İnokülasyon Oranı Nedir? Spawn Miktarı ve Substrat

Bir torba substrata ne kadar misel katılmalı? Yetiştiricilik literatüründe bu sorunun adı inokülasyon oranı; İngilizce kaynaklarda çoğunlukla spawn rate diye geçer. Oran genellikle substrat ağırlığının yüzdesi olarak verilir. İstiridye mantarı cinsinden bir türle yapılan klasik bir denemede spawn, yaş substrat ağırlığının yüzde 1,25'i ile yüzde 5'i arasında dört ayrı düzeyde karıştırılmıştır (Royse, 2002). Kulağa basit bir ayar gibi geliyor. Ama çalışmalar oranın kolonizasyon hızını, verimi ve hatta substratın kendisini farklı yönlerden etkilediğini, sonuçların da tür, substrat ve spawn tipine sıkı biçimde bağlı kaldığını gösteriyor. Bu yazı o çalışmaları bir arada okuyor.

Oran tam olarak neyi ölçüyor?

Spawn, miselle sarılmış bir taşıyıcıdır; çoğunlukla tahıl, bazen talaş ya da başka bir malzeme. İnokülasyon oranı bu taşıyıcının substrata göre ağırlık payını söyler, taşıyıcıdaki misel miktarını değil. Taşıyıcının nasıl hazırlandığı tahıl spawn nedir yazısının konusu; burada yalnız karışım oranına bakıyoruz.

Oranı okurken ilk dikkat edilecek şey paydadır. Yukarıdaki istiridye mantarı denemesinde oran yaş substrat ağırlığına göre verilmiştir (Royse, 2002). Kültür mantarı kompostuyla yapılan bir çalışmada ise eklenen spawn miktarı yaş spawn ağırlığının kuru kompost ağırlığına oranı olarak raporlanmıştır (Royse ve ark., 2009). Pirinç samanı temelli bloklarla çalışan bir shiitake denemesinde spawn bloklara ağırlıkça yüzde 2 oranında aşılanmıştır (Avila ve ark., 2023). Üzüm posasıyla yapılan bir başka denemede oran kilogram başına gram olarak, 0 ile 500 g/kg arasında verilmiştir (Mhlongo ve ark., 2021). Aynı "yüzde 5" yaş ve kuru payda üzerinden iki farklı miktara karşılık gelir; çalışmaları yan yana koymadan önce bu ayrıntı kontrol edilmeli.

Oran arttıkça kolonizasyon hızlanıyor mu?

Çoğu denemede cevap evet yönünde. İstiridye mantarı cinsinden Pleurotus cornucopiae ile yapılan çalışmada inokülasyon oranı ile üretime kadar geçen gün sayısı arasında güçlü bir negatif ilişki bulunmuş (r = -0,81), yüzde 3,75'lik oran yüzde 1,25'e göre üretime geçişi ortalama 9,2 gün öne çekmiştir (Royse, 2002). King oyster ile yapılan ve dört farklı oranın denendiği bir çalışmada yüzde 5'lik oran misel yürüyüşünün ve primordiyum oluşumunun hızlanması bakımından öne çıkmıştır (Deora ve ark., 2021).

Hızın arkasında bir miktar biyokütle etkisi de var. Agaricus subrufescens spawnının 10 ya da 15 °C'de saklandığı bir çalışmada saklama sırasında da misel büyümesi sürmüş, inokulumdaki biyokütle artmış ve kompostun kolonizasyonu sırasında lakkaz ile CMC-selülaz etkinlikleri kontrole göre yükselmiştir (Farnet ve ark., 2014). Aynı çalışmada substratın mikrobiyal işlevsel çeşitliliği de korunmuş, yazarlar bunu inokulumun substrat üzerindeki seçiciliğinin sürdüğü biçiminde yorumlamıştır (Farnet ve ark., 2014). Daha fazla spawn, substrata dağılmış daha fazla başlangıç noktası demektir; hifanın uçtan nasıl ilerlediği hifa nedir yazısında anlatılıyor.

Verim tarafında tablo daha karışık

Hız ile verim aynı şey değil. Hurma yaprağı ve başka tarımsal atıklarla yapılan bir istiridye mantarı çalışmasında denenen üç oran arasında ölçülen parametrelerin değeri oran arttıkça yükselmiştir (Alananbeh ve ark., 2014). King oyster denemesinde yüzde 5'lik oran, biyolojik verim ve ortalama meyve gövdesi ağırlığı bakımından da denenen dört oran içinde öne çıkmıştır (Deora ve ark., 2021).

Öte yandan kültür mantarında ikinci dalgadan kalan komposta besin takviyesiyle birlikte ağırlıkça yüzde 14,6 spawn eklendiğinde verim kontrole göre yüzde 11,1 artmış, biyolojik verim ise değişmemiştir (Royse ve ark., 2009). Bu ayrım önemli: toplam hasat artarken substrat başına verimlilik yerinde sayabilir, çünkü eklenen spawnın kendisi de hesaba giren kuru maddedir. Verimliliğin nasıl hesaplandığı ve neyi gizleyebildiği biyolojik verimlilik nedir yazısında ayrıca ele alınıyor.

Spawn substratı da değiştiriyor

Oran yalnız mantar çıkışını değil, substratın kimyasını da etkiliyor. Kırmızı üzüm posasının istiridye mantarı spawnıyla 0, 200, 300, 400 ve 500 g/kg oranlarında aşılanıp dört hafta bekletildiği çalışmada organik madde ve asit deterjan lignin içeriği oran arttıkça doğrusal olarak azalmıştır (Mhlongo ve ark., 2021). Aynı çalışmada ham protein ve lif fraksiyonları orana eğrisel bir yanıt vermiş, yazarlar hayvan yemi olarak değerlendirme açısından 300 g/kg'ı uygun oran olarak belirlemiştir (Mhlongo ve ark., 2021). Bu, mantar hasadı için değil harcanmış substratın yem değeri için yapılmış bir hesaptır; hedef değişince uygun oran da değişiyor.

Oran tek başına yetmez: spawn tipi, bileşimi ve yaşı

Aynı oranda karıştırılan iki spawn aynı sonucu vermeyebilir. Bir çalışmanın özetlediğine göre ticari üretimde yaygın dört spawn tipi talaş, tahıl, sıvı ve çubuk spawndır; aynı çalışmada sıvı kültürde üretilen mısır koçanı blok spawnı talaş spawnıyla karşılaştırıldığında hasada kadar geçen süre ve verimde anlamlı fark görülmemiş, blok spawn altı aylık saklamada meyve verme kapasitesini korumuştur (Zhang ve ark., 2019). Aynı çalışmada tarımsal atık bloklarında misel uzama hızı talaş spawnıyla karşılaştırılabilir düzeyde kalırken sentetik poliüretan köpük desteğinde anlamlı biçimde düşük ölçülmüştür (Zhang ve ark., 2019). Shiitake ile yapılan denemede sorgum tanesine az miktarda turba ve talaş eklenerek hazırlanan spawn formülasyonları, aynı yüzde 2 oranında kullanıldığında kontrol spawnına göre daha yüksek ürün sonuçları vermiştir (Avila ve ark., 2023).

Spawnın yaşı da hesaba girer. Kültür mantarında normal ve yaşlanmış spawnı karşılaştıran transkriptom çalışmasında 1620 genin ifadesi anlamlı biçimde değişmiş; yaşlanmış spawnda karbonhidrat metabolizması ve mitokondriyal enerji metabolizmasıyla ilgili genlerin ifadesi azalmıştır (Shu ve ark., 2025). Yani kâğıt üzerinde aynı oran, canlılığı farklı bir inokulumla uygulandığında aynı başlangıcı sağlamayabilir. Misel kaynağının izlenebilirliği üzerine sertifikalı misel yazısı bu konuya başka bir açıdan bakıyor.

Bu sayıları okurken

Literatürdeki oranlar birbirine çevrilebilir sayılar değil. Payda (yaş ya da kuru), tür, substrat, spawn taşıyıcısı ve saklama koşulu değişince aynı yüzde farklı bir miktara ve farklı bir sonuca karşılık geliyor. Buradaki bulgular belirli türler, suşlar ve deney düzenleri için geçerli; bir üretim reçetesi değil. Substratın kendisi için sert ağaç talaşı substratı ve genel çerçeve için substrat nedir yazıları iyi bir devam noktası.

Bilimsel referanslar

Alananbeh, K.M. et al. (2014). Cultivation of oyster mushroom Pleurotus ostreatus on date-palm leaves mixed with other agro-wastes in Saudi Arabia. Saudi J Biol Sci, 21(6), 616-25. PMID 25473372. DOI 10.1016/j.sjbs.2014.08.001.

Avila, I.A.F. et al. (2023). Bioconversion of rice straw by Lentinula edodes under different spawn formulations. Braz J Microbiol, 54(4), 3137-3146. PMID 37673841. DOI 10.1007/s42770-023-01116-w.

Deora, A. et al. (2021). Cultivation of Kabul Dhingri (Pleurotus eryngii) mushroom by standardizing protocols in subtropical zones of world. Sci Rep, 11(1), 14692. PMID 34282191. DOI 10.1038/s41598-021-94038-2.

Farnet, A.M. et al. (2014). Do spawn storage conditions influence the colonization capacity of a wheat-straw-based substrate by Agaricus subrufescens? C R Biol, 337(7-8), 443-50. PMID 25103829. DOI 10.1016/j.crvi.2014.06.002.

Mhlongo, G. et al. (2021). Cultivating oyster mushrooms on red grape pomace waste enhances potential nutritional value of the spent substrate for ruminants. PLoS One, 16(2), e0246992. PMID 33592025. DOI 10.1371/journal.pone.0246992.

Royse, D.J. (2002). Influence of spawn rate and commercial delayed release nutrient levels on Pleurotus cornucopiae (oyster mushroom) yield, size, and time to production. Appl Microbiol Biotechnol, 58(4), 527-31. PMID 11954801. DOI 10.1007/s00253-001-0915-2.

Royse, D.J. et al. (2009). Effects of spawn, supplement and phase II compost additions and time of re-casing second break compost on mushroom (Agaricus bisporus) yield and biological efficiency. Bioresour Technol, 100(21), 5277-82. PMID 19559602. DOI 10.1016/j.biortech.2009.02.074.

Shu, L. et al. (2025). Comparative Transcriptomic Analysis Reveals New Insights into Spawn Aging in Agaricus bisporus: Mitochondrial Dysfunction. Int J Mol Sci, 26(2), 849. PMID 39859563. DOI 10.3390/ijms26020849.

Zhang, W.R. et al. (2019). Development of a Novel Spawn (Block Spawn) of an Edible Mushroom, Pleurotus ostreatus, in Liquid Culture and its Cultivation Evaluation. Mycobiology, 47(1), 97-104. PMID 30988993. DOI 10.1080/12298093.2018.1552648.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 9  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya