İçeriğe geç

Mantar İçecekleri

Şarap Mayası Sülfite Nasıl Dayanır? SSU1 Pompası ve Kromozom Takasları

Şarap mayasının kükürt dioksitle baş etmesini sağlayan SSU1 pompası: genin bulunuşu, onu güçlendiren yer değiştirme ve ters dönmeler, bağ ve mahzen suşları, Saccharomyces uvarum'daki benzer çözüm, bakırla ilişki ve Com2 ağı.

Şıraya kükürt dioksit, ortamdaki istenmeyen bakteri ve mantarlar çoğalmasın diye katılır; ama şarabı yapacak Saccharomyces cerevisiae hücreleri de aynı baskının altında çalışır (Lage ve ark., 2019). Şarap mayalarının bir bölümü bu sorunu kromozomlarının parçalarını yer değiştirerek çözmüştür (Pérez-Ortín ve ark., 2002). Aşağıda SSU1 pompası, onu güçlendiren düzenlemeler ve direncin bedeli ele alınıyor.

Hücre zarındaki sülfit pompası

SSU1 geni, sülfite duyarlı bir maya mutantının eksiğini tamamlayabilmesi sayesinde bulunmuştur; sülfit aynı zamanda mayanın metiyonin yolunda bir ara üründür (Avram ve ark., 1997). Gen, 458 amino asitlik ve zarı dokuz ya da on kez kateden bir proteini kodlar; bu protein bilinen proteinlere belirgin bir benzerlik göstermemiş, floresan işaretli hâli hücre zarında görülmüştür (Avram ve ark., 1997). Pompanın işi adında saklı: Ssu1 sülfiti hücre dışına atar ve S. cerevisiae'deki sülfit arındırma yolları içinde verimi öteki mekanizmalardan yüksek olan yol olarak tanımlanır (García-Ríos ve ark., 2019).

Mahzende seçilmiş bir kromozom takası

Şarap mayalarında kromozom uzunluğu çeşitliliğinin çoğu Ty transpozonları ya da uç bölge tekrarlarıyla oluşur, ama sülfit direnci veren SSU1-R aleli başka bir yoldan doğmuştur (Pérez-Ortín ve ark., 2002). Bu alelde VIII. ve XVI. kromozomlar, SSU1 ile ECM34 genlerinin önündeki çok kısa benzer diziler arasında eşit olmayan bir çaprazlanmayla karşılıklı parça değiştirmiştir (Pérez-Ortín ve ark., 2002).

Araştırmacılar bu yer değiştirmeyi yalnız şarap suşlarında bulmuş ve sülfitin binlerce yıldır şarapta koruyucu olarak kullanılmasının bu düzenlemenin seçilmesini kolaylaştırmış olabileceğini öne sürmüştür (Pérez-Ortín ve ark., 2002). Çalışma, büyük ölçekli bir kromozom düzenlemesinin S. cerevisiae'nin uyumsal evrimine karıştığını ilk kez gösteren çalışma olarak sunulmuştur (Pérez-Ortín ve ark., 2002). Bira tarafında insan seçiminin genomda bıraktığı izler bira mayasının evcilleşmesi yazısında.

Aynı gene giden üç yol

Üzüm suyu fermantasyonunda gecikme evresinin süresini belirleyen bir genom bölgesini adım adım daraltan bir genetik haritalama çalışması, ikinci bir yer değiştirmeye ulaşmıştır (Zimmer ve ark., 2014). XV-t-XVI adı verilen bu düzenleme ADH1 geninin düzenleyici bölgesini SSU1 ile birleştirir ve sülfit pompasının alkol fermantasyonunun ilk saatlerindeki ifadesini artırır (Zimmer ve ark., 2014). Evcil suşlarda yapılan tarama, bu biçimin de insan etkinliğiyle ampirik olarak seçildiğini düşündürmüştür (Zimmer ve ark., 2014).

Üçüncü yol bir ters dönmedir. Ticari bir şarap mayasında XVI. kromozomdaki bir ters dönme, SSU1 ile GCR1 genlerinin düzenleyici bölgelerini bir araya getirerek SSU1 ifadesini ve sülfit direncini artırmıştır (García-Ríos ve ark., 2019). Bu karma bölgede hem çıkarılan SSU1 dizisi hem de taşınan GCR1 dizisi ifade artışına katkı yapmış, SSU1'e bağlanan Fzf1 etmenine ise belirgin bir işlev bulunamamıştır (García-Ríos ve ark., 2019).

DüzenlemeSSU1 ile birleşen bölgeBildirilen sonuç
VIII-t-XVI yer değiştirmesiECM34 geninin önündeki bölgeYalnız şarap suşlarında bulunmuş (Pérez-Ortín ve ark., 2002)
XV-t-XVI yer değiştirmesiADH1 geninin düzenleyici bölgesiFermantasyonun ilk saatlerinde pompa ifadesi artmış (Zimmer ve ark., 2014)
XVI. kromozomda ters dönmeGCR1 geninin düzenleyici bölgesiTicari bir suşta SSU1 ifadesi ve direnç artmış (García-Ríos ve ark., 2019)

Bağdaki ve mahzendeki suşlar

Üç düzenlemeyi tek bir deneyde ayırt eden çoklu PCR yöntemiyle, fermente üzüm suyundan toplanan yaklaşık 600 S. cerevisiae suşu incelenmiştir (Marullo ve ark., 2020). SSU1 düzenleyici bölgesinin biçimleri mahzen ve bağ ortamına ve üzüm suyunun türüne göre farklı dağılmış, yeniden düzenlenmiş biçimler ticari başlangıç kültürlerinde anlamlı ölçüde daha sık bulunmuştur (Marullo ve ark., 2020). Farklı kükürt dioksit düzeyleri içeren doğal üzüm suyunda da bu bölgenin biçimi ile sülfit toleransı arasındaki bağ istatistiksel olarak doğrulanmıştır (Marullo ve ark., 2020).

Bağ ve mahzen toplulukları için mikrobiyal teruar, kükürt dioksidin öteki mayalara etkisi için şarap mayası nasıl çalışır, depo duvarlarında alkol buharıyla yaşayan küfler için viski mantarı Baudoinia yazısına bakabilirsiniz.

Başka bir türde aynı çözüm

Fermantasyonda kullanılan Saccharomyces uvarum suşlarında SSU1 bölgesinde iki yeni yer değiştirme, VIIXVI ve XIXVI, bulunmuş; bunlar da SSU1'in fazla ifade edilmesine ve sülfit direncinin artmasına yol açmıştır (Macías ve ark., 2021). Yazarlara göre iki evcil tür aynı koruyucuya yakınsak biçimde uyum sağlamıştır ve farklı türlerde kromozom düzenlemesiyle gelen böyle bir işlevsel yakınsama daha önce bulunmamıştı (Macías ve ark., 2021). Şarabın tartışmalı mayasının sülfite yanıtı da Brettanomyces nedir yazısında ayrıca ele alınıyor.

Pompanın bedeli: bakır

Şarap mayalarında SO2 toleransı ile bakır toleransı arasında ters yönlü bir ilişki daha önce gözlenmiştir; birincinin genetik temeli SSU1 bölgesindeki karşılıklı yer değiştirme, ikincininki CUP1 bölgesinin çoğalmasıdır (Onetto ve ark., 2023). Aynı çalışmada CUP1 kopya sayısının artması her zaman bakır toleransı getirmemiş, CUP1'in 20 kopyasını taşıyan bir suşta bakıra duyarlılığın nedeni SSU1'deki farklılık olarak doğrulanmıştır (Onetto ve ark., 2023).

Yazarlara göre SSU1'in fazla ifadesi sülfat özümleme yoluna yük bindirir ve bakırla karşılaşan hücrede kükürt kıtlığı yaratır; bu yolda H2S'den önceki MET3, MET14 ve MET16 genlerinin artırılması SO2 ve H2S üretimini yükseltmiş, bakır duyarlılığını ise düzeltmemiştir (Onetto ve ark., 2023). Aynı kükürt yolunun çürük yumurta kokusundaki payını fermantasyonda hidrojen sülfür yazısında anlattık.

Pompanın ötesinde: Com2 ağı

SSU1 hikâyenin tamamı değil. Şaraba uygun pH 3,5'te yapılan bir çalışmada az tanınan Com2 transkripsiyon etmeninin kükürt dioksitle açılan genlerin yüzde 80'den fazlasının ifadesini doğrudan ya da dolaylı olarak denetlediği bulunmuştur (Lage ve ark., 2019). Mutant koleksiyonunun taranmasıyla SO2'ye karşı koruma sağlayan 50 Com2 hedefi belirlenmiş; bunlar arasında sülfat indirgeme yolunun bütün genleri (MET3, MET14, MET16, MET5, MET10) ile lizin ve arjinin sentezi genlerinin çoğu yer almıştır (Lage ve ark., 2019).

Com2 dışındaki direnç genleri arasında vakuol proton pompası genleri ve oksidatif strese karşı savunma enzimleri bulunmuş, SO2 baskısındaki hücrelerde reaktif oksijen türlerinin biriktiği gözlenmiştir (Lage ve ark., 2019). SO2'nin mayaya bağlı renk pigmentleriyle ilişkisi ise kırmızı şarabın rengi ve maya yazısında.

Bilimsel referanslar

Avram, D. et al. (1997). SSU1 encodes a plasma membrane protein with a central role in a network of proteins conferring sulfite tolerance in Saccharomyces cerevisiae. J Bacteriol, 179(18), 5971-4. PMID 9294463. DOI 10.1128/jb.179.18.5971-5974.1997.

García-Ríos, E. et al. (2019). A new chromosomal rearrangement improves the adaptation of wine yeasts to sulfite. Environ Microbiol, 21(5), 1771-1781. PMID 30859719. DOI 10.1111/1462-2920.14586.

Lage, P. et al. (2019). Transcriptomic and chemogenomic analyses unveil the essential role of Com2-regulon in response and tolerance of Saccharomyces cerevisiae to stress induced by sulfur dioxide. Microb Cell, 6(11), 509-523. PMID 31799324. DOI 10.15698/mic2019.11.697.

Macías, L.G. et al. (2021). Convergent adaptation of Saccharomyces uvarum to sulfite, an antimicrobial preservative widely used in human-driven fermentations. PLoS Genet, 17(11), e1009872. PMID 34762651. DOI 10.1371/journal.pgen.1009872.

Marullo, P. et al. (2020). SSU1 Checkup, a Rapid Tool for Detecting Chromosomal Rearrangements Related to the SSU1 Promoter in Saccharomyces cerevisiae: An Ecological and Technological Study on Wine Yeast. Front Microbiol, 11, 1331. PMID 32695077. DOI 10.3389/fmicb.2020.01331.

Onetto, C.A. et al. (2023). SO2 and copper tolerance exhibit an evolutionary trade-off in Saccharomyces cerevisiae. PLoS Genet, 19(3), e1010692. PMID 36976798. DOI 10.1371/journal.pgen.1010692.

Pérez-Ortín, J.E. et al. (2002). Molecular characterization of a chromosomal rearrangement involved in the adaptive evolution of yeast strains. Genome Res, 12(10), 1533-9. PMID 12368245. DOI 10.1101/gr.436602.

Zimmer, A. et al. (2014). QTL dissection of Lag phase in wine fermentation reveals a new translocation responsible for Saccharomyces cerevisiae adaptation to sulfite. PLoS One, 9(1), e86298. PMID 24489712. DOI 10.1371/journal.pone.0086298.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya