İçeriğe geç

Güvenlik

Yulafta T-2 ve HT-2 Toksinleri: Tarladan Yulaf Ezmesine

Yulafta T-2 ve HT-2 toksinleri üzerine: toksini üreten Fusarium langsethiae, toprak işleme, hava ve depo koşulları, bitkinin toksini glukozite çevirmesi, kabuk soyma ve yan ürünler, fırın, ekstrüder ve lapa, raftaki yulaf ürünlerindeki ölçümler.

Yulaf tanesi tarladan kabuğuyla gelir ve kahvaltılık yulaf ezmesine dönüşmeden önce bu kabuk soyulur. T-2 ve HT-2 toksinlerinin hikâyesinde bu soyma adımı merkezde durur. A tipi trikotesenler olarak sınıflanan bu iki Fusarium toksininin yüksek derişimleri özellikle bulaşmış yulafta ölçülür (Schmidt ve ark., 2017). Bu yazı yulaftaki zinciri izliyor: toksini üreten mantarı, tarla ve hava koşullarını, bitkinin toksini nasıl dönüştürdüğünü, kabuk soymayı, fırın ve ekstrüderi ve raftaki yulaf ürünlerini.

Toksinin sahibi: Fusarium langsethiae

Birleşik Krallık yulaflarında ölçümler başladığı 2002'den bu yana yüksek HT-2 ve T-2 düzeyleri saptanmıştır (Edwards ve ark., 2012). Dört yıllık bir çalışmadan seçilen ve toplam HT-2 ile T-2 içeriği ölçüm sınırının altından kilogramda 9.990 µg'a kadar uzanan 240 yulaf unu örneğinde Fusarium langsethiae DNA'sı neredeyse bütün örneklerde bulunmuş, F. sporotrichioides ise hiçbir örnekte saptanmamıştır (Edwards ve ark., 2012). F. langsethiae DNA'sı ile toksin derişimi arasındaki ilişki tek tek tanelerde daha da güçlenmiş ve yazarlar bu türü Birleşik Krallık yulaflarındaki yüksek HT-2 ve T-2'nin başlıca, belki de tek sorumlusu olarak tanımlamıştır (Edwards ve ark., 2012).

Tarlada yapılan iş de fark yaratıyor. Norveç'te sürekli yulaf ekilen iki yerde yürütülen toprak işleme denemelerinde pulluklanan parsellerden hasat edilen tanelerde F. langsethiae DNA'sı ile HT-2 ve T-2 toplamı, yalnızca tırmıklanan parsellere göre daha düşük bulunmuştur (Hofgaard ve ark., 2022). Yulafın bir başka mantarla yaşadığı ilginç bir öykü Victoria yanıklığı yazısında anlatılıyor.

Hava, çeşit ve depo

Litvanya'da 2015-2018 arasında hasat edilen yulaf örneklerinin hepsinde A tipi trikotesenler bulunmuş; ortalama ve tepe değerler, yulafın çiçeklenme döneminde havanın sıcak ve yağışlı geçtiği 2018 yılında ölçülmüştür (Janavičienė ve ark., 2022). Aynı çalışmada yulaf ununun saklanması toksin düzeyini yalnızca serin koşulda, 8 °C'de bekletilen örneklerde değiştirmiş; ortam sıcaklığı ve saklama süresi un içindeki değişimin başlıca etkenleri olmuştur (Janavičienė ve ark., 2022).

Almanya'da on ayrı tarım alanında yetiştirilen dört yulaf çeşidinde ELISA ile ölçülen T-2 ve HT-2 toplamı kilogramda 9 ile 623 µg arasında değişmiş, ortanca 48 µg olmuştur (Schwake-Anduschus ve ark., 2010). Örneklerin yüzde 80'inde Pergamon ve Ivory çeşitleri daha düşük derişim taşımıştır (Schwake-Anduschus ve ark., 2010).

Bitki toksini dönüştürür

Karbon-13 işaretli toksinlerle yürütülen bir çalışmada yulafta HT-2 için 16, T-2 için 17 bitki metaboliti tanımlanmış; aralarında glikozillenmiş ve hidroksillenmiş biçimler ile organik asitlere bağlanmış türevler bulunmuştur (Meng-Reiterer ve ark., 2016). HT-2-3-O-β-D-glukozit iki toksinin de başlıca dönüşüm ürünü çıkmış ve hızla oluşmuştur: bir gün içinde HT-2 verilen yulafta toksinin yüzde 74'ü, T-2 verilende yüzde 48'i bu biçime geçmiştir (Meng-Reiterer ve ark., 2016).

Ana toksinler bitki içinde neredeyse hiç taşınmamış, glukozit ise sınırlı da olsa panikül yan dalları ve sap boyunca taşınmıştır (Meng-Reiterer ve ark., 2016).

Kabuk soyma: asıl ayıklama burada

Almanya'daki çeşit denemesinde hammaddenin temizlenmesi T-2 ve HT-2 düzeyini anlamlı ölçüde düşürmemiş, kabuk soyma ise yüzde 90'ın üzerinde azalma sağlamıştır (Schwake-Anduschus ve ark., 2010). 2011-2017 hasatlarından seçilen değirmenlik yulaflarda ticari kabuk soymanın T-2 ve HT-2 toplamını iri tanelerde ortalama yüzde 85, ince tanelerde yüzde 66 azalttığı, deoksinivalenolü ise iki kesirde de yaklaşık yüzde 60 düşürdüğü bulunmuştur (Meyer ve ark., 2022).

Aynı çalışmanın laboratuvar deneylerinde dış katmanların ilk kısmı aşındırılarak alındığında toksinlerin üçte biri ya da daha fazlası uzaklaşmış, üçte ikisi ise parlatılmış tanede kalmıştır (Meyer ve ark., 2022). Yazarlar kabuk soymanın tek başına bulaşmayı tamamen gidermeye yetmeyebileceğini ve bu bulguların ara ve son ürünler için yasal üst sınır tartışmasında önemli olduğunu belirtmiştir (Meyer ve ark., 2022).

Avrupa'daki 11 yulaf değirmeninden 2005-2009 arasında alınan örneklerde T-2 ve HT-2 toplamının kilogramda 5 µg'ı aştığı örneklerin oranı yulafta yüzde 93, yulaf ezmesinde yüzde 77, öğütülmüş yulafta yüzde 34, yan ürünlerde yüzde 99 bulunmuştur (Pettersson ve ark., 2011). Ortalama değerler sırasıyla kilogramda 94, 17, 11 ve 293 µg olmuş; toksinler işleme sırasında yüzde 82-88 azalmış, yan ürünlerde ise 3,1 kat artmıştır (Pettersson ve ark., 2011). Kabuktan uzaklaşan toksin kaybolmuyor, yan ürün akışına geçiyor (Pettersson ve ark., 2011). Buğdayda değirmenin benzer bir ayıklama yaptığı zincir buğdayda deoksinivalenol yazısında anlatılıyor.

Fırın, ekstrüder ve lapa

Almanya'daki çalışmada temizlenmiş hammaddeden hazırlanan öğütülmüş yulaf lapa için kaynatıldığında T-2 ve HT-2 düzeylerinde belirgin bir düşüş görülmemiş, yüzde 20 öğütülmüş yulaf içeren ekmekte toksinler pişirmede görece kararlı kalmış; yazarlar bunu toksinlerin sıcaklığa dayanıklılığıyla açıklamıştır (Schwake-Anduschus ve ark., 2010).

Yapay olarak bulaştırılmış öğütülmüş yulaf ya da yulaf ezmesiyle yapılan laboratuvar denemelerinde bisküvi pişirme T-2'nin yüzde 45'ine, HT-2'nin yüzde 20'sine kadarını ısıyla parçalamış; kıtır müsli yapımında anlamlı bir azalma görülmemiş, kavurma ise T-2'yi yüzde 32, HT-2'yi yüzde 24 azaltmıştır (Kuchenbuch ve ark., 2018). Bu denemelerde T-2 genel olarak HT-2'den daha hızlı parçalanmıştır (Kuchenbuch ve ark., 2018). Ekstrüzyon pişirmede laboratuvar koşullarında, toksin eklenmiş örneklerde T-2 için yüzde 59,6'ya, HT-2 için yüzde 47,2'ye varan parçalanma ölçülmüş; doğal yoldan bulaşmış unda bu oranlar yüzde 35,1 ve 22,0'a inmiştir (Schmidt ve ark., 2017). Ekstrüzyonda da T-2, HT-2'den daha kolay parçalanmış; nem, mekanik kayma ve sıcaklık bu parçalanmayı etkilemiştir (Schmidt ve ark., 2017).

Raftaki yulaf ürünleri

Yakın tarihli bir çalışmada yirmi işlenmemiş gıdalık yulaf örneğinde kabuk soyma çoğu mikotoksini yüzde 89-100 azaltmıştır (Gordon ve ark., 2026). Aynı çalışmada incelenen 77 yulaf ürününde T-2 ile HT-2 toplamı yulaf lapası örneklerinin yüzde 90'ında, granola ve müslinin yüzde 40'ında, yulaflı bisküvilerin yüzde 36'sında, yulaf krakerlerinin yüzde 73'ünde bulunmuş, bebek tahıllarında ise hiçbir mikotoksin saptanmamıştır (Gordon ve ark., 2026). Yazarlar yulafta bu bulaşmanın yaygın olduğunu ve ürünlere geçişin tümüyle önlenemediğini belirtmiştir (Gordon ve ark., 2026).

Fusarium cinsinin başka bir tahıldaki toksin zinciri mısırda fumonisin yazısında anlatılıyor.

Bilimsel referanslar

Edwards, S.G. et al. (2012). Molecular studies to identify the Fusarium species responsible for HT-2 and T-2 mycotoxins in UK oats. Int J Food Microbiol, 156(2), 168-175. PMID 22521800. DOI 10.1016/j.ijfoodmicro.2012.03.020.

Gordon, M.J. et al. (2026). Fusarium Mycotoxins Are Frequently Detected in Oat Grains and Oat Foods and T-2, HT-2 and HT-2-Glucoside Are Highly Bioaccessible in Oat Porridge. Toxins (Basel), 18(7), 295. PMID 42506715. DOI 10.3390/toxins18070295.

Hofgaard, I.S. et al. (2022). Reduced Risk of Oat Grain Contamination with Fusarium langsethiae and HT-2 and T-2 Toxins with Increasing Tillage Intensity. Pathogens, 11(11), 1288. PMID 36365039. DOI 10.3390/pathogens11111288.

Janavičienė, S. et al. (2022). T-2 and HT-2 toxins in harvested oat grains and their prevalence in whole grain flour during storage. Food Addit Contam Part A, 39(7), 1284-1295. PMID 35435794. DOI 10.1080/19440049.2022.2063392.

Kuchenbuch, H.S. et al. (2018). Thermal stability of T-2 and HT-2 toxins during biscuit- and crunchy muesli-making and roasting. Food Addit Contam Part A, 35(11), 2158-2167. PMID 30352008. DOI 10.1080/19440049.2018.1530456.

Meng-Reiterer, J. et al. (2016). Metabolism of HT-2 Toxin and T-2 Toxin in Oats. Toxins (Basel), 8(12), 364. PMID 27929394. DOI 10.3390/toxins8120364.

Meyer, J.C. et al. (2022). Reduction of deoxynivalenol, T-2 and HT-2 toxins and associated Fusarium species during commercial and laboratory de-hulling of milling oats. Food Addit Contam Part A, 39(6), 1163-1183. PMID 35385360. DOI 10.1080/19440049.2022.2059576.

Pettersson, H. et al. (2011). Survey of T-2 and HT-2 toxins by LC-MS/MS in oats and oat products from European oat mills in 2005-2009. Food Addit Contam Part B, 4(2), 110-115. PMID 24785722. DOI 10.1080/19393210.2011.561933.

Schmidt, H.S. et al. (2017). Impact of Mechanical and Thermal Energies on the Degradation of T-2 and HT-2 Toxins during Extrusion Cooking of Oat Flour. J Agric Food Chem, 65(20), 4177-4183. PMID 28457133. DOI 10.1021/acs.jafc.7b01484.

Schwake-Anduschus, C. et al. (2010). Occurrence of Fusarium T-2 and HT-2 toxins in oats from cultivar studies in Germany and degradation of the toxins during grain cleaning treatment and food processing. Food Addit Contam Part A, 27(9), 1253-1260. PMID 20552475. DOI 10.1080/19440049.2010.487499.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya