Mantar Akarları: Tyrophagus ve Üretim Ortamı

Bir milimetrenin altındaki bir eklembacaklı, üretim ortamında bir mantarın rakibi olabilir mi? Akarlar söz konusu olduğunda literatürün cevabı açık. Depo akarı olarak bilinen Tyrophagus putrescentiae, mantar yetiştiriciliğinde önemli eklembacaklı zararlılardan biri olarak tanımlanıyor (Qu ve ark., 2015). Bu yazı akarın hangi mantarlarda geliştiğini, sıcaklığın gelişme süresine etkisini, mantar yemenin tek bir beslenme biçimi olmadığını, akarın kendi bakteri topluluğunu ve akarların ne taşıdığını araştırmalar üzerinden ele alıyor.

Akar hangi mantarlarda gelişiyor

Dört yenen mantar türü üzerinde yürütülen çalışmada T. putrescentiae bireyleri Agaricus bisporus, Pleurotus ostreatus, Auricularia polytricha ve Flammulina velutipes üzerinde, yüzde 80 bağıl nemde ve 16 ile 34 santigrat derece arasında değişen yedi sabit sıcaklıkta yetiştirilmiştir (Qu ve ark., 2015). Aynı çalışmada gelişme süresi sıcaklık arttıkça kısalmış, ayrıca mantar türüne göre belirgin biçimde değişmiştir (Qu ve ark., 2015). Yazarlar sınanan dört mantarın da bu akar için uygun konak olduğu ve akarın yüksek sıcaklıklara uyum sağlayabileceği sonucuna varmıştır (Qu ve ark., 2015).

Sıcaklık ne kadar fark yaratıyor

Sayılar farkın büyüklüğünü gösteriyor. Ergin öncesi dönem 31 santigrat derecede Flammulina velutipes üzerinde 7,0 gün sürerken, 16 santigrat derecede Pleurotus ostreatus üzerinde 36,0 güne çıkmıştır (Qu ve ark., 2015). Aynı çalışmada yumurtadan ergine gelişme için alt eşik sıcaklıkları dört mantar türü için 11,97, 12,02, 10,80 ve 11,57 santigrat derece, termal sabitler ise 133,3, 136,8, 165,2 ve 135,9 derece-gün olarak hesaplanmıştır (Qu ve ark., 2015). Yirmi beş santigrat derecede net üreme hızı 28,94 ile 62,93 arasında, doğal artış hızı ise 0,13 ile 0,24 arasında değişmiştir (Qu ve ark., 2015). Üretim odasındaki sıcaklık ve nem penceresinin mantar tarafı mantar yetiştiriciliğinde bağıl nem yazısında.

Mantar yemek tek bir beslenme biçimi değil

Akarın mantarla ilişkisi türden türe değişiyor. Mucor sp., Alternaria alternata, Penicillium claviforme, P. griseofulvum ve Verticillium sp. kültürlerinin akara sunulduğu çalışmada sindirim kanalından geçen sporlar ve dışkıda görülen yapılar mantar türüne göre belirgin biçimde farklılaşmıştır (Smrž ve ark., 2016). Aynı çalışmada dışkıdaki bakteri hücrelerinin bolluğu da sunulan mantara göre değişmiş, akar özütlerinde kitin parçalayıcı etkinlik ölçülmüş ve izole edilen bakterilerin ekzokitinaz üretmesiyle bilinen gruplardan olduğu bildirilmiştir (Smrž ve ark., 2016). Yazarlar gözlenen farkları sınanan mantarların hücre duvarı yapılarındaki farklara bağlamış ve mikofaji denen beslenme biçiminin tek ve türdeş bir kategori olmadığı sonucuna varmıştır (Smrž ve ark., 2016). Hücre duvarındaki kitinin yeri mantar hücre duvarı yapısı yazısının konusu.

Beslenme yelpazesi mantarlarla da sınırlı değil. Yarı steril in vitro kültürlerde yetiştirilen cıvık mantarlarla yürütülen çalışmada T. putrescentiae, Fuligo septica, Physarum polycephalum ve Didymium türlerinin canlı, çürüyen ve ölü evreleri dahil olmak üzere makroskobik olarak ayırt edilebilen bütün yaşam evrelerine yönelmiştir (Michalczyk-Wetula ve ark., 2021). Yazarlar bunu akarın uyum kapasitesinin genişliğine bağlamıştır (Michalczyk-Wetula ve ark., 2021).

Akarın kendi bakteri topluluğu

Akarı tek başına bir organizma saymak eksik kalıyor. Üç depo akarı türünün 16 popülasyonunda besin, yumurta, dışkı ve akar gövdelerinin incelendiği çalışmada gövdelerde ve yumurtalarda hücre içi simbiyont olarak Cardinium ve Wolbachia, gövde ve dışkıda bağırsak simbiyontu olarak Solitalea, Bartonella ve Sodalis, besinde ve dışkıda ise Bacillus, Staphylococcus ve Kocuria baskın çıkmıştır (Hubert ve ark., 2021). Aynı çalışmada aynı türün farklı popülasyonları arasındaki mikrobiyota farkları, türler arasındaki farklardan daha büyük bulunmuştur (Hubert ve ark., 2021). Yazarlar akar uygunluğunun kullanılmış besiyerindeki bakteri bolluğuyla olumlu, akar gövdelerindeki bakteri bolluğuyla ise olumsuz bağıntı gösterdiğini bildirmiştir (Hubert ve ark., 2021).

Ortamın kendisi de bu döngünün parçası. Dışkı ve artık besin içeren özütlerin diyete katıldığı çalışmada bir popülasyonda popülasyon büyümesi kontrole göre beş kat hızlanmış, akar mikrobiyotası ise yeni bakteri türlerini almaya direnç göstermiştir (Hubert ve ark., 2018). Yedi akar kültüründen alınan kullanılmış besiyerinin yulaf ezmesine karıştırıldığı çalışmada ise mikrobiyota bileşimi akar kültüründen çok besiyerinin kaynağına bağlı çıkmış, aynı diyet hem popülasyon büyümesini hızlandırmış hem de akarın besin seçimini etkilemiştir (Hubert ve ark., 2025).

Akarlar ne taşır

Üretim açısından akarın kendi zararından çok taşıdığı yük tartışılıyor. Laboratuvar koşullarında Wolbachia ile enfekte Drosophila kültürlerine akar verilen çalışmada, akarların istilasıyla eşzamanlı olarak birinci ya da ikinci kuşakta daha önce enfekte olmayan kültürlerde de bakteri saptanmıştır (Brown ve ark., 2015). Aynı çalışmada akarların ölü sinek gövdelerini, sinek larvalarının ise akarları yediği görüntülenmiş ve aktarım için olası bir yol olarak önerilmiştir (Brown ve ark., 2015). Bu, akarların bakterileri bir kültürden ötekine taşıyabildiğini gösteren doğrudan bir deney. Mantar üretiminde hava yoluyla taşınan öteki canlılar mantar sinekleri yazısında ele alınıyor.

Akarla beslenen akarlar

Akar topluluğu tek yönlü değil; kendi yırtıcıları da var. Hindistan cevizi meyvelerinde bulunan besin kaynaklarının karşılaştırıldığı çalışmada yırtıcı akar Proctolaelaps bulbosus, Aceria guerreronis, Rhizopus aff. stolonifer ve T. putrescentiae ile beslendiğinde ergin evreye ulaşabilmiştir (Galvão ve ark., 2011). Aynı çalışmada popülasyon büyüme ölçütleri Aceria guerreronis ile beslenmede öne çıkmış, net üreme hızı 17,5 ve doğal artış hızı 0,392 olarak hesaplanmıştır (Galvão ve ark., 2011).

Bu bulguları okurken

Buradaki sayılar belirli akar popülasyonlarına, diyetlere ve sabit sıcaklık düzeneklerine ait; hiçbiri bir uygulama önerisi değil ve kimyasal mücadele bu yazının kapsamı dışında. Akarın mantarla ilişkisi de tek yönlü okunmuyor: beslenme örüntüsü mantarın hücre duvarına, popülasyon büyümesi ortamdaki bakterilere, aktarım riski ise akarın hareketine bağlı. Üretim ortamındaki öteki biyolojik sorunlar için örümcek ağı hastalığı ve ıslak kabarcık hastalığı yazılarına, substratın kendi mikrobiyolojisi için ise mantar kompostu nedir yazısına bakılabilir.

Bilimsel referanslar

Brown, A.N. et al. (2015). Evidence for horizontal transfer of Wolbachia by a Drosophila mite. Exp Appl Acarol, 66(3), 301-311. PMID 25921489. DOI 10.1007/s10493-015-9918-z.

Galvão, A.S. et al. (2011). Life history of Proctolaelaps bulbosus feeding on the coconut mite Aceria guerreronis and other possible food types occurring on coconut fruits. Exp Appl Acarol, 53(3), 245-252. PMID 20835918. DOI 10.1007/s10493-010-9399-z.

Hubert, J. et al. (2018). Two Populations of Mites (Tyrophagus putrescentiae) Differ in Response to Feeding on Feces-Containing Diets. Front Microbiol, 9, 2590. PMID 30425700. DOI 10.3389/fmicb.2018.02590.

Hubert, J. et al. (2021). Microbial Communities of Stored Product Mites: Variation by Species and Population. Microb Ecol, 81(2), 506-522. PMID 32852571. DOI 10.1007/s00248-020-01581-y.

Hubert, J. et al. (2025). Environmental Microbiome of Tyrophagus putrescentiae Culture and Its Changes in Manipulative Experiments. Environ Microbiol Rep, 17(4), e70142. PMID 40746157. DOI 10.1111/1758-2229.70142.

Michalczyk-Wetula, D. et al. (2021). Tyrophagus putrescentiae (Sarcoptiformes: Acaridae) in the in vitro cultures of slime molds (Mycetozoa): accident, contamination, or interaction? Exp Appl Acarol, 84(2), 445-458. PMID 33970406. DOI 10.1007/s10493-021-00608-4.

Qu, S.X. et al. (2015). Temperature-Dependent Development and Reproductive Traits of Tyrophagus putrescentiae (Sarcoptiformes: Acaridae) Reared on Different Edible Mushrooms. Environ Entomol, 44(2), 392-399. PMID 26313193. DOI 10.1093/ee/nvu064.

Smrž, J. et al. (2016). Feeding Patterns of Tyrophagus putrescentiae (Sarcoptiformes: Acaridae) Indicate That Mycophagy Is Not a Single and Homogeneous Category of Nutritional Biology. J Insect Sci, 16(1). PMID 27638952. DOI 10.1093/jisesa/iew070.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 8  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya