ve 120 günlük misel sarma süreleri karşılaştırılmış; uzun sarma süreleri kısa olanlara göre daha yüksek biyolojik verimlilik vermiş ve genotip, sarma süresi ve substrat formülü arasında anlamlı bir etkileşim görülmüştür (Royse ve ark., 1986). Aşılama oranının ayrıntısı inokülasyon oranı yazısında.

Tanenin sterilizasyonu ve bulaşma sınırı

Tahıl tanesi nişastası ve nemiyle yalnız mantar için değil, küfler için de uygun bir ortam. Buğday tanesi spawnında 120 °C'de iki saat steril edilmiş örneklerde bile Aspergillus tubingensis ve Aspergillus flavus konidilerinin bulaşma kaynağı olarak tanımlandığı çalışmada, ısıya dayanıklı bu konidilere karşı sodyum hipoklorit ve soğuk plazma denenmiş; birleşik uygulamanın konidileri parçaladığı ve sterilizasyon süresini kısalttığı bildirilmiştir (Bakhtiarvandi ve ark., 2024). Substrat tarafındaki ısıl işlem eşikleri pastörizasyon mu sterilizasyon mu ve otoklav validasyonu ve F0 değeri yazılarında; bulaşan küflerin üretimdeki karşılığı Trichoderma ve yeşil küf yazısında.

Hazır spawn ne kadar bekleyebilir?

Spawn üretildiği gün kullanılmıyor; taşınıyor, bekliyor, soğukta tutuluyor. Agaricus subrufescens spawnının 10 °C ve 15 °C'de saklandığı çalışmada saklama sonrası lakkaz ve CMC-selülaz etkinlikleri kontrolden yüksek çıkmış; yazarlar bu sonucu saklama sırasında misel büyümesinin sürmesine ve aşılıktaki biyokütlenin artmasına bağlamıştır (Farnet ve ark., 2014). Dondurma tarafında beş yenen mantar türünün sorgum spawnıyla yapılan çalışmada kriyoprotektansız dondurulan örneklerin yüzde 99,2'si geri kazanılmış; yazarlar miselin sorgum tanesinin içine gömülü olmasının dondurmada koruyucu etki sağlamış olabileceğini öne sürmüştür (Mata ve ark., 2003). Uzun süreli saklamanın yöntemleri mantar kültürü saklama ve kriyoprezervasyon yazısında.

Bu bulguları okurken

Buradaki sayılar belirli suşlar, substratlar ve iklim koşulları için geçerli; bir çalışmada yulafla alınan sonuç başka bir türde çavdara kayabiliyor. Takviyeli formüllerin verimi yükselttiği çalışmalarda da eklenen oran, substrat ve suş birlikte değişiyor, yani tek bir tarif çıkmıyor. Bu yazı bir spawn hazırlama talimatı değil, tahıl spawnının literatürde hangi değişkenlerle incelendiğinin özeti.

Bilimsel referanslar

Avila, I.A.F. et al. (2023). Bioconversion of rice straw by Lentinula edodes under different spawn formulations. Braz J Microbiol, 54(4), 3137-3146. PMID 37673841. DOI 10.1007/s42770-023-01116-w.

Bakhtiarvandi, S. et al. (2024). Enhanced disinfestation in grain spawn production through cold plasma and sodium hypochlorite synergy. Sci Rep, 14(1), 28718. PMID 39567548. DOI 10.1038/s41598-024-77465-9.

Farnet, A.M. et al. (2014). Do spawn storage conditions influence the colonization capacity of a wheat-straw-based substrate by Agaricus subrufescens? C R Biol, 337(7-8), 443-450. PMID 25103829. DOI 10.1016/j.crvi.2014.06.002.

Gaitán-Hernández, R. et al. (2014). Improvement of yield of the edible and medicinal mushroom Lentinula edodes on wheat straw by use of supplemented spawn. Braz J Microbiol, 45(2), 467-474. PMID 25242929. DOI 10.1590/s1517-83822014000200013.

Mamiro, D.P. et al. (2008). The influence of spawn type and strain on yield, size and mushroom solids content of Agaricus bisporus produced on non-composted and spent mushroom compost. Bioresour Technol, 99(8), 3205-3212. PMID 17761414. DOI 10.1016/j.biortech.2007.05.073.

Mata, G. et al. (2003). Spawn viability in edible mushrooms after freezing in liquid nitrogen without a cryoprotectant. Cryobiology, 47(1), 14-20. PMID 12963408. DOI 10.1016/s0011-2240(03)00064-6.

Nguyen, T.M. et al. (2020). Effect of Different Culture Media, Grain Sources and Alternate Substrates on the Mycelial Growth of Pleurotus eryngii and Pleurotus ostreatus. Pak J Biol Sci, 23(3), 223-230. PMID 31944082. DOI 10.3923/pjbs.2020.223.230.

Royse, D.J. (2002). Influence of spawn rate and commercial delayed release nutrient levels on Pleurotus cornucopiae (oyster mushroom) yield, size, and time to production. Appl Microbiol Biotechnol, 58(4), 527-531. PMID 11954801. DOI 10.1007/s00253-001-0915-2.

Royse, D.J. et al. (1986). Effects of genotype, spawn run time, and substrate formulation on biological efficiency of shiitake. Appl Environ Microbiol, 52(6), 1425-1427. PMID 16347249. DOI 10.1128/aem.52.6.1425-1427.1986.

Sainos, E. et al. (2006). Growth of Pleurotus ostreatus on wheat straw and wheat-grain-based media: Biochemical aspects and preparation of mushroom inoculum. Appl Microbiol Biotechnol, 72(4), 812-815. PMID 16586105. DOI 10.1007/s00253-006-0363-0.

Zhang, W.R. et al. (2019). Development of a Novel Spawn (Block Spawn) of an Edible Mushroom, Pleurotus ostreatus, in Liquid Culture and its Cultivation Evaluation. Mycobiology, 47(1), 97-104. PMID 30988993. DOI 10.1080/12298093.2018.1552648.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 11  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya