Hypsizygus ulmarius: Adlandırma, Substrat ve Bileşim

Adında "istiridye" geçen her mantar Pleurotus cinsinden değildir. Hypsizygus ulmarius, İngilizce literatürde elm oyster adıyla anılan, ticari yetiştiriciliği son yıllarda yaygınlaşan bir kültür türü (Aditya ve ark., 2022). Cins ortağı olan shimeji ise raflarda daha tanıdık; iki tür arasındaki fark shimeji (Hypsizygus tessellatus) sayfasıyla birlikte okununca netleşiyor. Bu sayfa H. ulmarius'un adlandırma geçmişini, yetiştiricilik literatürünü, enzimlerini ve ölçülen bileşimini topluyor.

Adlandırma: eski adların izi

Tür bugün Hypsizygus ulmarius (Bull.) Redhead adıyla kaydediliyor (Aditya ve ark., 2025). Literatürde eski adlarla da karşılaşılır: buğday samanı üzerinde beyaz çürükçül mantarları karşılaştıran 1996 tarihli bir çalışma türü Lyophyllum ulmarium adıyla anar (Jalc ve ark., 1996). Eski kayıtları okurken bu ad değişiklikleri önemlidir, çünkü aynı türe ait veriler farklı adlar altında dağılmış olabilir. Ad değişikliklerinin arkasındaki DNA yöntemleri için mantarlarda DNA barkodlama yazısına bakabilirsiniz.

Yetiştiricilik: substrat ve verim

Yetiştiricilik literatürü bu türde büyük ölçüde substrat denemelerinden oluşuyor. Ticari üretim koşullarının denendiği bir çalışmada yüzde 10 pamuk tohumu kabuğuyla desteklenen buğday samanı, yüzde 5 darı tohumu spawn'ıyla aşılandığında 4 kg substrattan 8.994 g ürün ve yüzde 244,97 biyolojik verimlilik vermiştir (Aditya ve ark., 2022). Aynı çalışmada desteksiz buğday samanında verim 6.538 g ve biyolojik verimlilik yüzde 163,30'da kalmış; üretim ilerledikçe substratların pH'ı düşerken elektriksel iletkenliği yükselmiştir (Aditya ve ark., 2022).

Talaş türü de sonucu değiştiriyor. Meşe, maun ve çam talaşının karşılaştırıldığı bir çalışmada misel gelişimi çam talaşında 10 günde tamamlanmış, maunda 13, meşede 15 gün sürmüştür (Nwaru ve ark., 2026). Aynı çalışmada meşe ve maun talaşı kilogram başına 120 g taze ürün ve yüzde 30 biyolojik verimlilik verirken çam talaşı 90 g ve yüzde 22,50'de kalmıştır (Nwaru ve ark., 2026). Substrat hazırlığının genel mantığı sert ağaç talaşı substrat ve tahıl spawn nedir yazılarında anlatılıyor.

Substratın nasıl dezenfekte edildiği de ölçülmüş. Üç yöntemin karşılaştırıldığı çalışmada sıcak suyla işlenen substrat 215,36 g verim ve yüzde 71,78 biyolojik verimlilik vermiş, otoklavlanan ve buharla pastörize edilen substratlar 194,45 g ile yüzde 64,81 ve 65,28 düzeyinde kalmıştır (Singh ve ark., 2024). Bu işlemler arasındaki farkı pastörizasyon ve sterilizasyon yazısı açıklıyor.

Enzimler ve substrat yıkımı

Tür, odun ve saman gibi lignoselülozik malzemeleri parçalayan beyaz çürükçül mantarlardan biri. Seçilmiş bazidiyomisetlerin karşılaştırıldığı bir çalışmada H. ulmarius patates dekstroz besiyerinde 21. günde ölçülen lakkaz ve manganez peroksidaz üretimiyle öne çıkmış, kısmen saflaştırılmış lakkazın özgül etkinliği 376,85 IU/mg olarak bildirilmiştir (Illuri ve ark., 2021). Lakkazın ne iş yaptığını lakkaz enzimi nedir yazısında bulabilirsiniz.

Hasat sonrası kalan substrat da araştırma konusu. H. ulmarius'un harcanmış miselyum substratıyla yapılan bir çalışmada azo, heterosiklik ve reaktif boyalar sıvı fazda 10 günde renksizleştirilmiş; metilen mavisinde yüzde 91,3, solokrom siyahında yüzde 82,2 ve kongo kırmızısında yüzde 79,7 renk giderimi ölçülmüştür (Ranjini ve ark., 2015). Aynı çalışmada kongo kırmızısının renk gideriminde lakkaz 25. günde, manganez peroksidaz 20. günde doruk yapmıştır (Ranjini ve ark., 2015). Harcanmış substratın öteki kullanımları harcanmış mantar substratı ne olur yazısında.

Buğday samanı üzerinde beş beyaz çürükçül mantarın karşılaştırıldığı eski çalışmada ise bu tür Lyophyllum ulmarium adıyla denenmiş; mantarla işlenen samanların ham protein ve kül içeriği artmış, üç lifli bileşen içinde kayıp hemiselülozda belirgin, ligninde ise sınırlı kalmıştır (Jalc ve ark., 1996). Bu davranışın beyaz çürüklük içindeki yeri beyaz çürüklük ve kahverengi çürüklük yazısında anlatılıyor.

Bileşim: substrata göre değişen sayılar

Bu türün bileşimi, yetiştirildiği substrata göre oynuyor. Buğday samanına yüzde 10, 20 ve 30 oranında demlenmiş çay ve kahve telvesi eklenen bir çalışmada, yüzde 30 çay posası formülü 100 gramda 17,37 g protein, 8,87 g kül ve 4.230,17 mg toplam amino asit vermiştir (Atila ve ark., 2026). Aynı çalışmada kahve telvesi eklenen formüllerde ham yağ 100 gramda 2,50 g'a ulaşmış, fosfor, magnezyum, demir, çinko ve bakır derişimleri yükselmiş, linoleik asit ise bütün uygulamalarda baskın yağ asidi olarak kalmıştır (Atila ve ark., 2026). Aynı çalışmada FTIR taraması, uygulamaların lipit ve protein ile kitin bağlantılı bölgelerde kayma yarattığını, mantara özgü glukan ve kitin temelli yapının ise korunduğunu göstermiştir (Atila ve ark., 2026). Kahve telvesinin substrat olarak kullanımı kahve telvesinde mantar yetiştirme yazısının konusu.

Talaş denemesinde de bileşim substrata göre oynamış: kül içeriği maun talaşında yüzde 14,90, çam talaşında yüzde 13,05 ölçülmüş, ham lif yüzde 10,80 ile 11,10 arasında değişmiş ve B1, B2, B3 ile C vitaminleri gram başına 1,59-27,94 mg aralığında bildirilmiştir (Nwaru ve ark., 2026). Bu tür sayılar tek bir değere indirgenemez; hangi substratta, hangi kurutmayla ölçüldüğü yazılmadan karşılaştırılmaları da doğru olmaz.

Kurutma yöntemi de bileşimi etkiliyor. Üç yöntemin karşılaştırıldığı çalışmada güneşte kurutulan meyve gövdelerinde nem yüzde 6,95, lif yüzde 16,94 ve protein yüzde 22,49 ile korunmuş; fırında kurutulanlarda kül yüzde 5,52, kabinde kurutulanlarda ise yağ yüzde 1,82 ve karbonhidrat yüzde 53,58 ölçülmüştür (Singh ve ark., 2024).

Soğukta saklama sırasında hücre içi enzimler de değişiyor. Altı mantarın 5 ve 10 °C'de saklandığı bir çalışmada H. ulmarius da incelenmiş; süperoksit dismutaz etkinliği genellikle artarken peroksidaz etkinliği önce yükselip sonra düşmüş, rengin pazarlanabilirlik ölçütleri içinde belirleyici olduğu bildirilmiştir (Dama ve ark., 2010).

Bilimsel referanslar

Aditya, B. et al. (2022). Commercial Cultivation of the Elm Oyster Mushroom Hypsizygus ulmarius (Agricomycetes) on Different Substrates and Its Medicinal Benefits. Int J Med Mushrooms, 24(12), 87-93. PMID 36374985. DOI 10.1615/IntJMedMushrooms.2022045380.

Aditya, et al. (2025). Cultivation technology optimization and identification of secondary metabolites from elm oyster mushroom Hypsizygus ulmarius (Bull.) Redhead (Agaricomycetes) through GC-MS metabolomic profiling from India. Mycologia, 117(3), 347-373. PMID 40111001. DOI 10.1080/00275514.2025.2452307.

Atila, F. et al. (2026). Nutritional and Compositional Profile of Hypsizygus ulmarius Fruiting Bodies as Affected by Spent Tea Leaves and Spent Coffee Grounds Supplementation. Food Sci Nutr, 14(7), e72141. PMID 42494619. DOI 10.1002/fsn3.72141.

Dama, C.L. et al. (2010). Antioxidative enzymatic profile of mushrooms stored at low temperature. J Food Sci Technol, 47(6), 650-5. PMID 23572700. DOI 10.1007/s13197-010-0107-0.

Illuri, R. et al. (2021). Production, partial purification and characterization of ligninolytic enzymes from selected basidiomycetes mushroom fungi. Saudi J Biol Sci, 28(12), 7207-7218. PMID 34867024. DOI 10.1016/j.sjbs.2021.08.026.

Jalc, D. et al. (1996). The effect of white-rot basidiomycetes on chemical composition and in vitro digestibility of wheat straw. Folia Microbiol (Praha), 41(1), 73-5. PMID 9090827. DOI 10.1007/BF02816344.

Nwaru, E.C. et al. (2026). Quantitative Screening of Vitamins, Minerals, and Proximate Compositions of the Elm Oyster Mushroom Hysizygus ulmarius (Agaricomycetes) Cultivated in Nigeria. Int J Med Mushrooms, 28(1), 87-98. PMID 41251784. DOI 10.1615/IntJMedMushrooms.2025060652.

Ranjini, R. et al. (2015). Decolourization of azo, heterocyclic and reactive dyes using spent mycelium substrate of Hypsizygus ulmarius. J Environ Biol, 36(5), 1083-8. PMID 26521548.

Singh, N. et al. (2024). Impact of Substrate Disinfection on Yield and Efficiency of Drying Methods for Quality Preservation of Elm Oyster Mushroom Hypsizygus ulmarius (Agaricomycetes) and Its Medicinal Value. Int J Med Mushrooms, 26(4), 73-82. PMID 38523451. DOI 10.1615/IntJMedMushrooms.2024052836.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 9  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya