Örümcek Ağı Hastalığı: Cladobotryum ve Kültür Mantarı

Örümcek ağı hastalığının adı literatürde tek bir türü değil, birbirine yakın birkaç mikoparaziti birden işaret ediyor. Etkenler Cladobotryum cinsinde toplanıyor ve eşeyli evreleriyle Hypomyces adı altında anılıyorlar. Elli yıllık bir adlandırma karışıklığı, ev sahibi yelpazesinin genişliği ve dirençli soyların yayılması bu hastalığı kültür mantarı literatüründe ayrı bir başlık hâline getirmiş durumda. Bu yazı etkenin kimliğini, konak yelpazesini, büyüme koşullarını, genomunu ve direnç tarafını araştırmalar üzerinden topluyor.

Hangi tür, hangi ad

Aurofusarin üreten ılıman kuşak Hypomyces ve Cladobotryum türlerinin incelendiği çalışmada Avrupa, Kuzey Amerika, Afrika, Asya, Avustralya ve Yeni Zelanda kökenli 90 yabani suş ile mantar çiftliklerinden gelen 30 suşta dört gen bölgesi dizilenmiştir (Tamm ve ark., 2013). Aynı çalışmada çok genli çözümlemeler beş türün ayrıklığını desteklemiş, Hypomyces rosellus ise birkaç gizli soy içeren parafiletik bir yapı olarak çıkmıştır (Tamm ve ark., 2013). Yazarlar H. rosellus adının özellikle örümcek ağı izolatları için yaygın biçimde yanlış kullanıldığını, bu izolatların çoğunun Hypomyces odoratus'a ait olduğunu bildirmiştir (Tamm ve ark., 2013). Aynı çalışmada Avrupa ve Kuzey Amerika'dan gelen ve aynı dizi verisini paylaşan fungusit dirençli bir suş kümesi ayırt edilmiş, H. odoratus'ta klonal üremenin baskın olduğu ve bunun çiftliklerdeki başarısını ve direncin yayılmasını kolaylaştırabileceği ileri sürülmüştür (Tamm ve ark., 2013).

Konak yelpazesi ne kadar geniş

Etken yalnız kültür mantarında kalmıyor. Kore'de 2009-2010 yıllarında Pleurotus eryngii üretiminde görülen hastalığın etkeni, ITS dizi çözümlemesiyle yüzde 99,5 benzerlikle Cladobotryum mycophilum olarak tanımlanmış ve Koch kuralları püskürtme ve noktasal aşılamayla tamamlanmıştır (Kim ve ark., 2014). Çin'de Lyophyllum decastes üretiminde görülen hastalığın etkeni ise morfolojik özelliklerin yanı sıra ITS, RPB1, RPB2 ve TEF1-alfa üzerinden çok lokuslu filogeniyle aynı türe bağlanmış ve bu, C. mycophilum'un bu konaktaki ilk kaydı olarak bildirilmiştir (Peng ve ark., 2024). Guizhou'da Morchella sextelata üretiminde görülen örümcek ağı hastalığının etkeninin de aynı tür olduğu, bu konakta dünyada ilk kez kaydedildiği bildirilmiştir (Liu ve ark., 2023). Kuzugöbeği kültürünün kendi sorunları kuzugöbeği kültürü bilimi yazısında, king oyster tarafı ise Pleurotus eryngii tür ansiklopedisi sayfasında ele alınıyor.

Doğada da karşılaşılıyor. Yabanda Agaricus xanthodermus meyve gövdelerinde görülen ve morfoloji ile ITS dizileriyle H. odoratus olarak tanımlanan enfeksiyonların izlendiği çalışmada enfekte yapılar erken yaşlanmış ve zamanından önce çürümüştür (Lakkireddy ve ark., 2020). Aynı çalışmada izole edilen suşlar Agaricus cinsinin farklı türlerini enfekte edebilmiş, Pleurotus ostreatus meyve gövdeleri ise büyük ölçüde dirençli kalmıştır (Lakkireddy ve ark., 2020).

Etken hangi koşullarda büyüyor

Laboratuvar koşullarında ölçülen büyüme tercihleri hastalığın hangi aşamada hızlandığını anlamaya yarıyor. Lyophyllum decastes'ten izole edilen C. mycophilum suşuyla yapılan çalışmada PDA besiyerinde büyüme için uygun sıcaklık 25 santigrat derece olarak bulunmuş, bu sıcaklıkta ortalama büyüme hızı günde 21,45 milimetre ölçülmüştür (Wu ve ark., 2025). Aynı çalışmada etken nötr ya da hafif asidik ortamlarda daha iyi gelişmiş, karbon kaynağı olarak laktoz, azot kaynağı olarak pepton ya da maya özütü öne çıkmıştır (Wu ve ark., 2025). Yazarlar Koch kurallarıyla etkenin konağı enfekte ettiğini ve ürün miktarını belirgin biçimde etkilediğini doğrulamıştır (Wu ve ark., 2025). Üretim odasının sıcaklık ve nem penceresinin meyve gövdesi oluşumuyla ilişkisi meyve gövdesi oluşumunu tetikleyen koşullar yazısında.

Genomda ne var

Cinsin ilk tam genomu Cladobotryum protrusum'da dizilenmiştir; 39,09 Mb uzunluğunda, N50 değeri 4,97 Mb olan bu genom 11.003 protein kodlar (Sossah ve ark., 2019). Aynı çalışmada filogenomik çözümleme türü Hypocreaceae familyası içine yerleştirmiş ve evrimsel ayrışma zamanı yaklaşık 170,1 milyon yıl önce olarak tahmin edilmiştir (Sossah ve ark., 2019). Yazarlar genomda salgılanan peptidazlar, karbonhidrat aktif enzimler, sitokrom P450 enzimleri, patojen-konak etkileşimi genleri, mikotoksinler ve pigmentlerle ilgili geniş bir gen kümesi bulunduğunu bildirmiştir (Sossah ve ark., 2019). C. mycophilum'un Morchella sextelata izolatında ise 38,56 Mb büyüklüğünde, 10 kontiglik bir genom kurulmuş ve 8428 protein kodlayan gen açıklanmıştır (Liu ve ark., 2023).

Konak tarafında direnç aranıyor

Hastalığa duyarlı ve dirençli iki kültür mantarı suşunun genomlarının karşılaştırıldığı çalışmada dirençli AB58 suşunda düzenleyici öğeler bakımından zenginleşme, duyarlı AB7 suşunda ise karbonhidrat aktif enzimleri etkileyen silinmeler saptanmıştır (Cheng ve ark., 2025). Aynı çalışmada AB58 suşu yağ asidi metabolizmasıyla ilgili daha fazla sitokrom P450 geni ile kendine özgü siderofor sentetaz genleri taşımıştır (Cheng ve ark., 2025). Yazarlar pan-genom çözümlemesinin suşa özgü genlerde belirgin bir genetik çeşitlilik gösterdiğini ve bunun ıslah çalışmaları için temel oluşturabileceğini bildirmiştir (Cheng ve ark., 2025). Suş seçiminin üretimdeki yeri sertifikalı misel yazısında.

Bu bulguları okurken

Sırbistan'da 2003'te başlayan salgından toplanan suşların yeniden tanımlandığı çalışmada izolatlar C. mycophilum olarak doğrulanmış ve yerel bir aktinobakteri suşunun ikili kültür denemesinde 72 saat sonunda etkenin yarıçap büyümesini yüzde 22,38 ile 55,73 arasında engellediği ölçülmüştür (Luković ve ark., 2022). Bir derleme ise aynı etken maddelerin tekrarlanan kullanımının dirençli suşların ortaya çıkmasıyla sonuçlandığını ve bu yüzden bütünleşik hastalık yönetimi tasarımının gündeme geldiğini bildiriyor (Gea ve ark., 2021). Buradaki sayılar belirli izolatlara, besiyerlerine ve deney düzenlerine ait; kimyasal uygulama ayrıntısı bu yazının kapsamı dışında. Komşu tablolar ıslak kabarcık hastalığı ve kuru kabarcık hastalığı yazılarında, substrattaki küf tarafı ise Trichoderma ve yeşil küf yazısında.

Bilimsel referanslar

Cheng, G. et al. (2025). Genomic Insights into Cobweb Disease Resistance in Agaricus bisporus: A Comparative Analysis of Resistant and Susceptible Strains. J Fungi (Basel), 11(3), 200. PMID 40137238. DOI 10.3390/jof11030200.

Gea, F.J. et al. (2021). Control of Fungal Diseases in Mushroom Crops while Dealing with Fungicide Resistance: A Review. Microorganisms, 9(3), 585. PMID 33809140. DOI 10.3390/microorganisms9030585.

Kim, M.K. et al. (2014). Fungicide Sensitivity and Characterization of Cobweb Disease on a Pleurotus eryngii Mushroom Crop Caused by Cladobotryum mycophilum. Plant Pathol J, 30(1), 82-89. PMID 25288989. DOI 10.5423/PPJ.OA.09.2013.0098.

Lakkireddy, K. et al. (2020). Mycoparasite Hypomyces odoratus infests Agaricus xanthodermus fruiting bodies in nature. AMB Express, 10(1), 141. PMID 32789751. DOI 10.1186/s13568-020-01085-5.

Liu, Z. et al. (2023). Characterization and Genome Analysis of Cladobotryum mycophilum, the Causal Agent of Cobweb Disease of Morchella sextelata in China. J Fungi (Basel), 9(4), 411. PMID 37108865. DOI 10.3390/jof9040411.

Luković, J. et al. (2022). Response of the mushroom pathogen Cladobotryum mycophilum to prochloraz and metrafenone fungicides and Streptomyces flavovirens actinobacteria. J Environ Sci Health B, 57(8), 636-643. PMID 35833259. DOI 10.1080/03601234.2022.2096360.

Peng, K. et al. (2024). Identification and fungicides sensitivity evaluation of the causal agent of cobweb disease on Lyophyllum decastes in China. BMC Microbiol, 24(1), 180. PMID 38789974. DOI 10.1186/s12866-024-03326-0.

Sossah, F.L. et al. (2019). Genome Sequencing of Cladobotryum protrusum Provides Insights into the Evolution and Pathogenic Mechanisms of the Cobweb Disease Pathogen on Cultivated Mushroom. Genes (Basel), 10(2), 124. PMID 30744046. DOI 10.3390/genes10020124.

Tamm, H. et al. (2013). Diversity, host associations, and phylogeography of temperate aurofusarin-producing Hypomyces/Cladobotryum including causal agents of cobweb disease of cultivated mushrooms. Fungal Biol, 117(5), 348-367. PMID 23719221. DOI 10.1016/j.funbio.2013.03.005.

Wu, T. et al. (2025). Identification, biological characterization of Cladobotryum mycophilum and its control during the fruiting process of Lyophyllum decastes. Arch Microbiol, 207(2), 48. PMID 39878829. DOI 10.1007/s00203-025-04245-y.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya