Cyclocybe chaxingu (Çay Ağacı Mantarı): Soy, Genom ve Islah

Çin'de "çay ağacı mantarı" adıyla yetiştirilen mantar, Avrupa'nın kavak mantarıyla aynı tür mü? Uzun süre öyle kabul edildi. Dört genetik belirteçle yapılan bir filogenetik analiz ise "Cyclocybe aegerita" adı altında toplanan suşların bir Avrupa ve bir Asya soyuna ayrıldığını göstermiş, Asya soyunu şimdilik Cyclocybe chaxingu agg. olarak adlandırmıştır (Frings ve ark., 2020). Aynı çalışmaya göre Asya soyu birkaç türü içeren bir tür kompleksi olabilir ve C. parasitica ile kümelenir, Avrupa soyu ise C. salicaceicola'ya yakındır (Frings ve ark., 2020). Bu sayfa, Asya soyunun kültür ve genom literatürünü toplar; Avrupa akrabası pioppino (kavak mantarı) yazısında anlatılıyor.

İki çekirdekli bir genom

Kültür suşlarının çoğu, her hücresinde iki farklı çekirdek taşıyan misellerden oluşur. Birincil bir kültür suşundan ayrılan ve birbiriyle eşleşebilen iki tek çekirdekli hattın telomerden telomere dizilenen genomları 50,60 ve 51,66 Mb büyüklüğünde bulunmuş, her biri 13 tam kromozom içermiştir (Chen ve ark., 2024). İki genom karşılaştırıldığında homolog kromozomlardaki nükleotit dizilerinin yaklaşık yüzde 30'u sinteni dışında kalmış; 19 translokasyon, 36 inversiyon ve 15 duplikasyon saptanmıştır (Chen ve ark., 2024). Hatlardan birinin eşleşme tipi A lokusunda, yalnızca Cyclocybe cylindracea tür kompleksinde görülen ek bir gen bulunmuştur (Chen ve ark., 2024). Yazarlar transkriptom verisine dayanarak suşun gelişiminin iki farklı çekirdeğin birlikte çalışmasını gerektirdiğini ve çekirdeklerden birinin daha büyük pay üstlenmiş olabileceğini öne sürer (Chen ve ark., 2024). Bu çift çekirdekli yaşamın mantığı dikaryon nedir yazısında, eşleşme lokuslarının işleyişi mantarlarda eşleşme tipleri yazısında.

Başka bir ekip tek çekirdekli bir hattın genomunu Hi-C yöntemiyle 13 kromozoma bağlamış; genom 51,7 Mb, GC oranı yüzde 51,06 ve 11.332 protein kodlayan gen olarak hesaplanmıştır (Luo ve ark., 2026). Aynı çalışmada şapka genişlemesi DNA replikasyonu, hücre döngüsü ve karbon metabolizması yolaklarıyla ilişkili bulunmuş; gelişim ilerledikçe hücre bölünmesi genleri baskılanırken enerji metabolizması ve madde taşınımı genleri artmıştır (Luo ve ark., 2026).

Mitokondri genomundaki izler

Türün mitokondri DNA'sı, genlerin nasıl gelip gittiğine dair ilginç örnekler veriyor. Apositokrom b genlerinin kodlayan dizileri A. chaxingu ile A. aegerita arasında yüzde 97 benzer, ancak gen boyları sırasıyla 2312 ve 4867 nükleotit; farkı büyük grup IB intronları yaratıyor (Mouhamadou ve ark., 2006). Bu intronların kodladığı homing endonükleaz dizileri, iki türün ayrılmasından sonra Ascomycota üyeleri gibi uzak mantarlarla yaşanmış yatay aktarımlara işaret etmiştir (Mouhamadou ve ark., 2006). Aynı genomda iki polB geni de bulunmuş, ancak ikisi de büyük silinmeler taşıdığı için büyük olasılıkla işlevsiz enzim kodlar; yazarlar bu genlerin doğrusal plazmitlerin mitokondri genomuna katılmasıyla edinildiğini düşünür (Mouhamadou ve ark., 2004). Genlerin türler arasında nasıl taşındığı mantarlarda yatay gen transferi yazısının konusu.

Mitokondrideki cob ile tRNA(Tyr) arasındaki bölgede dört mikrosatelit lokusu kümelenmiş, bu bölgede A. chaxingu'ya özgü ek bir mikrosatelit ve bir minisatelit lokusu daha saptanmıştır (Mouhamadou ve ark., 2007). İncelenen 15 Agrocybe suşunda 23 farklı alel ve 12 haplotip ayırt edilmiş, yazarlar bu lokusları suş parmak izi için güçlü aday belirteçler olarak önermiştir (Mouhamadou ve ark., 2007).

Suş çeşitliliği ve ıslah

Üreticilerin karşılaştığı iki sorun, suşların gelişigüzel etiketlenmesi ve suşların yaşlanıp dejenere olmasıdır; yaygın yetiştirilen 24 suşu ISSR ve SRAP belirteçleriyle inceleyen çalışma bu tespitle başlar (Liu ve ark., 2022). Çalışmada ISSR ile elde edilen 75 DNA parçasının yüzde 81,33'ü, SRAP ile elde edilen 166 parçanın yüzde 79,52'si polimorfik bulunmuş ve yaygın suşlar arasında yüksek genetik çeşitlilik saptanmıştır (Liu ve ark., 2022). Yaşlanan kültürlerde neler olduğunu suş dejenerasyonu nedir yazısında ele alınıyor.

Yüz suşun aynı koşullarda on tarımsal özellik açısından ölçüldüğü bir çalışmada bütün özelliklerde suşlar arası farklar anlamlı çıkmış; değişkenlik katsayısı meyve gövdesi sayısında yüzde 45,6, ortalama meyve gövdesi ağırlığında yüzde 35,0 olmuştur (Yi ve ark., 2026). Aynı çalışmada verim ağırlıkla ilişkili özelliklerle pozitif, meyve gövdesi sayısıyla negatif ilişki göstermiş; yazarlar sap çapı, sap uzunluğu ve lamel genişliğini ıslahta tescil testleri için pratik gösterge özellikler olarak önermiştir (Yi ve ark., 2026). LSU ve TEF1-α dizilerine göre suşlar dört kümeye ayrılmış, bu kümeler fenotip kümeleriyle yalnızca kısmen örtüşmüştür (Yi ve ark., 2026). Islah programlarının genel akışı mantar ıslahı nedir yazısında özetleniyor.

Kepek üzerinde enzim üretimi

Buğday kepeğinde batık fermantasyonla yetiştirilen altı yenebilir mantarın hepsi feruloillenmiş oligosakkarit açığa çıkarmış, A. chaxingu kepek sıvısında 35,4 µM ile bu gruptaki öteki türleri geçmiştir (Xie ve ark., 2014). Aynı çalışmada bu salımın başlıca sorumlusu olarak A. chaxingu'nun mililitrede 180 mU düzeyinde salgıladığı ksilanaz gösterilmiştir (Xie ve ark., 2014). Bu enzimin hemiselülozu nasıl parçaladığı ksilanaz enzimi nedir yazısında.

Kuru ürün ve tat bileşenleri

Çin pazarındaki kuru mantarların uçucu olmayan tat bileşenlerini inceleyen çalışmada ürünlerden biri Agrocybe cylindracea adıyla analiz edilmiştir; bu ürün, Agaricus blazei ve Coprinus comatus ile birlikte güçlü umami tadı taşıyan örnekler arasında yer almıştır (Li ve ark., 2014). Aynı çalışmada beş türün eşdeğer umami derişimi 100 g kuru ağırlıkta 11,19 ile 88,37 g arasında değişmiştir (Li ve ark., 2014). Ticari adla satılan kuru ürünün hangi soydan geldiği yayında ayrıca doğrulanmadığı için bu veriyi tür düzeyinde değil ürün düzeyinde okumak gerekiyor. Mantar şekerlerinin ölçülen değerleri trehaloz ve mannitol yazısında, glutamatın tat bilimindeki yeri umami nedir yazısında.

Bilimsel referanslar

Chen, X. et al. (2024). Telomere-to-Telomere Haplotype-Resolved Genomes of Agrocybe chaxingu Reveals Unique Genetic Features and Developmental Insights. J Fungi (Basel), 10(9), 602. PMID 39330362. DOI 10.3390/jof10090602.

Frings, R.A. et al. (2020). Multilocus phylogeny- and fruiting feature-assisted delimitation of European Cyclocybe aegerita from a new Asian species complex and related species. Mycol Prog, 19(10), 1001-1016. PMID 33046967. DOI 10.1007/s11557-020-01599-z.

Li, W. et al. (2014). Non-volatile taste components of several cultivated mushrooms. Food Chem, 143, 427-31. PMID 24054262. DOI 10.1016/j.foodchem.2013.08.006.

Liu, J.H. et al. (2022). Analysis of genetic diversity among Chinese Cyclocybe chaxingu strains using ISSR and SRAP markers. PeerJ, 10, e14037. PMID 36196401. DOI 10.7717/peerj.14037.

Luo, L. et al. (2026). Genome and Comparative Transcriptome Analysis of Growth and Developmental Changes in the Pileus of the Cyclocybe chaxingu. J Fungi (Basel), 12(1), 63. PMID 41590474. DOI 10.3390/jof12010063.

Mouhamadou, B. et al. (2004). Molecular evolution of a mitochondrial polB gene, encoding a family B DNA polymerase, towards the elimination from Agrocybe mitochondrial genomes. Mol Genet Genomics, 272(3), 257-63. PMID 15365817. DOI 10.1007/s00438-004-1050-4.

Mouhamadou, B. et al. (2006). The mitochondrial apocytochrome b genes of two Agrocybe species suggest lateral transfers of group I homing introns among phylogenetically distant fungi. Fungal Genet Biol, 43(3), 135-45. PMID 16504553. DOI 10.1016/j.fgb.2005.07.001.

Mouhamadou, B. et al. (2007). Unusual accumulation of polymorphic microsatellite loci in a specific region of the mitochondrial genome of two mushroom-forming Agrocybe species. FEMS Microbiol Lett, 272(2), 276-81. PMID 17559401. DOI 10.1111/j.1574-6968.2007.00771.x.

Xie, C. et al. (2014). Release of feruloylated oligosaccharides from wheat bran through submerged fermentation by edible mushrooms. J Basic Microbiol, 54 Suppl 1, S14-20. PMID 24123163. DOI 10.1002/jobm.201300013.

Yi, J. et al. (2026). Assessing genetic and phenotypic diversity to advance multi-trait selection in Cyclocybe chaxingu. IMA Fungus, 17, e194629. PMID 42729832. DOI 10.3897/imafungus.17.194629.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya