Defne Solgunluğu: Raffaelea lauricola Salgınının Tarihi
Kızıl defne ve avokadoyu etkileyen defne solgunluğunun tarihi: ambrosia böceği Xyleborus glabratus, ortağı Raffaelea lauricola, Asya'dan gelişi, eşleşme tipi izleri, ilçe ilçe yayılışı, cinsin yeni adı ve avokadoda tolerans arayışı.
İçindekiler
Georgia ve Güney Carolina'nın kıyı ovası ilçelerinde 2003'ten, kuzeydoğu Florida'da ise 2005'ten bu yana kızıl defne (Persea borbonia) ağaçlarında geniş çaplı ölümler kaydedilmiştir (Fraedrich ve ark., 2008). Ölümlerin ardında bir ambrosia böceği ile onun taşıdığı bir mantar vardı (Fraedrich ve ark., 2008). Bu yazı hastalığın çözülüşünü, kökenini, yayılışını ve avokadoya uzanan etkisini kaynaklardan izliyor.
Böceğin taşıdığı mantar
2008 tarihli çalışmada kızıl defne ölümlerinin bir damar solgunluğu hastalığından kaynaklandığı ve etkenin, yabancı bir ambrosia böceği olan Xyleborus glabratus'un ortağı ve o güne dek tanımlanmamış bir Raffaelea türü olduğu gösterilmiştir (Fraedrich ve ark., 2008). Dişi böceklerin çenelerine yakın bir çift mantar cebi (mikanjiyum) bulunur ve mantar böceklerin başından tekrar tekrar elde edilmiştir (Fraedrich ve ark., 2008). Yazarlara göre mantar, böcek gövdeye ve dallara saldırırken sağlam ağaca taşınıyor görünmektedir (Fraedrich ve ark., 2008).
Mantarla aşılanan kızıl defne ağaçları ve saksı fideleri haftalar içinde ölmüş; fideler doğrudan böceklerle karşılaştırıldığında böcekler bitkilerin yüzde 96'sına galeri açmış, bitkilerin yüzde 70'i ölmüş ve mantar yüzde 91'inden yeniden izole edilmiştir (Fraedrich ve ark., 2008). Aynı çalışmada mantarın sassafras, Lindera benzoin ve avokado için de patojen olduğu, kırmızı akçaağaç için ise olmadığı görülmüştür (Fraedrich ve ark., 2008). Yazarlar bu solgunluğu, Amerika kıtasının yerli defnegilleri ve ticari avokado üretimi için büyük bir tehdit olarak tanımlamıştır (Fraedrich ve ark., 2008). Böceklerin odun içinde mantar bahçesi kurma biçimi ambrosia böcekleri ve mantar ortaklığı yazısında anlatılıyor.
Böcek hangi ağacı seçiyor
Vektörün biyolojisi 2006 ve 2007'de Güney Carolina ve Georgia'da, istila yaşı farklı sekiz noktada incelenmiştir (Hanula ve ark., 2008). Böcekle istila edilmiş ve mantarla enfekte kızıl defne odunu, temiz kızıl defne odunu kadar çekici bulunmuş, ikisi de konak olmayan bir ağaçtan daha çekici çıkmıştır (Hanula ve ark., 2008). Sassafras ise böceği çekmemiş, odununda kızıl defneye göre çok az giriş deliği sayılmıştır (Hanula ve ark., 2008).
Olgun kızıl defnelerin tümüyle kuruduğu eski istila alanlarında tuzak yakalamaları, yeni ölümlerin sürdüğü alanlara göre çok düşük kalmıştır (Hanula ve ark., 2008). Yazarlara göre uygun konak kalmayınca böcek popülasyonları hızla çöker; böceğin sassafrası çekici bulmaması da kızıl defnenin yayılış alanı dışında yayılmanın yavaşlayabileceğini düşündürür (Hanula ve ark., 2008).
Asya'dan tek bir giriş
Etken ve vektörü Asya kökenlidir; ikisi, çalışmanın yayımlanmasından 15 yıl ya da daha önce Georgia'daki Savannah çevresine girmiş görünmektedir ve Teksas'a dek yayılmıştı (Wuest ve ark., 2017). Japonya'dan 10, Tayvan'dan 55 ve ABD'den 125 izolatın mikrosatelit, 28S rDNA ve eşleşme tipi genleriyle incelendiği çalışmada Tayvan ve Japonya'da MAT1 ve MAT2 eşleşme tipleri kabaca eşit oranda ve yüksek genetik çeşitlilikle bulunmuştur (Wuest ve ark., 2017). Yazarlar bu yerli popülasyonlarda gizli bir eşeyli üreme olabileceğini öne sürmüştür (Wuest ve ark., 2017).
ABD popülasyonu ise Savannah yakınındaki yerel bir grup ve Alabama'dan tek bir izolat dışında genetik olarak tekdüze çıkmış ve yalnız MAT2 eşleşme tipini içermiştir; bu tablo tek bir giriş hipotezini desteklemektedir (Wuest ve ark., 2017). Aynı çalışma, karşı eşleşme tipini getirip rekombinasyonu mümkün kılabilecek ikinci bir girişin uzak tutulmasının önemine dikkat çekmiştir (Wuest ve ark., 2017). Eşleşme tiplerinin mantar biyolojisindeki yeri mantarlarda eşleşme tipleri yazısında.
Bir cins, iki isim
Raffaelea cinsi 1965'te, Platypus cinsi ambrosia böceklerinin ortağı olan tip türünün tanımlanmasıyla kurulmuştur (Dreaden ve ark., 2014). Cinse sonradan eklenen böcek ortakları arasında Japonya ve Kore'deki meşe solgunluklarının etkenleri R. quercivora ile R. quercus-mongolicae ve defne solgunluğunun etkeni R. lauricola da vardır (Dreaden ve ark., 2014). Cinsin ilk kapsamlı çok genli soy ağacı analizinde Raffaelea'nın o hâliyle tek kökenli olmadığı bulunmuş ve cinsin dar anlamdaki sınırları yeniden çizilmiştir (Dreaden ve ark., 2014).
2025'te yayımlanan bir avokado çalışmasının özetinde hastalığın etkeni artık Harringtonia lauricola adıyla anılmaktadır (Navia-Urrutia ve ark., 2025). Bir mantar adının hangi kurallarla değiştiği mikolojide ikili adlandırmanın sonu yazısında anlatılıyor.
İlçe ilçe bir istila
2004-2021 arasındaki ilçe düzeyindeki kayıtları inceleyen çalışmaya göre defne solgunluğu 2021'e kadar ABD'nin güneydoğusunda 275 ilçede saptanmış ve sınır komşusu olmayan ilçelere, ortalaması 164 kilometre olan 72 ayrı sıçrama yapmıştır (Ward ve ark., 2023). Aynı analizde yayılma ilk beş yılın ardından yavaşlamış, yıllık 40 kilometreden 24 kilometreye inmiştir (Ward ve ark., 2023). İnsan kaynaklı taşınmanın ve habitatın istilaya açıklığının göstergeleri istila olasılığını artırmış; yeni istila edilen ilçe sayısı 2020'de 33 iken 2021'de 16'ya inmiştir (Ward ve ark., 2023).
Yazarlar bu düşüşü pandemi döneminde seyahat ve gözlemlerin aksamasına ya da sıcak ve konak ağaçça zengin ilçelerin tükenmeye başlamasına bağlamış; yeni vektörler devreye girmezse yayılma hızının 2020'de zirve yapmış olabileceğini öne sürmüştür (Ward ve ark., 2023).
Kara kuğu olarak ağaç hastalıkları
Bir derlemeye göre ambrosia ve kabuk böcekleriyle ilişkili hastalıklar, son yüzyılda ağaçlarda ortaya çıkan önemli sorunlar arasındadır; etkenleri Ophiostomatales, Microascales ve Hypocreales takımlarındaki mantarlardır (Ploetz ve ark., 2013). Aynı makale bu salgınların çoğunun ortak bir zemine dayandığını yazar: konak ağaçlar ile patojenler ya da böcekler arasında birlikte evrimleşmiş bir geçmişin bulunmaması (Ploetz ve ark., 2013). Ambrosia böcekleri genellikle ölü ya da strese girmiş ağaçları tercih ettiğinden, sağlam ağaçlarla kurulan bu ilişkiler alışılmışın dışındadır; bu hastalıkların bir kısmı beklenmedik ve büyük sonuçlu “kara kuğu” olayları olarak değerlendirilir (Ploetz ve ark., 2013).
Böcekle taşınan bir başka salgın Hollanda karaağaç hastalığı yazısında, akraba mantarların odundaki izleri kereste mavilenmesi yazısında anlatılıyor. Fosil kayıtlarındaki orman çöküşleri kitlesel yok oluşlarda mantar zirvesi yazısında.
Avokado bahçelerinde tolerans arayışı
2025 tarihli çalışmaya göre defne solgunluğu Florida'da avokado üretimini ciddi biçimde azaltmış ve ABD'nin 12 eyaletinde yerli defnegil ağaç popülasyonlarını büyük kayba uğratmıştır (Navia-Urrutia ve ark., 2025). Değerlendirilen bütün ticari avokado çeşitleri hastalığa yenik düşmüş, ama Batı Hint kökenli çeşitlerde belirtiler, Meksika ve Guatemala kökenlilere göre daha hızlı ağırlaşmıştır (Navia-Urrutia ve ark., 2025). Meksika ve Meksika-Guatemala kökenli döl ailelerinin tarandığı denemede Colín V-33 ailesi toleranslı, altı aile orta derecede toleranslı sınıflanmış; yazarlar bunun avokadoda toleransın resmî olarak bildirildiği ilk çalışma olduğunu ve bitkilerin tarlada sınanması gerektiğini belirtmiştir (Navia-Urrutia ve ark., 2025).
Bu yazı bir ağaç koruma ya da ilaçlama rehberi değildir.
Bilimsel referanslar
Dreaden, T.J. et al. (2014). Phylogeny of ambrosia beetle symbionts in the genus Raffaelea. Fungal Biol, 118(12), 970-8. PMID 25457944. DOI 10.1016/j.funbio.2014.09.001.
Fraedrich, S.W. et al. (2008). A Fungal Symbiont of the Redbay Ambrosia Beetle Causes a Lethal Wilt in Redbay and Other Lauraceae in the Southeastern United States. Plant Dis, 92(2), 215-224. PMID 30769391. DOI 10.1094/PDIS-92-2-0215.
Hanula, J.L. et al. (2008). Biology and host associations of redbay ambrosia beetle (Coleoptera: Curculionidae: Scolytinae), exotic vector of laurel wilt killing redbay trees in the southeastern United States. J Econ Entomol, 101(4), 1276-86. PMID 18767737. DOI 10.1603/0022-0493(2008)101[1276:BAHAOR]2.0.CO;2.
Navia-Urrutia, M. et al. (2025). Searching for Laurel Wilt Resistance in Avocados of Mexican and Mexican-Guatemalan Ancestry. Plant Dis, 109(1), 22-30. PMID 39190904. DOI 10.1094/PDIS-06-24-1299-SR.
Ploetz, R.C. et al. (2013). Destructive Tree Diseases Associated with Ambrosia and Bark Beetles: Black Swan Events in Tree Pathology? Plant Dis, 97(7), 856-872. PMID 30722573. DOI 10.1094/PDIS-01-13-0056-FE.
Ward, S.F. et al. (2023). Drivers of invasion by laurel wilt of redbay and sassafras in the southeastern US. Landsc Ecol, 38(2), 567-581. PMID 36531664. DOI 10.1007/s10980-022-01560-3.
Wuest, C.E. et al. (2017). Genetic Variation in Native Populations of the Laurel Wilt Pathogen, Raffaelea lauricola, in Taiwan and Japan and the Introduced Population in the United States. Plant Dis, 101(4), 619-628. PMID 30677356. DOI 10.1094/PDIS-10-16-1517-RE.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.
Atıf yapılan kaynak: 7 | Yöntem: Editöryel Politika | Referanslar: Bibliyografya