Şarapta Bağlı Aroma: Mayanın Glikozidazları ve Terpenler
Üzümde şekere bağlı, kokusuz duran terpenler ve onları serbest bırakan maya enzimleri: asitle ve enzimle parçalanma, β-glukozidaz taşıyan mayalar, Riesling ölçümleri, enzim aktarılmış şarap mayaları ve birada şerbetçiotu glikozitleri.
İçindekiler
Üzüm şırasındaki monoterpenler çoğunlukla şeker gruplarına bağlı hâlde bulunur ve bu hâlleriyle koku vermez (Maicas ve ark., 2005). Bu bağların fermantasyon sırasında kesilmesinde β-glukozidaz önemli bir enzimdir ve şarap yapımında onu üreten başlıca canlılar mayalardır (Zhang ve ark., 2021). Kokusuz öncülden çiçeksi kokuya giden bu yol, önce üzümden şaraba, sonra şerbetçiotundan biraya izleniyor.
Kokusuz bir depo
Muskat, Gewürztraminer ve Riesling gibi üzümlerde aromanın önemli bileşenleri olan monoterpenler ya kokusuz glikozit kompleksleri ya da serbest, kokulu moleküller olarak bulunur (Zietsman ve ark., 2011). Aromatik sayılmayan üzümlerden yapılan şaraplarda da çeşit aroması, kokusuz glikozit öncüllerinden açığa çıkanlar dâhil üzüm kökenli uçucu bileşiklerle güçlü biçimde ilişkilendirilir (Ugliano ve ark., 2008).
Fiano üzümünde serbest uçucu kısım çoğunlukla alifatik alkollerden oluşmuş, linalol ve geraniol küçük miktarlarda, β-damaskenon ise iz düzeyinde bulunmuştur (Ugliano ve ark., 2008). Aynı üzüm suyunun glikozitleri enzimle ya da asitle parçalandığında çıkan kısım çok daha karmaşık olmuş; terpenler, norizoprenoitler, benzenoitler ve alifatik alkoller içermiştir (Ugliano ve ark., 2008).
Asit mi, enzim mi?
Bağlı terpenleri serbest bırakmanın iki yolu var: asitle ve enzimle parçalama. Bir derlemeye göre enzimle parçalama daha doğal yoldur ve üzüm, maya, bakteri ya da ticari küf preparatlarından gelen glikozidazlar bu amaçla incelenmiştir (Maicas ve ark., 2005). Aynı derleme asitle parçalamanın ardından terpenlerin yeniden düzenlenmesini ve enzim preparatlarının olası istenmeyen etkilerini de tartışır (Maicas ve ark., 2005).
Fiano şarabında hangi kokunun hangi yoldan geldiği ayrıca izlenmiştir (Ugliano ve ark., 2008):
| Koku bileşiği | Fiano şarabındaki oluşum yolu |
|---|---|
| Linalol ve geraniol | Başlıca mayaya bağlı enzimatik parçalanma (Ugliano ve ark., 2008) |
| Terpinen-4-ol ve etil sinamat | Asitle parçalanma (Ugliano ve ark., 2008) |
| TDN ve β-damaskenon | Asitle parçalanma (Ugliano ve ark., 2008) |
Bağı hangi maya keser?
Şarap kökenli 20 türden 317 maya suşunun tarandığı bir çalışmada Debaryomyces castellii, Deb. hansenii, Deb. polymorphus, Kloeckera apiculata ve Hansenula anomala türlerinin bütün suşları β-glukozidaz etkinliği göstermiş, 153 Saccharomyces cerevisiae suşundan ise yalnız biri göstermiştir (Rosi ve ark., 1994). Hücre dışı etkinliği yüksek bir Deb. hansenii suşunun enzimi pH 4,0-5,0 ve 40 °C'de iyi çalışmış, yüksek etanol ve glukozda etkinliğini korumuş ve üzüm glikozit ekstraktından monoterpenoller serbest bırakmıştır (Rosi ve ark., 1994).
Aynı mayanın peynirdeki işi peynir kabuğunun tuzlu mayası yazısında. Daha yeni bir derleme ise maya β-glukozidazının glukoz ve etanol derişimi, düşük pH, fermantasyon sıcaklığı ve SO2 düzeyinden etkilendiğini ele alır ve enzimin terpenleri serbest bırakmanın yanında şarabın fenolik bileşimini de değiştirdiğini vurgular (Zhang ve ark., 2021). Bu fenolik etkinin renk tarafı kırmızı şarabın rengi ve maya yazısında.
Riesling fermantasyonunda izlemek
Monoterpen glikozitlerinin izomer yapısı onları bozulmadan tanımlamayı zorlaştırır; bu yüzden fermantasyonda serbest monoterpenollerdeki değişimi karşılık gelen glikozitlere bağlamak güçtür (Caffrey ve ark., 2021). Riesling üzümünden linalol, nerol ve geraniol glikozitlerini ayıran bir çalışmada şıra dört farklı maya suşuyla art arda iki yıl fermente edilmiş ve glikozit parçalanması karşılık gelen serbest moleküllerin göreli derişimleriyle ilişkilendirilebilmiştir (Caffrey ve ark., 2021). Yine de serbest monoterpenollerin glikozit dışında başka kaynakları da gözlenmiş, maya suşları ve yıllar arasındaki parçalanma farklarının üzümün olgunluğu ya da besin düzeyleriyle ilişkili olabileceği belirtilmiştir (Caffrey ve ark., 2021).
Enzimi şarap mayasına taşımak
Ticari enzim preparatları bağlı monoterpenleri açabilir, ama çoğu ham ekstrakt olduğundan şarap aromasında istenmeyen ve öngörülemeyen yan etkiler gösterebilir (Zietsman ve ark., 2011). Bu yüzden endüstriyel şarap mayası VIN13'e Aspergillus awamori'nin α-L-arabinofuranozidazı, Saccharomycopsis fibuligera ya da Aspergillus kawachii'nin β-glukozidazlarıyla birlikte salgılatılmış ve Gewürztraminer fermantasyonunda beş monoterpen izlenmiştir (Zietsman ve ark., 2011).
Sonuç düz bir çizgi çizmedi: geraniolü erken yükselten suşlarda son geraniol düzeyi, sterol sentez yolunun baskılanması nedeniyle düşmüştür (Zietsman ve ark., 2011). Aktarmadan 9 ve 38 gün sonraki ölçümlerde iki rekombinant suş ticari enzime benzer, birçok durumda ondan iyi sonuç vermiş, duyusal panel VAB2 suşuyla yapılan şarabın aromasını tercih etmiştir (Zietsman ve ark., 2011). Daha önce Aspergillus aculeatus'un bir α-L-ramnozidaz genini taşıyan şarap mayası, β-glukozidaz üreten başka bir suşla birlikte kullanıldığında mikro fermantasyonlarda şarabın başta linalol olmak üzere aromatik bileşik içeriği artmıştı (Manzanares ve ark., 2003).
Birada şerbetçiotu glikozitleri
Aynı soru şerbetçiotu glikozitleri için de sorulmuştur. 58 bira mayasının tarandığı bir çalışmada Saccharomyces bira mayalarında 1,4-β-glukozidaz etkinliği görülmemiş, suşa bağlı bir β-glukanaz etkinliği bulunmuş; bazı Brettanomyces türleri ise β-glukozidaz etkinliği göstermiştir (Daenen ve ark., 2008). Şerbetçiotu glikozitleri eklenen fermantasyonlarda aglikon salımı Brettanomyces custersii ile öteki mayalardan yüksek çıkmıştır (Daenen ve ark., 2008). Bu cinsin şarap ve biradaki öteki yüzleri Brettanomyces nedir yazısında.
Şerbetçiotlu biranın fermantasyonunda geraniol ilk üç günde hızla azalmış, şırada neredeyse hiç bulunmayan β-sitronelol ise fermantasyon boyunca yavaşça artmıştır (Takoi ve ark., 2010). Yazarlar bu artışı kısmen glikozite bağlı bir öncül ve lager mayasının salgıladığı bir glukozit hidrolazla açıklamıştır (Takoi ve ark., 2010).
Bira fermantasyonu üzerine bir derlemeye göre maya, sistein ya da glutatyona bağlı öncüllerden tiyolleri ve glikozite bağlı terpen alkollerini serbest bırakabilir; ancak maya β-glukozidazlarının bira şırasında terpen alkollerini artırmadaki rolü daha belirsizdir (Svedlund ve ark., 2022). Aynı derlemeye göre gül kokulu geraniolün turunçgil kokulu β-sitronelole dönüşmesi gibi tepkimeler de tat profilini belirgin biçimde değiştirebilir (Svedlund ve ark., 2022). Tiyol tarafı için şarapta tropikal meyve kokusu yazısına bakabilirsiniz.
Bilimsel referanslar
Caffrey, A.J. et al. (2021). Characterization of Free and Bound Monoterpene Alcohols during Riesling Fermentation. J Agric Food Chem, 69(45), 13286-13298. PMID 34213324. DOI 10.1021/acs.jafc.1c01216.
Daenen, L. et al. (2008). Screening and evaluation of the glucoside hydrolase activity in Saccharomyces and Brettanomyces brewing yeasts. J Appl Microbiol, 104(2), 478-88. PMID 17927762. DOI 10.1111/j.1365-2672.2007.03566.x.
Maicas, S. et al. (2005). Hydrolysis of terpenyl glycosides in grape juice and other fruit juices: a review. Appl Microbiol Biotechnol, 67(3), 322-35. PMID 15635463. DOI 10.1007/s00253-004-1806-0.
Manzanares, P. et al. (2003). Construction of a genetically modified wine yeast strain expressing the Aspergillus aculeatus rhaA gene, encoding an alpha-L-rhamnosidase of enological interest. Appl Environ Microbiol, 69(12), 7558-62. PMID 14660415. DOI 10.1128/AEM.69.12.7558-7562.2003.
Rosi, I. et al. (1994). Characterization of beta-glucosidase activity in yeasts of oenological origin. J Appl Bacteriol, 77(5), 519-27. PMID 8002477. DOI 10.1111/j.1365-2672.1994.tb04396.x.
Svedlund, N. et al. (2022). Fruits of their labour: biotransformation reactions of yeasts during brewery fermentation. Appl Microbiol Biotechnol, 106(13-16), 4929-4944. PMID 35851416. DOI 10.1007/s00253-022-12068-w.
Takoi, K. et al. (2010). Biotransformation of hop-derived monoterpene alcohols by lager yeast and their contribution to the flavor of hopped beer. J Agric Food Chem, 58(8), 5050-8. PMID 20364865. DOI 10.1021/jf1000524.
Ugliano, M. et al. (2008). Free and hydrolytically released volatile compounds of Vitis vinifera L. cv. Fiano grapes as odour-active constituents of Fiano wine. Anal Chim Acta, 621(1), 79-85. PMID 18573373. DOI 10.1016/j.aca.2008.03.002.
Zhang, P. et al. (2021). Beta-glucosidase activity of wine yeasts and its impacts on wine volatiles and phenolics: A mini-review. Food Microbiol, 100, 103859. PMID 34416959. DOI 10.1016/j.fm.2021.103859.
Zietsman, A.J. et al. (2011). Coexpression of α-l-arabinofuranosidase and β-glucosidase in Saccharomyces cerevisiae. FEMS Yeast Res, 11(1), 88-103. PMID 21062416. DOI 10.1111/j.1567-1364.2010.00694.x.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.
Atıf yapılan kaynak: 10 | Yöntem: Editöryel Politika | Referanslar: Bibliyografya