Flush Nedir? Mantarda Hasat Dalgaları

Kültür mantarı üretimi düz bir çizgide ilerlemez. Hasat birkaç gün yoğunlaşır, sonra durur, bir süre sonra yeniden başlar. Üretimde bu dalgalara flush ya da break deniyor; Türkçede hasat dalgası karşılığı kullanılıyor. Kültür mantarında meyve gövdelerinin ve ürün dalgalarının gelişimini izleyen bir çalışma, birinci dalganın ilk mantarları toplandıktan sonraki iki gün içinde ikinci dalganın primordiyumlarının büyümeye başladığını bildirmiştir (Straatsma ve ark., 2013). Dalgaların neden oluştuğu, neden gittikçe zayıfladığı ve dalgadan dalgaya mantarın içinde neyin değiştiği ise ayrı ayrı araştırılmış konular.

Dalga neden oluşuyor?

Aynı çalışmada büyümeye başlayan primordiyumların önemli bir bölümü ilk aşamada duraklamış; yazarlar bunu besin rekabetinin göstergesi olarak yorumlamıştır (Straatsma ve ark., 2013). Belirli bir boyutu geçen bireylerde ise duraklama görülmemiş, büyüme üstel bir seyirle sürmüştür (Straatsma ve ark., 2013). Yazarlar bütün verileri birleştirerek dalgalanmanın, büyümeye geçen primordiyumların ihtiyaç duyduğu ve henüz tanımlanmamış belirli bir besinin tükenmesinin sonucu olduğunu öne sürmüştür (Straatsma ve ark., 2013). Aynı çalışmada hasat sıklığı değiştirildiğinde dalganın ilk ve son toplama anı arasındaki süre değişmemiş, mantarlar erken toplandığında ardışık dalgalar zaman içinde tam ayrılmayıp örtüşmüştür (Straatsma ve ark., 2013). Yani dalga, mantarın kendi programından çok substratın o an ne sunabildiğine bağlı görünüyor. Meyve gövdesi oluşumunu başlatan koşullar ayrı bir literatür özetinin konusu.

Hangi dalgayı substratın hangi katmanı besliyor?

Kültür mantarı kompostunda kuru madde kaybını dalga dalga izleyen bir çalışma, primordiyum oluşumu için kompostun üst üçte birlik katmanının kullanıldığını, birinci dalgada bütün katmanların devreye girdiğini, ikinci dalgada ise ağırlıklı olarak alt üçte birlik katmanın tüketildiğini göstermiştir (Sonnenberg ve ark., 2022). Aynı çalışmada substrattaki misel biyokütlesi doldurmadan primordiyum evresine kadar artmış, birinci dalgada daha dik bir artış göstermiş, ikinci dalgada ise yataya yaklaşmıştır (Sonnenberg ve ark., 2022).

Substratın her noktası da aynı ölçüde katkı vermiyor. Örtü toprağı serilmemiş bir yan uzantıyla yapılan denemede örtü katmanından 20-50 santimetreden uzaktaki substratın ilk iki dalgadaki mantarları beslemeye katkı vermediği görülmüştür (Sonnenberg ve ark., 2022). Örtü ile substrat arasındaki bağlantının günlük olarak kısa süreyle kesildiği denemelerde ise toplam verim değişmemiş, verim birinci dalgadan ikinci dalgaya kaymıştır (Sonnenberg ve ark., 2022). Substrat derinliği azaltıldığında metrekare başına verim düşmüş, ton substrat başına görünen verim ise yükselmiştir (Sonnenberg ve ark., 2022). Bu iki ölçünün birbirinden ayrılması, dalga verilerini okurken paydanın ne olduğunu sormayı gerektiriyor. Altta ne olduğu mantar kompostu, üstteki katman ise örtü toprağı yazısının konusu.

Dalgaların suyu nereden geliyor?

Kültür mantarında suyun kaynağını izleyen çalışmada mantarlardaki su büyük ölçüde örtü katmanından, daha az ölçüde kompostun üst ve orta katmanlarından gelmiştir (Herman ve ark., 2025). Aynı çalışmada eski örtü katmanının üstüne taze bir katman eklendiğinde ya da katman ikinci dalgadan sonra yenilendiğinde toplam verim 1,4 katına kadar çıkmıştır (Herman ve ark., 2025). Yazarlar ilk dalgada suyun örtüden mantara su potansiyeli farkıyla, hücresel enerji harcanmadan taşınabildiğini bildirmiştir (Herman ve ark., 2025). Aynı çalışmada örtü katmanından mantara giden, hücre duvarları arasından ilerleyen yeni bir su yolu tanımlanmıştır (Herman ve ark., 2025). Su tarafı, dalgalar zayıfladıkça neden yalnız besin değil katmanın durumu da konuşuluyor sorusunun cevabını veriyor.

Sonraki dalgalarda mantarın içi değişiyor

Dalgalar arasındaki fark yalnız miktarda kalmıyor. Ardışık iki dalgada ozmotik düzenlemeyi inceleyen çalışmada birinci dalgada, karbon hâlâ bolken, mannitol meyve gövdesinin genişlemesini destekleyen başlıca organik ozmolit olmuştur (Van Iersel ve ark., 2025). Aynı çalışmada ikinci dalga karbon kısıtlı koşulda gerçekleşmiş, meyve gövdeleri daha fazla azot biriktirmiş ve serbest amino asitler kuru ağırlığın yüzde 11'ine varan payla ozmotik potansiyele katkı vermiştir (Van Iersel ve ark., 2025). Mannitolün mantardaki yeri trehaloz ve mannitol yazısında ayrıntılı.

Bileşim farkı başka türlerde de ölçülmüş. Üç orman atığı substratında yetiştirilen Pleurotus pulmonarius ile yapılan çalışmada toplam protein içeriği ve eşdeğer umami derişimi dalga numarasından ve substrattan belirgin biçimde etkilenmiş, toplam şeker ve ergosterol içeriği ise anlamlı biçimde değişmemiştir (Wang ve ark., 2022). Aynı çalışmada çam talaşı temelli substratta yetişen birinci dalga mantarları protein içeriğinde öne çıkmıştır (Wang ve ark., 2022). Aynı çalışmada magnezyum, demir ve manganez derişimleri hem türe hem dalga numarasına bağlı bulunmuştur (Wang ve ark., 2022).

Kaç dalga alınır, dalgalar nasıl zayıflar?

Dalga sayısı türe ve substrata göre değişiyor. Dört Pleurotus türünün kahve kabuğu ve kahve parşömeninde yetiştirildiği çalışmada bütün türler kabukta en azından dört, parşömende üç dalga vermiş; birinci dalga verimi öne çıkarken üçüncü ve dördüncü dalgalar düşük kalmıştır (Dissasa, 2022). Aynı çalışmada kahve kabuğunda ilk primordiyumların görünmesi P. ostreatus'ta 20-21 günde, P. eryngii'de 26-27 günde gerçekleşmiş; yani dalga takvimi türe göre kayıyor (Dissasa, 2022). Aynı çalışmada taze kahve kabuğunda ölçülen biyolojik verim türden türe yüzde 26,54 ile yüzde 60,33 arasında değişmiştir (Dissasa, 2022). Kompostlanmış kahve kabuğunda P. ostreatus için ölçülen değer yüzde 61,92 olmuş, kompostlanmamış kabuktaki yüzde 60,33 ile arasındaki fark anlamlı bulunmamıştır (Dissasa, 2022).

Dalgalar arasındaki boşluk üretim planının da parçası. İkinci dalgadan kalan kompostun yeniden örtülmesini araştıran çalışmada örtme işlemi 10 güne kadar geciktirildiğinde verim artmış, gecikilen her gün için verimde yaklaşık yüzde 2,1 artış ölçülmüştür (Royse ve ark., 2009). Aynı çalışmada geciktirilmiş salımlı besin takviyeleri kullanıldığında verim uygulamaya göre yüzde 29-54 aralığında yükselmiştir (Royse ve ark., 2009). Substrata aşılanan misel miktarının bu tabloya nasıl girdiği inokülasyon oranı yazısında.

Bu bulguları okurken

Dalga düzeni tek bir nedene bağlanamıyor: besin tükenmesi, katman derinliği, su akışı ve hasat zamanlaması aynı anda devrede. Sayılar da tek bir tür, substrat ve deney düzeni için geçerli; başka bir üretimde birebir tekrarlanmalarını beklemek gerçekçi değil. Dalgaların toplamının hangi ölçüyle raporlandığı ise biyolojik verimlilik yazısının konusu.

Bilimsel referanslar

Dissasa, G. (2022). Cultivation of Different Oyster Mushroom (Pleurotus species) on Coffee Waste and Determination of Their Relative Biological Efficiency and Pectinase Enzyme Production, Ethiopia. Int J Microbiol, 2022, 5219939. PMID 35571352. DOI 10.1155/2022/5219939.

Herman, K.C. et al. (2025). Agaricus bisporus mushrooms are supplied with water through both apoplastic as well as symplastic routes from distinct substrate layers. Fungal Biol, 129(6), 101623. PMID 40915667. DOI 10.1016/j.funbio.2025.101623.

Royse, D.J. et al. (2009). Effects of spawn, supplement and phase II compost additions and time of re-casing second break compost on mushroom (Agaricus bisporus) yield and biological efficiency. Bioresour Technol, 100(21), 5277-82. PMID 19559602. DOI 10.1016/j.biortech.2009.02.074.

Sonnenberg, A.S.M. et al. (2022). Feeding growing button mushrooms: The role of substrate mycelium to feed the first two flushes. PLoS One, 17(7), e0270633. PMID 35881577. DOI 10.1371/journal.pone.0270633.

Straatsma, G. et al. (2013). Development and growth of fruit bodies and crops of the button mushroom, Agaricus bisporus. Fungal Biol, 117(10), 697-707. PMID 24119408. DOI 10.1016/j.funbio.2013.07.007.

Van Iersel, G. et al. (2025). Adaptive osmoregulation in successive flushes of Agaricus bisporus by free amino acids and mannitol. Fungal Biol, 129(8), 101688. PMID 41338745. DOI 10.1016/j.funbio.2025.101688.

Wang, Q. et al. (2022). The yield, nutritional value, umami components and mineral contents of the first-flush and second-flush Pleurotus pulmonarius mushrooms grown on three forestry wastes. Food Chem, 397, 133714. PMID 35905616. DOI 10.1016/j.foodchem.2022.133714.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 7  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya