100 Gram Mantar Tozu İçin Ne Kadar Substrat Gerekir?

Elinizde yüz gramlık bir kuru mantar tozu paketi olsun. Arkasında kaç kilo substrat var? Türe göre cevap bir kilonun biraz altından on kilonun üstüne kadar çıkıyor. Aynı yüz gram, aynı toz görünümü; hammadde tarafında on kata varan fark. Bu yazı o farkın nereden geldiğini iki adımlık bir hesapla ve her tür için literatürden alınmış verim değerleriyle gösteriyor.

Hesap yalnız meyve gövdesinden yapılan toz için geçerli. Miselyumu tahılla birlikte öğüten yöntemde bu zincir hiç kurulmaz; tahıl doğrudan tozun içinde kalır ve aşağıdaki sayılarla karşılaştırılamaz.

Hesabın iki adımı

Birinci adım: kurudan yaşa. Taze mantar büyük ölçüde sudur. Kültür mantarlarında kuru madde kilogram başına yaklaşık 100 gram olarak bildirilir (Kalač, 2013); tür tür ölçüldüğünde su payı yüzde 87 ile 93 arasında değişir, örneğin king oyster için 86,7, shiitake için 92,6 (Zied ve ark., 2023). Yani yüz gram toz için kabaca bir kilo taze mantar hasat etmek gerekir. Kurutma bu bir kilonun dokuz yüz gramını buharlaştırmak demektir; bunun neden düşük ısıda yapıldığını düşük ısılı kurutma yazısında anlattık.

İkinci adım: yaştan substrata. Yetiştiricilikte bunun bir adı var: biyolojik verim (BE). Bir kilo kuru substrattan kaç kilo taze mantar alındığını yüzde olarak söyler; yüzde 50 verim, bir kilo kuru substratın yarım kilo taze mantar verdiği anlamına gelir. Bir kilo taze mantar için gereken kuru substrat da buradan çıkar: bir bölü verim. Yüzde 100 verimde bir kilo, yüzde 25 verimde dört kilo.

İki adımı birleştirince yüz gram tozun arkasındaki kuru substrat, kilogram olarak, yaklaşık 1 / verim oluyor. Hesabın tamamı bu. Geri kalan her şey, verimin türden türe ne kadar değiştiğinde saklı.

Türlere göre: aynı yüz gram, farklı kilolar

Aşağıdaki aralıklar talaş ağırlıklı substratlarda yapılmış, hakemli dergilerde yayımlanmış çalışmalardan alındı. Her satırın kaynağı yazının sonunda. Değerler suşa, substrat karışımına ve iklime göre oynar; aynı tür için iki çalışma iki farklı sayı verebilir, aralıklar bu yüzden geniş tutuldu. Son sütun ikinci adımın sonucudur: yüz gram kuru toz için gereken kuru substrat, kilogram.

Tablonun iki ucu hikâyeyi anlatıyor. Shiitake, talaş bloğunda kendi kuru ağırlığı kadar ya da daha fazla taze mantar verebilen bir tür; yüz gram tozu bir kilo civarı substrat karşılıyor. Reishi ve hindi kuyruğu sert odun ayrıştırıcıları; yavaş büyür, meyve gövdesi odunsu ve seyrektir, aynı yüz gram için tablodaki gibi çok daha fazla substrat ister. Aradaki türler, aradaki kilolarda.

Cordyceps bu tabloda yok. Talaş bloğunda değil, kavanozda pirinç bazlı bir besiyerinde yetiştirilir; verimi kavanoz başına kuru gram olarak izlenir ve talaş verimiyle aynı ölçekte konuşulmaz.

Hesabın göstermediği üç kalem

Substrat kilosu hammaddenin yalnız bir yüzü. Aynı yüz gramın arkasında üç şey daha var ve bunlar tablodan okunmaz.

Zaman. Bir üretim odası aynı anda tek bir partiyi taşır; döngü ne kadar uzunsa oda o kadar az parti çıkarır. Maitake için talaş substratında hasada kadar geçen süre 10-12 hafta olarak bildirilmiştir (Shen ve Royse, 2001). Diğer türler için bu yazı süre vermiyor; ilke aynı, sayı türe ve tesise göre değişir.

Kurutma enerjisi. Birinci adımda buharlaşan dokuz yüz gram su, düşük ısıda kurutmada saatlerce süren bir iş. Yöntemler arasındaki farkı kurutma profilleri yazısı karşılaştırıyor.

Analiz ve suş. Laboratuvar ücreti parti büyüklüğünden bağımsızdır; küçük partide gram başına daha ağır biner. Bir analiz belgesinin neyi gösterip neyi göstermediği COA rehberinde. Suş tarafında ise sertifikalı misel hattının düzenli yenilenmesi işin sabit giderlerinden; gerekçesi sertifikalı misel yazısında.

Etikette bunu nasıl okursunuz

Bu hesabın pratik karşılığı şu: iki tozun gram fiyatını yan yana koymak, içlerinde ne olduğunu bilmeden bir anlam taşımaz. Doğru karşılaştırma gram başına mantar üzerinden yapılır. İçerik listesinde "mycelium on grain" ya da "fermente tahıl" geçiyorsa yukarıdaki zincir hiç kurulmamıştır ve tozun bir bölümü tahıldır; ürünün meyve gövdesinden gelip gelmediği, satın almadan önce sorulacak beş sorunun ilki tam bu yüzden.

İkinci soru türün kendisi. Reishi tozuyla shiitake tozunun aynı fiyattan satılması, tablodaki kilolara bakınca, iki üründen birinin başka bir yoldan üretildiğini düşündürür. Kesin cevabı etiket değil, substrat ve analiz kaydı verir.

Bu sayıların sınırı

Tablodaki verimler başka üreticilerin, başka iklimlerde, kendi suş ve substratlarıyla ölçtüğü değerlerdir. MYCOVITA'nın kendi partilerine ait yayımlanmış bir verim kaydı bu yazıda yok; ilk parti kayıtları yayımlandığında tablo ölçümle güncellenir. Sayılar bir üreticiyi savunmak için değil, yüz gramın arkasındaki işi görünür kılmak için burada. Üretim akışının tamamı, tohumdan toza, ayrı bir sayfada.

Bilimsel referanslar

Azizi, M. et al. (2012). Yield performance of Lingzhi or Reishi medicinal mushroom, Ganoderma lucidum (W.Curt.:Fr.) P. Karst. (higher Basidiomycetes), using different waste materials as substrates. Int J Med Mushrooms, 14(5), 521-7. PMID 23510222. DOI 10.1615/intjmedmushr.v14.i5.110.

Chutimanukul, P. et al. (2023). Commercial scale production of Yamabushitake mushroom (Hericium erinaceus (Bull.) Pers. 1797) using rubber and bamboo sawdust substrates in tropical regions. Sci Rep, 13(1), 13316. PMID 37587218. DOI 10.1038/s41598-023-40601-y.

Desisa, B. et al. (2024). Domestication of wild-growing Turkey tail mushroom (Trametes versicolor) from Ethiopian forests on augmented agro-industrial byproducts. Mycological Progress, 23(1), 62. DOI 10.1007/s11557-024-01993-x.

El Sebaaly, Z. et al. (2024). Mixing oak and eucalyptus sawdusts improves shiitake (Lentinula edodes) yield and nutritional value. PLoS One, 19(11), e0309787. PMID 39561164. DOI 10.1371/journal.pone.0309787.

Kalač, P. (2013). A review of chemical composition and nutritional value of wild-growing and cultivated mushrooms. J Sci Food Agric, 93(2), 209-18. PMID 23172575. DOI 10.1002/jsfa.5960.

Ko, H.G. et al. (2005). Comparative study of mycelial growth and basidiomata formation in seven different species of the edible mushroom genus Hericium. Bioresour Technol, 96(13), 1439-44. PMID 15939270. DOI 10.1016/j.biortech.2004.12.009.

Koutrotsios, G. et al. (2016). Detoxification of Olive Mill Wastewater and Bioconversion of Olive Crop Residues into High-Value-Added Biomass by the Choice Edible Mushroom Hericium erinaceus. Appl Biochem Biotechnol, 180(2), 195-209. PMID 27138726. DOI 10.1007/s12010-016-2093-9.

Mediatrice, H. et al. (2025). The Influence of the Divergent Substrate on Physicochemical Properties and Metabolite Profiling of Agrocybe cylindracea Cultivation. J Fungi (Basel), 11(2), 132. PMID 39997426. DOI 10.3390/jof11020132.

Shen, Q. et al. (2001). Effects of nutrient supplements on biological efficiency, quality and crop cycle time of maitake (Grifola frondosa). Appl Microbiol Biotechnol, 57(1-2), 74-8. PMID 11693937. DOI 10.1007/s002530100748.

Shen, Q. et al. (2002). Effects of genotypes of maitake (Grifola frondosa) on biological efficiency, quality and crop cycle time. Appl Microbiol Biotechnol, 58(2), 178-82. PMID 11876410. DOI 10.1007/s00253-001-0875-6.

Sudheer, S. et al. (2018). Determination of the Biological Efficiency and Antioxidant Potential of Lingzhi or Reishi Medicinal Mushroom, Ganoderma lucidum (Agaricomycetes), Cultivated Using Different Agro-Wastes in Malaysia. Int J Med Mushrooms, 20(1), 89-100. PMID 29604916. DOI 10.1615/IntJMedMushrooms.2017024588.

Thuy Thi Nguyen, B. et al. (2021). Successful Rescue of Wild Trametes versicolor Strains Using Sawdust and Rice Husk-based Substrate. Pak J Biol Sci, 24(3), 374-382. PMID 34486323. DOI 10.3923/pjbs.2021.374.382.

Veena, S.S. et al. (2011). Paddy straw as a substrate for the cultivation of Lingzhi or Reishi medicinal mushroom, Ganoderma lucidum (W.Curt.:Fr.) P. Karst. in India. Int J Med Mushrooms, 13(4), 397-400. PMID 22164770. DOI 10.1615/intjmedmushr.v13.i4.100.

Zeng, X.L. et al. (2013). Evaluation of Burma Reed as Substrate for Production of Pleurotus eryngii. Indian J Microbiol, 53(2), 181-6. PMID 24426106. DOI 10.1007/s12088-012-0320-9.

Zied, D.C. et al. (2023). A Comparative Analysis of Biodegradation and Bioconversion of Lentinula edodes and Other Exotic Mushrooms. Microorganisms, 11(4), 897. PMID 37110320. DOI 10.3390/microorganisms11040897.

Ángeles-Argáiz, R. et al. (2025). Warm-tolerant shiitake cultivation on alternative subtropical substrates. J Appl Microbiol, 136(12). PMID 41358826. DOI 10.1093/jambio/lxaf298.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 16  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya