Biyolojik Verimlilik Nedir? Mantar Üretiminin Ölçüsü

Buğday samanında soya unu takviyesiyle yetiştirilen bir Agrocybe cylindracea suşunda ortalama biyolojik verim yüzde 179 olarak bildirilmiştir (Uhart ve ark., 2008). Yüzden büyük bir verim ilk bakışta tuhaf durur; substrattan aldığınızdan fazlasını nasıl alırsınız? Cevap ölçünün tanımında saklı. Biyolojik verim, hasat edilen taze mantar ağırlığını kullanılan kuru substrat ağırlığına bölüp yüzde olarak veren bir orandır. Payda kuru, pay ise sulu tartılır; bu yüzden sayı yüzü aşabilir. Yetiştiricilik makalelerinde bu ölçü neredeyse her tabloda görünüyor, ama tek başına okunduğunda yanıltıcı olabiliyor.

Ölçü ne söyler, ne söylemez?

Ölçünün söylediği şey dar: belirli bir kuru substrat miktarından belirli bir hasat alınmış. Aynı ölçü ne kadar sürede alındığını, kaç dalgada toplandığını, hangi takviyelerin eklendiğini ve mantarın su içeriğinin ne olduğunu söylemez. Talaş temelli substrata farklı oranlarda ot sapı eklenerek yetiştirilen Auricularia polytricha çalışmasında toplam biyolojik verim bir karışımda yüzde 148,12'ye ulaşmıştır (Liang ve ark., 2019). Aynı çalışmada kolonizasyon süresi de ayrıca raporlanmış, misel gelişimi bakımından öne çıkan karışımda toplam kolonizasyon 32 gün sürmüştür (Liang ve ark., 2019). İki sayı birlikte okunduğunda tablo değişiyor: verim yüksek ama süre kısa değilse üretim planı başka türlü kurulur.

Paydayı kim seçiyor?

Verimlilik oranının anlamı, paydanın ne olduğuna bağlı. Kültür mantarında substrat derinliğinin azaltıldığı denemede metrekare başına verim düşmüş, buna karşılık ton substrat başına görünen verim yükselmiştir (Sonnenberg ve ark., 2022). Yani aynı üretim, hangi paydayla raporlandığına göre daha verimli ya da daha verimsiz görünebiliyor.

Substrata eklenen malzeme de paydayı değiştirir. İkinci dalgadan kalan komposta besin takviyesiyle birlikte ağırlıkça yüzde 14,6 spawn eklendiğinde verim yüzde 11,1 artmış, biyolojik verim ise değişmemiştir (Royse ve ark., 2009). Hasat arttığı hâlde oranın yerinde saymasının nedeni açık: eklenen spawn da paydaya giriyor. Aynı çalışmada geciktirilmiş salımlı besin takviyeleri eklendiğinde verim uygulamaya göre yüzde 29-54 aralığında yükselmiştir (Royse ve ark., 2009). Takviye edilen bir substratla edilmeyeni yan yana koymak, iki farklı paydayı aynı ölçüyle karşılaştırmak anlamına geliyor. Aşılama miktarının kendisi inokülasyon oranı yazısının konusu.

Süre boyutu: aynı verim, farklı takvim

Maitake ile yapılan takviye çalışmasında yüzde 10 buğday kepeği, yüzde 10 darı ve yüzde 10 çavdar karışımı yüzde 47,1 biyolojik verim ve 12 haftalık ürün döngüsü verirken, yüzde 10 kepek ile yüzde 20 çavdar karışımı yüzde 44 verim ve 10 haftalık döngü vermiştir (Shen ve ark., 2001). Üç puanlık verim farkının karşılığı iki haftalık süre. Hangisinin uygun olduğu ölçünün kendisinden çıkmıyor. Aynı çalışmada meyve gövdeleri ayrıca dörtlü bir kalite ölçeğiyle derecelendirilmiş; iki karışımın kalite notları birbirine yakın çıkmıştır (Shen ve ark., 2001). Üretimde karşılaştırma genellikle bu üç eksende birden yapılıyor: verim, süre ve kalite notu.

Süre, kolonizasyon tarafında da etkili. Shiitake ile yapılan erken bir çalışmada genotip, misel yürüyüş süresi ve substrat formülasyonu arasında biyolojik verim bakımından anlamlı bir etkileşim bulunmuş; daha uzun misel yürüyüşleri kısa olanlara göre daha yüksek biyolojik verimle sonuçlanmıştır (Royse ve ark., 1986). Aynı çalışma tür içi değişkenliğin ayrıca araştırılması gerektiğini vurgulamıştır (Royse ve ark., 1986).

Substrat ve suş: aynı ölçü, farklı nedenler

Verimlilik sayısı substratın kimyasıyla birlikte hareket ediyor. King oyster mantarının dört farklı bitkisel atıkta yetiştirildiği çalışmada rami ve kenaf saplarında biyolojik verim yüzde 55 ve yüzde 57 olmuş; aynı substratlarda selülaz, hemiselülaz ve lignin ayrıştırıcı enzimlerin ifadesi ve etkinliği belirgin biçimde artmıştır (Xie ve ark., 2016). Yazarlar lignoselüloz ayrıştırmasının ve enzim etkinliklerinin biyolojik verimle olumlu ilişkili olduğunu bildirmiştir (Xie ve ark., 2016). Aynı çalışmada dört substrattan toplanan hücre dışı proteinler arasında 241 protein tanımlanmış, bunların 74'ü yüksek güvenle lignoselülozik enzim olarak nicelenmiştir (Xie ve ark., 2016).

Substrat tek başına da yetmeyebilir. Bira posasıyla yapılan çalışmada posa tek başına kullanıldığında az sayıda meyve gövdesi oluşmuş, buğday kepeği eklendiğinde biyolojik verim yüzde 19,1'e çıkmıştır (Wang ve ark., 2001). Suş seçimi ise bambaşka bir kalem: sekiz yabani ve dört ticari Agrocybe cylindracea suşunun karşılaştırıldığı çalışmada takviyesiz buğday samanında biyolojik verim yüzde 54,5 ile yüzde 72,4 arasında değişmiştir (Uhart ve ark., 2008). Aynı çalışmada yulaf ezmesi ya da soya unu takviyesi seçilen üç suşta biyolojik verimi 1,2 katına kadar yükseltmiş, bu etki Asya kökenli yabani suşta diğer iki suşa göre belirgin olmuştur (Uhart ve ark., 2008). Harcanmış substratın sonraki hayatı ayrı bir yazının konusu.

Verim hangi dalgaya kadar sayılıyor?

Bir başka ayrıntı, sayının kaç dalgayı kapsadığı. Dört Pleurotus türünün kahve atıklarında yetiştirildiği çalışmada türler kahve kabuğunda en azından dört dalga vermiş, taze kabukta ölçülen biyolojik verim türden türe yüzde 26,54 ile yüzde 60,33 arasında değişmiştir (Dissasa, 2022). Aynı çalışmada birinci dalga verimi öne çıkarken üçüncü ve dördüncü dalgalar düşük kalmıştır (Dissasa, 2022). İki dalgada kesilen bir denemeyle dört dalga toplayan bir denemenin sayıları doğrudan karşılaştırılamaz; dalgaların nasıl işlediği hasat dalgaları yazısında.

Bu sayıları okurken

Biyolojik verim, üretimi tek sayıya indirdiği için kullanışlı; tam da bu yüzden yanına süre, dalga sayısı, takviye ve suş bilgisi konmadan okunmamalı. Buradaki değerler belirli türler, substratlar ve deney düzenleri için geçerli. Aynı ölçünün mutfak tarafındaki karşılığını, yani bir paket toz için ne kadar substrat gerektiğini ayrı bir hesapta anlattık; substratın ne olduğu ise substrat nedir yazısında.

Bilimsel referanslar

Dissasa, G. (2022). Cultivation of Different Oyster Mushroom (Pleurotus species) on Coffee Waste and Determination of Their Relative Biological Efficiency and Pectinase Enzyme Production, Ethiopia. Int J Microbiol, 2022, 5219939. PMID 35571352. DOI 10.1155/2022/5219939.

Liang, C.H. et al. (2019). Biological efficiency and nutritional value of the culinary-medicinal mushroom Auricularia cultivated on a sawdust basal substrate supplement with different proportions of grass plants. Saudi J Biol Sci, 26(2), 263-269. PMID 31485164. DOI 10.1016/j.sjbs.2016.10.017.

Royse, D.J. et al. (1986). Effects of genotype, spawn run time, and substrate formulation on biological efficiency of shiitake. Appl Environ Microbiol, 52(6), 1425-7. PMID 16347249. DOI 10.1128/aem.52.6.1425-1427.1986.

Royse, D.J. et al. (2009). Effects of spawn, supplement and phase II compost additions and time of re-casing second break compost on mushroom (Agaricus bisporus) yield and biological efficiency. Bioresour Technol, 100(21), 5277-82. PMID 19559602. DOI 10.1016/j.biortech.2009.02.074.

Shen, Q. et al. (2001). Effects of nutrient supplements on biological efficiency, quality and crop cycle time of maitake (Grifola frondosa). Appl Microbiol Biotechnol, 57(1-2), 74-8. PMID 11693937. DOI 10.1007/s002530100748.

Sonnenberg, A.S.M. et al. (2022). Feeding growing button mushrooms: The role of substrate mycelium to feed the first two flushes. PLoS One, 17(7), e0270633. PMID 35881577. DOI 10.1371/journal.pone.0270633.

Uhart, M. et al. (2008). Utilization of new naturally occurring strains and supplementation to improve the biological efficiency of the edible mushroom Agrocybe cylindracea. J Ind Microbiol Biotechnol, 35(6), 595-602. PMID 18273655. DOI 10.1007/s10295-008-0321-1.

Wang, D. et al. (2001). Biological efficiency and nutritional value of Pleurotus ostreatus cultivated on spent beer grain. Bioresour Technol, 78(3), 293-300. PMID 11341691. DOI 10.1016/s0960-8524(01)00002-5.

Xie, C. et al. (2016). Effects of Different Substrates on Lignocellulosic Enzyme Expression, Enzyme Activity, Substrate Utilization and Biological Efficiency of Pleurotus Eryngii. Cell Physiol Biochem, 39(4), 1479-94. PMID 27607466. DOI 10.1159/000447851.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 9  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya