İçeriğe geç

Mantar İçecekleri

Viski Mantarı Baudoinia: Alkol Buharıyla Yaşayan Küf

Damıtımevi ve konyak depolarının çevresindeki yüzeylerde alkol buharıyla gelişen Baudoinia compniacensis: cinsin tanımlanışı, etanol metabolizması, sıcağa uyumu, kıtalara dağılan soyları ve şarap mahzenlerindeki Zasmidium cellare.

Fransa'nın Cognac kentinde brandi olgunlaştırma depolarının yakınındaki bina duvarlarından bildirilen bir mantar önce Torula compniacensis adını taşıyordu; 2007'de onun için Baudoinia adlı yeni bir cins tanımlandı (Scott ve ark., 2007). “Viski mantarı” diye de anılan bu tür, damıtımevleri ve ticari fırınlar çevresinde dönem dönem alkol buharına maruz kalan dış yüzeylerde gelişen ve “depo lekesi” denen mikrop topluluğunun baskın üyesidir (Scott ve ark., 2016). Bu küfün alkolü nasıl kullandığı, sıcağa nasıl dayandığı, soyunun kıtalara nasıl dağıldığı ve şarap mahzenlerindeki benzeri aşağıda kaynaklarıyla anlatılıyor.

Cognac duvarlarından yeni bir cinse

Cinsi tanımlayan çalışmaya göre Baudoinia türleri, gece ile gündüz arasında büyük sıcaklık farkı yaşayan, ara ara yüksek neme ve ıslanmaya, havada da etanole maruz kalan açık yüzeylerin her yerde görülen kolonicileridir (Scott ve ark., 2007). Ribozomal DNA dizileri türü Capnodiales takımına yerleştirmiş ve mikrokoloni oluşturan Friedmanniomyces cinsine yakın akraba olarak göstermiştir (Scott ve ark., 2007).

Bu mantar uzun süre az çalışılmıştır; bunun bir nedeni, ayrılmasının ve kültürde üretilmesinin zor sayılmasıdır (Ewaze ve ark., 2007). Damıtımevlerinin ve ticari fırınların çevresinde duvar ve benzeri yüzeylerde dikkat çeken siyah büyümenin sorumlusu olarak tanımlanan türün temel fizyolojisi ilk kez bu çalışmada ayrıntılı biçimde ortaya konmuştur (Ewaze ve ark., 2007). Küflerin gıdadaki genel yerini küf nedir, mantarla farkı yazısında anlattık.

Alkolü karbon kaynağı yapmak

Laboratuvar denemelerinde Baudoinia compniacensis etanolü karbon kaynağı olarak kullanabilmiş, öteki basit alkolleri ise kullanamamıştır (Ewaze ve ark., 2007). Hangi besinlerin büyümeyi desteklediği aynı çalışmada ayrı ayrı denenmiştir:

BesinBildirilen sonuç
EtanolKarbon kaynağı olarak kullanılmış (Ewaze ve ark., 2007)
Öteki basit alkollerKullanılmamış (Ewaze ve ark., 2007)
Glukoz ve asetatİyi kullanılmış; asetat etanolün yıkım ürünüdür (Ewaze ve ark., 2007)
İnorganik ve birçok organik azot kaynağıBüyümeyi iyi desteklemiş, üre desteklememiş (Ewaze ve ark., 2007)
2 M üzerindeki tuzBüyüme güçlü biçimde baskılanmış, hücreler daha yüksek derişimde canlı kalabilmiş (Ewaze ve ark., 2007)

Alkolün etkisi miktara bağlıdır. Düşük etanol düzeyleri çimlenmeyi artırmış, uyarıcı düzey buhar hâlinde 10 ppm, sıvıda 5 mM civarında bulunmuştur; çok daha yüksek derişimlere kısa süre maruz kalmak ise büyümeyi güçlü biçimde baskılamıştır (Ewaze ve ark., 2008). Hücre etanolü alkol dehidrogenaz ve asetaldehit dehidrogenaz enzimleriyle merkezi metabolizmasına sokar (Ewaze ve ark., 2008).

Bir ayrıntı daha dikkat çekici. Glukozda büyüyen hücrelerde etkin olan izositrat dehidrogenazlar, etanol tek ya da ek karbon kaynağı olduğunda ifade edilmemiş; asetatta büyüyen hücrelerde ise glioksilat döngüsünün izositrat liyaz ve malat sentaz enzimleri başka mikroorganizmalarda bildirilenlerle karşılaştırılabilir etkinlik göstermiştir (Ewaze ve ark., 2008). Yazarlara göre glioksilat döngüsü, besince yoksul ama etanole açık yüzeylerde mantarın gür biçimde gelişmesinde muhtemelen önemli bir rol oynar (Ewaze ve ark., 2008).

Sıcağa dayanıklılığı sonradan kazanmak

Açık yüzeyler bir de sıcaklık sınavıdır. Nem varken bu mantar normalde 52 °C ve üzerindeki sıcaklıklarda canlı kalamamış, ama önceden ısıya ya da etanole maruz bırakıldığında bu sıcaklığa dayanacak biçimde uyum sağlamıştır (Ewaze ve ark., 2007). Hücre proteinlerinin jel elektroforeziyle incelenmesi, ısı ve etanol ön uyumunun ısı şoku proteinleri olabilecek proteinlerin oluşmasını tetiklediğini düşündürmüştür (Ewaze ve ark., 2007). Cinsin tanım çalışmasında da ısı direncinin öldürücü düzeyin altındaki kısa bir sıcaklık maruziyetiyle uyarıldığı bildirilmiştir (Scott ve ark., 2007).

Kıtalara dağılmış beş soy

Kuzey ve Güney Amerika, Karayipler, Avrupa ve Uzak Doğu'daki sanayi alanlarının yakınından alınan 19 suşun dizileri, Baudoinia'nın Teratosphaeriaceae ailesi içinde tek kökenli bir soy olduğunu doğrulamıştır (Scott ve ark., 2016). Dört gen bölgesine dayanan analiz ise cinsin coğrafyaya göre ayrışan, güçlü biçimde desteklenen beş soydan oluştuğunu göstermiş ve dört yeni tür tanımlanmıştır: B. antilliensis, B. caledoniensis, B. orientalis ve B. panamericana (Scott ve ark., 2016).

Genom düzeyinde de ilginç bir iz var. Mantarlarda tirozin yıkımıyla ilgili gen kümelerini 214 genomda izleyen bir çalışma, L-tirozin yıkım kümesinin uç ortamlara uyumlu, melaninli iki mantar, Exophiala dermatitidis ile Baudoinia compniacensis arasında yatay gen aktarımıyla geçtiğine işaret eden kanıtlar bulmuştur (Greene ve ark., 2014). Melaninli mantarların başka bir uç ortamdaki öyküsü için radyotrofik mantarlar yazısına bakabilirsiniz.

Şarap mahzeninin perdesi: Zasmidium cellare

Şarap mahzenlerinin de alkol buharına alışmış bir küfü var. Zasmidium cellare nemli mahzenlerde kalın misel perdeleri oluşturur ve uçucu organik bileşikleri kullanabildiği düşünülür (Goodwin ve ark., 2016). Bu mantarın 23.743 baz çiftlik mitokondri genomu, ipliksi mantarlar için o güne dek bildirilen bütün mitokondri genomlarından küçüktür; küçüklük temel genlerin kaybından değil, biraz daha kısa genlerden, intron ve gereksiz genlerin yokluğundan ve daralmış ara bölgelerden gelir (Goodwin ve ark., 2016).

Avusturya'nın Steiermark bölgesinde 20 üreticiye ait 36 şarap mahzeninin incelendiği çalışmada, görünür küf alanı yüzde 80'i aşan mahzenlerin havasında kuru ortam seven küflerin metreküpte 1,4×10⁴ koloni oluşturan birime ulaştığı görülmüş, havadaki 14 baskın cins arasında Penicillium başı çekmiştir (Haas ve ark., 2010). Z. cellare bulunan mahzenlerde havadaki spor derişimi bulunmayanlara göre iki kat yüksek ölçülmüş, büyük küf lekeleri olan mahzenlerin havasında trikloroanizol saptanmıştır (Haas ve ark., 2010). Bu molekülün şarapta tıpa kokusuyla ilişkisini şarapta tıpa kokusu yazısında anlattık.

Fransa'daki Saint-Marcel mağarasında, kırmızı şarap dolu ahşap fıçılar ve binlerce şişe depolanmaya başladıktan sonra tavanları ve şarapçılık malzemelerini saran bir küf ve bakteri salgını yaşanmıştır (Cailhol ve ark., 2020). DNA dizileme yöntemiyle yapılan incelemede merdivende baskın mantar Z. cellare çıkmış, kararmış kireçtaşı tavanlarda ise meyve suyu berraklaştırmada kullanılan, soğuğa uyumlu Guehomyces pullulans mayası öne geçmiştir (Cailhol ve ark., 2020). Mahzenin içinde mayanın kendisi de seçilir; şarap mayalarının kükürt dioksite uyumu için şarap mayası sülfite nasıl dayanır yazısına bakabilirsiniz.

Bilimsel referanslar

Cailhol, D. et al. (2020). Fungal and bacterial outbreak in the wine vinification area in the Saint-Marcel show cave. Sci Total Environ, 733, 138756. PMID 32442874. DOI 10.1016/j.scitotenv.2020.138756.

Ewaze, J.O. et al. (2007). Physiological studies of the warehouse staining fungus, Baudoinia compniacensis. Mycol Res, 111(Pt 12), 1422-30. PMID 18023987. DOI 10.1016/j.mycres.2007.09.010.

Ewaze, J.O. et al. (2008). Ethanol physiology in the warehouse-staining fungus, Baudoinia compniacensis. Mycol Res, 112(Pt 11), 1373-80. PMID 18951774. DOI 10.1016/j.mycres.2008.05.003.

Goodwin, S.B. et al. (2016). The mitochondrial genome of the ethanol-metabolizing, wine cellar mold Zasmidium cellare is the smallest for a filamentous ascomycete. Fungal Biol, 120(8), 961-974. PMID 27521628. DOI 10.1016/j.funbio.2016.05.003.

Greene, G.H. et al. (2014). Ecology drives the distribution of specialized tyrosine metabolism modules in fungi. Genome Biol Evol, 6(1), 121-32. PMID 24391152. DOI 10.1093/gbe/evt208.

Haas, D. et al. (2010). Concentrations of viable airborne fungal spores and trichloroanisole in wine cellars. Int J Food Microbiol, 144(1), 126-32. PMID 20932593. DOI 10.1016/j.ijfoodmicro.2010.09.008.

Scott, J.A. et al. (2007). Baudoinia, a new genus to accommodate Torula compniacensis. Mycologia, 99(4), 592-601. PMID 18065010. DOI 10.3852/mycologia.99.4.592.

Scott, J.A. et al. (2016). Multilocus DNA sequencing of the whiskey fungus reveals a continental-scale speciation pattern. Persoonia, 37, 13-20. PMID 28232758. DOI 10.3767/003158516X689576.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya