İçeriğe geç

Gastronomi Bilimi

Yarrowia lipolytica: Peynirde ve Salamda Yağı Parçalayan Maya

Peynir kabuğunda ve fermente salamda çalışan Yarrowia lipolytica: yüzeyde olgunlaşmadaki yeri, lipaz enzimleri, amino asit ve laktat kullanımı, metiyoninden doğan kükürtlü uçucular, Tetilla, Cheddar ve beyaz peynirdeki ek kültür denemeleri.

Adındaki lipolytica, yağı parçalayan anlamına gelir. Yarrowia lipolytica olgunlaşmış peynirlerin yüzeyinden sıkça ayrılan mayalardan biridir (Cholet ve ark., 2008) ve Güney İtalya'nın geleneksel salamlarında da karşımıza çıkar (Gardini ve ark., 2001). Bu yazıda mayanın peynirde ve salamda yağı, proteini ve amino asitleri nasıl dönüştürdüğünü, ek kültür denemelerinde tada ne kattığını izliyoruz.

Kabuğa ilk yerleşenler

Yüzeyde olgunlaşan peynirlerde olgunlaşma, salamuradan hemen sonra yüzeyin mayalarca hızla kaplanmasıyla başlar (Fröhlich-Wyder ve ark., 2019). İlk gelen mayalar aside ve tuza dayanıklıdır; başlatıcı bakterilerin ürettiği laktatı tüketir, amino asitlerden amonyak üretir ve kabuğun pH'ını belirgin biçimde yükseltirler (Fröhlich-Wyder ve ark., 2019). Asitliği kırılan yüzeye, aside daha duyarlı ama tuza dayanıklı bakteriler yerleşebilir (Fröhlich-Wyder ve ark., 2019).

Bu kabuklarda yaygınlıkta başı Debaryomyces hansenii ile Geotrichum candidum çeker (Fröhlich-Wyder ve ark., 2019). İkisini peynir kabuğunun tuzlu mayası ve Geotrichum candidum yazılarında anlattık. Y. lipolytica ise aynı kabuklarda onlarla birlikte bulunan bir mayadır (Cholet ve ark., 2008).

Önce amino asit, sonra laktat

Peynirden ayrılan bir Y. lipolytica suşu laktatlı bir besiyerinde düşük ve yüksek amino asit derişimleriyle büyütüldüğünde, amino asidi bol ortamda çoğalma belirgin biçimde artmış ama laktat tüketimi sınırlı kalmıştır (Mansour ve ark., 2008). Amino asidi az olan ortamda laktat, amino asitler tükendikten sonra verimli biçimde tüketilmiş; yazarlar mayanın amino asitleri başlıca enerji kaynağı olarak kullandığı sonucuna varmıştır (Mansour ve ark., 2008). Amino asitlerin parçalanmasına amonyak üretimi ve pH'ta keskin bir yükseliş eşlik etmiştir (Mansour ve ark., 2008).

Yağı kesen enzimler

Lipazlar, uzun zincirli trigliseritlerdeki ester bağlarını keserek yağ asitlerini ve gliserolü serbest bırakan enzimlerdir; Y. lipolytica genomunda lipaz kodlayan 16 paralog gen bulunur (Fickers ve ark., 2011). Mayanın başlıca ürettiği izoenzim Lip2p'dir ve lipaz üretimi karbon kaynağı olarak verilen yağ asidine ya da yağa göre değişir (Fickers ve ark., 2011). Aynı türün biyoteknolojideki yeri oleajinöz mayalar yazısında.

Anadolu'dan bir örnek: Divle Mağara peynirinden ayrılan beş maya suşu arasında hem proteaz hem lipaz etkinliğinde Y. lipolytica öteki mayaların önüne geçmiştir (Ozturkoglu-Budak ve ark., 2016). Aynı çalışmada maya ve küf proteazlarının çoğunlukla aspartik proteaz olduğu bulunmuştur (Ozturkoglu-Budak ve ark., 2016). Bu peynirin küfleri Anadolu'nun küflü peynirleri yazısında anlatılıyor.

Metiyoninden kükürtlü kokulara

Daha önceki çalışmalarda Y. lipolytica'nın L-metiyonini, birçok peynirin tipik aromasına katkı verebilecek uçucu kükürt bileşiklerine dönüştürebildiği gösterilmiştir (Cholet ve ark., 2008). Peynire benzer bir ortamda yüksek metiyonin derişiminde metantiyol ile onun yükseltgenme ürünleri dimetil disülfür ve dimetil trisülfür daha fazla ve daha çeşitli olarak açığa çıkmıştır (Cholet ve ark., 2008). Metiyonin varken maya laktatı kullanmamış, ARO8, BAT1 ve BAT2 genleri belirgin biçimde uyarılmış; yazarlar dönüşümün ilk adımının transaminasyon olduğunu savunmuştur (Cholet ve ark., 2008).

Peynir kazanında ek kültür

İspanya'nın Galiçya bölgesine ait kısa olgunlaşmalı Tetilla peynirinde pastörize süte Kocuria varians, Y. lipolytica ya da ikisi birlikte ek kültür olarak katılmıştır (Centeno ve ark., 2017). Yirmi bir günlük olgunlaşmanın sonunda Y. lipolytica katılan peynirlerde pH ve su aktivitesi öbürlerinden yüksek, doku daha yumuşak bulunmuş; heksanoik ve oktanoik asit de bu peynirlerde yükselmiştir (Centeno ve ark., 2017). İki ek kültürün birlikte kullanıldığı peynirler lezzet puanlarında öne geçmiş ve iyi nitelikli çiğ süt peynirlerine çok benzer bulunmuştur (Centeno ve ark., 2017).

Cheddar denemesinde D. hansenii ya da Y. lipolytica tek başına eklendiğinde güçlü Cheddar lezzeti hızla gelişse de acı tatlar ortaya çıkmış, iki maya birlikte kullanıldığında kısalan olgunlaşmanın sonunda iyi ve güçlü bir lezzet elde edilmiştir (Ferreira ve ark., 2003). Beyaz peynirde yapılan bir denemede Y. lipolytica ile yapılan peynir duyusal değerlendirmede öbür örneklerin önüne geçmiş, daha fazla kısa zincirli yağ asidi, özellikle bütirik asit içermiştir; yazarlar bunu daha yüksek yağ içeriğine ve ilerlemiş lipolitik etkinliğe bağlamıştır (Sevinc-Demircan ve ark., 2023). Salamuranın kendi maya topluluğu beyaz peynir salamurasında mayalar yazısında.

Salamın yüzeyinde

Lucania bölgesinde dört çiftlikte yapılan geleneksel bir salamda her partinin kendine özgü bir maya topluluğu olmuş; D. hansenii ve Rhodotorula mucilaginosa daha sık ayrılırken Y. lipolytica dört partinin üçünde bulunmuştur (Gardini ve ark., 2001). Bu izolatların domuz yağı üzerindeki lipolitik etkinliği pH 5,5'te doruğa çıkmış, başlıca serbest yağ asitleri oleik ve palmitik asit olmuş, DNA analizi de izolatlar arasında yüksek genetik çeşitlilik göstermiştir (Gardini ve ark., 2001).

Kurutulmuş fermente salamların yüzeyine D. hansenii ve Y. lipolytica suşları aşılandığında mayalar mikrop topluluğunu belirgin biçimde değiştirmemiş, su aktivitesi daha erken düşmüş, olgunlaşma sonunda proteoliz ve lipoliz daha ileri gitmiştir (Patrignani ve ark., 2007). Lipoliz deseni yalnız maya suşuna değil, kıymanın inceliğine de bağlı çıkmıştır (Patrignani ve ark., 2007). Salamın yüzeyini kaplayan küfler salam küfü nedir yazısında. Mayaların peynir ve et dışında, ekşiyen bir tahıl hamurundaki işini merak ediyorsanız kenkey ve mawè hamurlarındaki mayalar yazısına bakabilirsiniz.

Bilimsel referanslar

Centeno, J.A. et al. (2017). Recovering traditional raw-milk Tetilla cheese flavour and sensory attributes by using Kocuria varians and Yarrowia lipolytica adjunct cultures. Int J Food Microbiol, 251, 33-40. PMID 28384620. DOI 10.1016/j.ijfoodmicro.2017.03.014.

Cholet, O. et al. (2008). Transcriptional analysis of L-methionine catabolism in the cheese-ripening yeast Yarrowia lipolytica in relation to volatile sulfur compound biosynthesis. Appl Environ Microbiol, 74(11), 3356-67. PMID 18390675. DOI 10.1128/AEM.00644-07.

Ferreira, A.D. et al. (2003). Yeasts as adjunct starters in matured Cheddar cheese. Int J Food Microbiol, 86(1-2), 131-40. PMID 12892928. DOI 10.1016/s0168-1605(03)00252-6.

Fickers, P. et al. (2011). The lipases from Yarrowia lipolytica: genetics, production, regulation, biochemical characterization and biotechnological applications. Biotechnol Adv, 29(6), 632-44. PMID 21550394. DOI 10.1016/j.biotechadv.2011.04.005.

Fröhlich-Wyder, M.T. et al. (2019). Cheese yeasts. Yeast, 36(3), 129-141. PMID 30512214. DOI 10.1002/yea.3368.

Gardini, F. et al. (2001). A survey of yeasts in traditional sausages of southern Italy. FEMS Yeast Res, 1(2), 161-7. PMID 12702361. DOI 10.1111/j.1567-1364.2001.tb00027.x.

Mansour, S. et al. (2008). Lactate and amino acid catabolism in the cheese-ripening yeast Yarrowia lipolytica. Appl Environ Microbiol, 74(21), 6505-12. PMID 18776032. DOI 10.1128/AEM.01519-08.

Ozturkoglu-Budak, S. et al. (2016). Protease and lipase activities of fungal and bacterial strains derived from an artisanal raw ewe's milk cheese. Int J Food Microbiol, 237, 17-27. PMID 27541978. DOI 10.1016/j.ijfoodmicro.2016.08.007.

Patrignani, F. et al. (2007). Role of surface-inoculated Debaryomyces hansenii and Yarrowia lipolytica strains in dried fermented sausage manufacture. Part 1: Evaluation of their effects on microbial evolution, lipolytic and proteolytic patterns. Meat Sci, 75(4), 676-86. PMID 22064033. DOI 10.1016/j.meatsci.2006.09.017.

Sevinc-Demircan, B. et al. (2023). Use of yeast isolates of cheese origin as adjunct culture in Beyaz cheese: Influence on sensorial, textural and quality characteristics. J Food Sci Technol, 60(10), 2670-2680. PMID 37599848. DOI 10.1007/s13197-023-05791-3.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Herhangi bir sağlık kararı almadan önce hekiminize danışınız. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Atıf yapılan kaynak: 10  |  Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya