La France Hastalığı: Kültür Mantarında Virüs

Mantarların da virüsü var. Üstelik bunların çoğu belirti vermeden, konak hücrenin içinde bölünme ve hücre kaynaşması yoluyla kuşaktan kuşağa geçerek yaşar. La France hastalığı bu genel kuralın kırıldığı yerlerden biri: kültür mantarında verim ve ürün niteliği üzerinde ölçülebilir bir etkiyle ilerleyen viral bir tablo. Aşağıda hastalığın iki virüsü, parçacıkların içeriği, saptama yöntemleri ve aynı üretimde sonradan tanımlanan MVX tablosu literatür üzerinden ele alınıyor.

İki virüs, tek tablo

Hastalığın hangi virüse bağlı olduğu uzun süre tartışılmış, sorun ters transkripsiyon PCR ile çözülmüştür. Coğrafi olarak farklı kökenlerden gelen 70 hastalıklı kültür mantarı izolatının tarandığı çalışmada izolatların tamamı La France izometrik virüsü ile enfekte bulunmuş, bunların yaklaşık yüzde 60'ında mantar bacilliform virüsü de birlikte saptanmıştır (Romaine ve ark., 1995). Aynı çalışmada izometrik virüsten arınmış 58 izolatın 3'ünde bacilliform virüs tek başına bulunmuş, bu iki virüsün birbirinden bağımsız çoğalabildiğinin ilk kaydı olarak bildirilmiştir (Romaine ve ark., 1995). Yazarlar verilerin, izometrik virüsün birincil etken olduğu ve bacilliform virüsün belirtileri değiştirebilse de hastalık için gerekli olmadığı yorumunu desteklediğini belirtmiştir (Romaine ve ark., 1995).

Parçacığın içinde ne var

Hastalıklı meyve gövdelerinden bütün hâlde parçacık ayırmayı hedefleyen çalışmada 34 nanometre çapında parçacıklar, hastalıkla ilişkili dokuz dsRNA molekülü ve 120K, 115K ile 90K büyüklüğünde üç proteinle birlikte yoğunluk gradyanında bantlanmıştır (Van der Lende ve ark., 1994). Aynı çalışmada bu proteinlerden ikisi meyve gövdesinde bulunan proteazlarca kolayca kesilmiş, kesilme parçacığın gradyandaki davranışını ya da dsRNA içeriğini değiştirmemiştir (Van der Lende ve ark., 1994).

Bu moleküllerin hangi işi gördüğü sonraki çalışmayla eşleştirilmiştir. L1 dsRNA'sının 1078 aminoasitlik ürünü, başka çift zincirli RNA virüslerinin RNA'ya bağımlı RNA polimerazlarıyla belirgin benzerlik göstermiş ve 115K büyüklüğündeki parçacık proteininin bu gen tarafından kodlandığı gösterilmiştir (Van der Lende ve ark., 1996). Aynı çalışmada 90K büyüklüğündeki proteinin L3 dsRNA'sı tarafından kodlandığı, M2 ürününün ise parçacıkların içinde değil yalnız hastalıklı dokunun sitoplazmasında bulunduğu bildirilmiştir (Van der Lende ve ark., 1996). Miselin nasıl büyüdüğü ve hücrelerin nasıl birleştiği hifa nedir yazısında.

Bacilliform virüsün genomu

Mantar bacilliform virüsünün klonlanıp dizilendiği çalışmada genomun 4009 nükleotit uzunluğunda, tek zincirli ve pozitif yönlü olduğu, dört büyük ve üç küçük açık okuma çerçevesi taşıdığı bildirilmiştir (Revill ve ark., 1994). Aynı çalışmada 5' ve 3' uçlarındaki kodlamayan bölgeler 60 ve 250 nükleotit olarak ölçülmüş, RNA'ya bağımlı RNA polimeraz ile kılıf proteininin bazı bitki virüslerinin karşılık gelen proteinleriyle benzerlik gösterdiği saptanmıştır (Revill ve ark., 1994).

Nasıl saptanıyor

Hastalığın erken yakalanması, kullanılan yöntemin duyarlılığına bağlı. M1, M2 ve L3 dsRNA molekülleri için geliştirilen ters transkripsiyon PCR yöntemi, dsRNA çıkarımı ve elektroforezle karşılaştırıldığında daha hızlı ve daha duyarlı bulunmuştur (Revill ve ark., 1997). Aynı çalışmada M1 dsRNA'sı hızlı hazırlanmış meyve gövdesi ve tohumluk misel homojenatlarında, ayrıca meyve gövdesi oluşmadan önce kompostta saptanabilmiştir (Revill ve ark., 1997).

Alan taramaları da aynı araçlarla yürüyor. Batı Polonya'daki çeşitli çiftliklerden toplanan örneklerin incelendiği çalışmada M1, M2 ve L3 dsRNA molekülleri ters transkripsiyon PCR ve dizileme ile doğrulanmış, elektron mikroskobunda La France izometrik virüsüne benzeyen parçacıklar görülmüştür (Borodynko ve ark., 2010). Aynı çalışmada test edilen 200 örneğin 120'sinde enfeksiyon saptanmıştır (Borodynko ve ark., 2010). Tohumluk miselin kayıtlı ve denetlenmiş olmasının üretimdeki yeri sertifikalı misel yazısında ayrıca ele alınıyor.

MVX: ikinci dalga

La France tablosu geriledikten sonra aynı üretimde başka bir dsRNA topluluğu tanımlanmıştır. Britanya sektöründen toplanan örneklerin incelendiği çalışmada 640 baz çiftinden 20,2 kilobaza kadar uzanan 26 dsRNA öğesi tanımlanmış, tek bir örnekte kılıfsız görünen 17 öğe bir arada saptanmıştır (Grogan ve ark., 2003). Aynı çalışmada bu topluluğun dsRNA düzeyi La France hastalığında görülenin çok altında kalmış, üç dsRNA öğesi belirti vermeyen mantarlarda da düzenli olarak saptanmıştır (Grogan ve ark., 2003). Yazarlar La France hastalığının bazidiyospor üretimini ve yayılmasını sınırlayarak denetim altına alınabildiğini, MVX'in ise enfekte sporlar ve misel parçalarıyla yayılabileceğini gözlemlerine dayanarak bildirmiştir (Grogan ve ark., 2003). Sporların nasıl havalandığı mantar sporları nasıl fırlatılır yazısının konusu.

Belirti ile dsRNA arasındaki bağ ise düz değil. Üç virüslü kültürün farklı oranlarda ve üretim döngüsünün farklı anlarında bulaştırıldığı denemelerde renk sapması belirtisinin ifadesi hem üretimler arasında hem de üretim içinde değişken çıkmıştır (Fleming-Archibald ve ark., 2015). Aynı çalışmada kontrol mantarlarında renk farkı ölçüsü olan delta E değeri 7 ile 12 arasında kalırken, virüslü uygulamaların ilk dalgasında 6 ile 25 arasında değişmiş, ikinci dalgada ise kontrole yaklaşmıştır (Fleming-Archibald ve ark., 2015).

Mantar virüsleri ne kadar yaygın

Bir derlemeye göre mantar virüsleri bütün büyük mantar gruplarında yaygındır, çoğunlukla belirtisiz enfeksiyonlarla seyreder, hücre bölünmesi, spor oluşumu ve hücre kaynaşması sırasında hücre içinde aktarılır ve yaşam döngülerinde hücre dışı bir evre yoktur (Ghabrial, 1998). Aynı derlemede doğal konak yelpazesinin aynı ya da yakın vejetatif uyum gruplarındaki bireylerle sınırlı olduğu, La France izometrik virüsünün ise kodon kullanımı konağınkinden farklı olduğu için görece yeni kökenli göründüğü belirtilmiştir (Ghabrial, 1998). Yenen mantarlardaki virüsleri derleyen başka bir çalışmada bugüne dek yaklaşık 60 mantar virüsü bildirildiği, bunların büyük bölümünün belirtisiz kaldığı, La France izometrik virüsü, MVX ve istiridye mantarı küresel virüsü gibi birkaçının ise üretimde kayba yol açtığı aktarılmıştır (Zhang ve ark., 2022).

Bu bulguları okurken

Buradaki sonuçlar belirli izolatlara, suşlara ve deneme düzenlerine ait; hiçbiri bir uygulama tarifi değil. Virüslerin hücre içi yolla aktarılması, kültür saklama ve suş yenileme başlıklarını doğrudan ilgilendiriyor: bu taraf kültür saklama ve kriyoprezervasyon ile suş dejenerasyonu nedir yazılarında. Konak türün kendisi ise kültür mantarı tür ansiklopedisi sayfasında.

Bilimsel referanslar

Borodynko, N. et al. (2010). La France disease of the cultivated mushroom Agaricus bisporus in Poland. Acta Virol, 54(3), 217-219. PMID 20822315. DOI 10.4149/av_2010_03_217.

Fleming-Archibald, C. et al. (2015). Brown mushroom symptom expression following infection of an Agaricus bisporus crop with MVX associated dsRNAs. Fungal Biol, 119(12), 1237-1245. PMID 26615746. DOI 10.1016/j.funbio.2015.09.004.

Ghabrial, S.A. (1998). Origin, adaptation and evolutionary pathways of fungal viruses. Virus Genes, 16(1), 119-131. PMID 9562896. DOI 10.1023/a:1007966229595.

Grogan, H.M. et al. (2003). Double-stranded RNA elements associated with the MVX disease of Agaricus bisporus. Mycol Res, 107(2), 147-154. PMID 12747325. DOI 10.1017/s0953756203007202.

Revill, P.A. et al. (1994). The nucleotide sequence and genome organization of mushroom bacilliform virus: a single-stranded RNA virus of Agaricus bisporus (Lange) Imbach. Virology, 202(2), 904-911. PMID 8030251. DOI 10.1006/viro.1994.1412.

Revill, P.A. et al. (1997). RT-PCR detection of dsRNAs associated with La France disease of the cultivated mushroom Agaricus bisporus (Lange) Imbach. J Virol Methods, 63(1-2), 17-26. PMID 9015272. DOI 10.1016/s0166-0934(96)02113-1.

Romaine, C.P. et al. (1995). PCR analysis of the viral complex associated with La France disease of Agaricus bisporus. Appl Environ Microbiol, 61(6), 2322-2325. PMID 7793952. DOI 10.1128/aem.61.6.2322-2325.1995.

Van der Lende, T.R. et al. (1994). Double-stranded RNAs and proteins associated with the 34 nm virus particles of the cultivated mushroom Agaricus bisporus. J Gen Virol, 75(9), 2533-2536. PMID 8077959. DOI 10.1099/0022-1317-75-9-2533.

Van der Lende, T.R. et al. (1996). Functional analysis of dsRNAs (L1, L3, L5, and M2) associated with isometric 34-nm virions of Agaricus bisporus (white button mushroom). Virology, 217(1), 88-96. PMID 8599239. DOI 10.1006/viro.1996.0096.

Zhang, Y. et al. (2022). Diversity of mycoviruses in edible fungi. Virus Genes, 58(5), 377-391. PMID 35668282. DOI 10.1007/s11262-022-01908-6.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya