Kuru Kabarcık Hastalığı: Lecanicillium fungicola

Kültür mantarı üretiminde ürünü tehdit eden etkenlerden biri yine bir mantardır. Bir derlemeye göre Lecanicillium fungicola kuru kabarcık hastalığına yol açar ve yetiştiricilerin yıllık maliyeti toplam gelirin yüzde 2-4'ü düzeyinde tahmin edilmektedir (Berendsen ve ark., 2010). Konak ile etkenin ikisinin de mantar olması, hastalığı hem biyolojik hem pratik açıdan zor bir konu hâline getiriyor. Bu yazı etkenin biyolojisini, enfeksiyonun nasıl ilerlediğini ve araştırmaların hangi sorulara yöneldiğini literatürden derliyor.

Etken nedir, kimlerde bulunmuştur

Aynı derlemede etken Ascomycota şubesinde, Hypocreales sınıfında ve Cordycipitaceae familyasında sınıflandırılmakta; konakları arasında Agaricus bisporus, Agaricus bitorquis ve Pleurotus ostreatus sayılmaktadır (Berendsen ve ark., 2010). Yazarlar etkenin başka birçok bazidiyomisetten de izole edildiğini, ancak bu türler için patojenliğinin gösterilmediğini belirtmiştir (Berendsen ve ark., 2010). Etkenin 150-1 suşunun genom dizisi ayrı bir çalışmada yayımlanmış ve bu yayında konak ile patojenin ikisinin de mantar olması nedeniyle kontrol seçeneklerinin sınırlı kaldığı ifade edilmiştir (Banks ve ark., 2019). Konak türün kendisi kültür mantarı tür ansiklopedisi sayfasında.

Belirtiyi zamanlama belirliyor

Hastalığın görünümü enfeksiyonun hangi aşamada gerçekleştiğine bağlıdır. Derlemede geç enfeksiyonların meyve gövdesinde küçük nekrotik lezyonlarla sonuçlandığı, örtü katmanında daha erken gerçekleşen etkileşimlerin ise sap şişmesi ya da farklılaşmamış doku kütleleri biçiminde ortaya çıktığı bildirilmiştir (Berendsen ve ark., 2010). Bu yüzden aynı hastalık, tek bir tabloyla değil bir belirti yelpazesiyle anlatılır.

Moleküler düzeyde de tablo tek yönlü değil. Enfekte kültür mantarında gen ifadesinin ölçüldüğü çalışmada hücre bölünmesi, meyve gövdesi gelişimi ve programlı hücre ölümüyle ilişkili genlerde belirgin değişimler görülmüş, enfekte dokularda reaktif oksijen türleri birikmiştir (Quiroz ve ark., 2024). Aynı çalışmada bu türlerin üretimi ve temizlenmesiyle ilgili genlerin ifadesi de artmış; yazarlar hücre çoğalması, bozulan meyve gövdesi gelişimi ve savunma arasında olası bağlantılara işaret etmiştir (Quiroz ve ark., 2024). Meyve gövdesinin normal koşullarda nasıl başladığı meyve gövdesi oluşumunu tetikleyen koşullar yazısında.

Enfeksiyon nasıl ilerliyor

Etkenin konakla ilişkisi elektron mikroskobuyla izlenmiştir. Üç Brezilya kültür mantarı suşuyla yapılan çalışmada etkenin vejetatif miseli enfekte etmediği, hiflerin arasına zarar vermeden girebildiği ve bunun patojenin substrat kolonizasyonu sırasında ortamda kalmasına olanak tanıdığı görülmüştür (Santana Nunes ve ark., 2017). Aynı çalışmada meyve gövdesinde çim tüpleri enfeksiyondan 16 saat sonra oluşmuş, penetrasyon 18 saat içinde ve özelleşmiş yapı oluşturmadan başlamış; X ışını mikroanaliziyle patojenin kalsiyum okzalat kristalleri ürettiği saptanmıştır (Santana Nunes ve ark., 2017). Bu, hastalığın yalnız görünür belirtiden ibaret olmadığını, ondan önce sessiz bir birlikte bulunma aşaması olduğunu gösteriyor.

Olayın geçtiği yer: örtü katmanı

Enfeksiyonun belirleyici aşaması örtü katmanında geçiyor. İki turba tipi ve karışımlarının karşılaştırıldığı çalışmada kuru ve ıslak kabarcık etkenleriyle yapay bulaştırma yapıldığında verim kaybı malzemeden bağımsız biçimde benzer çıkmış, hiçbir örtü malzemesi hastalığı bastırma üstünlüğü sağlamamıştır (Carrasco ve ark., 2019). Katmanın kendisi örtü toprağı nedir yazısında; aynı katmanda gelişen öteki hastalık ise ıslak kabarcık hastalığı yazısının konusu.

Katmanın kimyası da devrede. Kültür mantarının ürettiği uçucu bir bileşikle yapılan çalışmada 1-okten-3-ol etkenin spor çimlenmesini engellemiş, bileşiğin düzeyi yükseltildiğinde hastalık denetlenebilmiştir (Berendsen ve ark., 2013). Aynı çalışmada bileşiğin uygulanması örtü katmanındaki bakteri popülasyonlarını ve özellikle Pseudomonas türlerini çoğaltmıştır (Berendsen ve ark., 2013). Bu bileşiğin aroma tarafı mantar kokusunun kimyası yazısında anlatılıyor.

Hastalıklı mantarın bakteri topluluğu

Enfeksiyon yalnız iki mantar arasında geçmiyor. Sağlıklı ve enfekte kültür mantarlarının 16S rRNA amplikon dizilemesiyle karşılaştırıldığı çalışmada kuru kabarcık etkeniyle enfekte örneklerde Pseudomonas_E olarak sınıflandırılan grup yüzde 58,62 ± 4,39 göreli bollukla baskın çıkmıştır (Martín ve ark., 2026). Aynı çalışmada yazarlar grup başına üç örneklik sınırlı bir düzenle çalıştıklarını, tür düzeyindeki tanımlamaların geçici olduğunu ve bulunan ilişkilerin nedensellik göstermediğini açıkça belirtmiştir (Martín ve ark., 2026).

Erken uyarı aranıyor

Hastalığı görünür belirtiden önce yakalamak araştırma konusu. Uçucu bileşiklerin gaz kromatografisi ve kütle spektrometrisiyle izlendiği çalışmada β-kopaen, β-kubeben ve α-sedren mikrokozm düzeneklerinde ilk görünür belirtilerle aynı anda ortaya çıkmış, ancak belirtilerden önce görülmemiştir (Hayes ve ark., 2024). Aynı çalışmada kuru kabarcık belirtisi taşıyan mantarlarda β-barbaten ve tanımlanamayan bir diterpen yüksek düzeyde bulunmuş, hasat edilmiş bazı partilerde ise enfeksiyona karşı savunma tepkisi olarak cis-α-bisabolen birikmiştir (Hayes ve ark., 2024).

Dayanıklılık ve laboratuvar denemeleri

Islah tarafında dayanıklılık tek genle açıklanmıyor. Yabani bir suş ile ticari bir çeşidin melezinden elde edilen ikinci kuşak döllerde kantitatif özellik lokusu haritalaması yapılan çalışmada özellik başına iki ile dört lokus saptanmış, X ve VIII bağlantı gruplarındaki iki bölge üç bağımsız denemede de görülmüştür (Foulongne-Oriol ve ark., 2012). Aynı çalışmada bütün lokusların açıkladığı fenotipik varyans yüzde 19,3 ile yüzde 42,1 arasında değişmiş, dayanıklılık lokuslarıyla verim bileşeni lokusları arasında beş ortak konum bulunmuştur (Foulongne-Oriol ve ark., 2012).

Biyolojik mücadele adayları da laboratuvarda sınanıyor. Bacillus velezensis'in iki suşuyla yapılan in vitro çalışmada her iki suş da etkenin plak kültürlerinde engelleme bölgeleri oluşturmuş, sıvı kültürde misel gelişimini azaltmış ve hif morfolojisini bozmuştur (Clarke ve ark., 2022). Aynı çalışmanın proteomik analizinde etkende büyüme ve translasyonla ilişkili proteinler azalırken stres tepkisiyle ilişkili proteinler artmıştır (Clarke ve ark., 2022). Kültürde sorun çıkaran bir başka mantar Trichoderma yeşil küf yazısında ele alınıyor.

Bu bulguları okurken

Buradaki sonuçlar belirli suşlar, belirli bulaştırma düzenleri ve belirli deney ölçekleri için geçerlidir; bir üretim ya da mücadele önerisi değildir. Hastalığın literatürdeki ağırlığı da coğrafyaya göre değişiyor: derlemede raporların çoğunlukla Kuzey Amerika ve Avrupa kaynaklı olduğu, kültür mantarı üretiminin büyük bölümünü karşılayan Çin'deki etkisi hakkında uluslararası yazında az bilgi bulunduğu belirtilmiştir (Berendsen ve ark., 2010).

Bilimsel referanslar

Banks, A.M. et al. (2019). Genome Sequence of Lecanicillium fungicola 150-1, the Causal Agent of Dry Bubble Disease. Microbiol Resour Announc, 8(19), e00340-19. PMID 31072880. DOI 10.1128/MRA.00340-19.

Berendsen, R.L. et al. (2010). Lecanicillium fungicola: causal agent of dry bubble disease in white-button mushroom. Mol Plant Pathol, 11(5), 585-95. PMID 20695998. DOI 10.1111/j.1364-3703.2010.00627.x.

Berendsen, R.L. et al. (2013). Effects of the mushroom-volatile 1-octen-3-ol on dry bubble disease. Appl Microbiol Biotechnol, 97(12), 5535-43. PMID 23467828. DOI 10.1007/s00253-013-4793-1.

Carrasco, J. et al. (2019). Casing microbiome dynamics during button mushroom cultivation: implications for dry and wet bubble diseases. Microbiology (Reading), 165(6), 611-624. PMID 30994437. DOI 10.1099/mic.0.000792.

Clarke, J. et al. (2022). Characterising the proteomic response of mushroom pathogen Lecanicillium fungicola to Bacillus velezensis QST 713 and Kos biocontrol agents. Eur J Plant Pathol, 163(2), 369-379. PMID 35602973. DOI 10.1007/s10658-022-02482-1.

Foulongne-Oriol, M. et al. (2012). Relationship between yield components and partial resistance to Lecanicillium fungicola in the button mushroom, Agaricus bisporus, assessed by quantitative trait locus mapping. Appl Environ Microbiol, 78(7), 2435-42. PMID 22247161. DOI 10.1128/AEM.07554-11.

Hayes, W. et al. (2024). Early detection of dry bubble disease in Agaricus bisporus using volatile compounds. Food Chem, 435, 137518. PMID 37788541. DOI 10.1016/j.foodchem.2023.137518.

Martín, M.L.T. et al. (2026). Bacteriome shifts in Agaricus bisporus associated with wet bubble (Mycogone perniciosa) and dry bubble (Lecanicillium fungicola) diseases revealed by 16S metataxonomics. BMC Genomics, 27(1). PMID 42115869. DOI 10.1186/s12864-026-12913-6.

Quiroz, L.F. et al. (2024). Unravelling the Transcriptional Response of Agaricus bisporus under Lecanicillium fungicola Infection. Int J Mol Sci, 25(2), 1283. PMID 38279283. DOI 10.3390/ijms25021283.

Santana Nunes, J. et al. (2017). Evaluation of the infection process by Lecanicillium fungicola in Agaricus bisporus by scanning electron microscopy. Rev Iberoam Micol, 34(1), 36-42. PMID 28169109. DOI 10.1016/j.riam.2016.04.006.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya