Mantar Bilimi Sözlüğü: A'dan Z'ye Terimler

Bir yazıda beta-glukan geçiyor, ötekinde substrat, üçüncüsünde meyve gövdesi. Terimler tanıdık gelmeye başlıyor ama hiçbiri tek bir yerde tanımlanmıyor.

Bu sayfa onun için var. Mikoloji, biyokimya, yetiştiricilik, mutfak ve düzenleyici çerçeve terimleri — her biri tek paragrafta, nerede işe yaradığı belirtilerek. Bir terimin ayrıntısı için yazımız varsa madde içinden oraya bağlantı verilir.

Aradığınız terimi Ctrl+F ile bulabilir ya da aşağıdaki harf şeridinden gidebilirsiniz.

A · B · C – Ç · D · E · F · G · H · I – İ · K · L · M · N · O – Ö · P · R · S – Ş · T · U – Ü · V · W · X · Y · Z

A

Adaptogen — Vücudun stres yanıtını normalize ettiği öne sürülen maddeler için 1947'de Sovyet bilim insanı Nikolai Lazarev'in önerdiği terim. Üç ölçütü vardır: spesifik olmayan etki, normalize edici etki, zararsızlık. Fonksiyonel mantarlar bu ölçütleri tam karşılamaz; örtüşen mekanizmalar sergiler.

Adenozin — Hücresel enerji transferinin temel molekülü, ATP'nin yapı taşı. Beyinde birikimi uyku baskısı yaratır. Kordisepin, adenozinin 3' pozisyonunda değiştirilmiş bir analoğudur. → Kordisepin Nedir?

Agar — Deniz yosunlarından (Gelidium, Gracilaria) elde edilen jelleştirici polisakkarit. Mantar kültüründe misel izolasyonu, çoğaltma ve saflık testi için kullanılan katı besiyeri. Yaygın formülasyonları PDA (Potato Dextrose Agar) ve MEA (Malt Extract Agar).

Agaricus bisporus (Kültür Mantarı / Champignon) — Dünyada yaygın kültürü yapılan mantar türü. Beyaz (champignon), kahverengi (cremini) ve olgun (portobello) formları aynı türdür. Fonksiyonel mantar kategorisinde değildir — temel gıda mantarıdır.

Agaricus blazei (Himematsutake) — Brezilya kökenli, Japonya'da kültüre alınmış bir Agaricus türü; literatürde Agaricus subrufescens adıyla da geçer. Beta-glukan içeriği üzerinden araştırılır. MYCOVITA portföyünde yer almaz. → Agaricus blazei (Himematsutake): Tür Ansiklopedisi

Agarikon (Laricifomes officinalis) — Yaşlı kozalaklı ağaçlarda bulunan, nesli tehlike altındaki mantar türü. Antik Yunan'da Dioscorides tarafından tıbbi amaçla kaydedilmiştir. MYCOVITA portföyünde yer almaz.

Alfa-Glukan — Glikoz moleküllerinin alfa bağıyla bağlandığı polisakkarit; nişasta ve glikojen bu yapıdadır. Mantar tozunda yüksek alfa-glukan oranı çoğunlukla tahıl artığının göstergesidir — beta-glukanla karıştırılmamalıdır. → Misel vs Meyve Gövdesi

Amanita — Hem ölümcül zehirli hem yenilebilir türleri barındıran cins. A. phalloides (ölüm şapkası) amatoksin içerir; A. muscaria (sinek mantarı) ibotenik asit ve muskimol; A. caesarea (sezar mantarı) ise yenilebilir ve değerlidir. Fonksiyonel mantar türleriyle ilişkisi yoktur.

Amatoksin — Amanita phalloides ve benzeri türlerde bulunan bisiklik oktapeptid toksinler. RNA polimeraz II'yi inhibe ederek karaciğer yetmezliğine yol açar. Pişirmekle yok edilmez. Doğadan mantar toplamanın ciddi bir riskidir.

Annulus (Yüzük) — Bazı mantarların sapında bulunan, parsiyel velumun (iç örtü) kalıntısı olan halka. Agaricus türlerinde belirgindir; tür teşhisinde kullanılan morfolojik özelliklerden biridir.

Antioksidan — Serbest radikalleri nötralize ederek oksidatif stresi azaltan bileşikler. Mantarlarda ergothionein, selenyum, polifenoller ve Chaga'daki melanin bu grupta incelenir. → Ergothionein Nedir?

Antler (Boynuz) Formu — Reishi'nin yüksek karbondioksit (3.000 ppm üzeri) ve düşük ışık ortamında aldığı dallanmış boynuz şekli. Şapka açılmadan hasat edilir; triterpenoid yoğunluğu klasik forma göre belirgin biçimde yüksektir. → Reishi Antler Ansiklopedisi

Apothecium (Apotesyum) — Askomiset mantarların fincan veya disk şeklindeki açık askuslu meyve gövdesi. Morchella'da bal peteği, Peziza'da çanak şeklindedir.

Ascocarp (Askokarp) — Askomiset mantarların meyve gövdesinin genel adı; içinde askusları barındırır. Açık tipi apothecium, kapalı tipi cleistothecium, boyunlu tipi peritheciumdur.

ATP (Adenozin Trifosfat) — Hücrelerin evrensel enerji birimi. Kas kasılmasından nöron ateşlemesine, DNA sentezinden protein katlanmasına kadar her biyolojik süreç ATP harcar; üretildiği organel mitokondridir. → Kordisepin Nedir?

Auricularia auricula-judae (Yahudi Kulağı / Mu Er) — Jelimsi, kulak şeklinde, koyu kahverengi yenilebilir mantar. Çin ve Güneydoğu Asya mutfaklarında yaygındır; Türkiye'de de doğada bulunur.

B

Bazidiyokarp (Basidiocarp) — Bazidiyomiset bir mantarın meyve gövdesi. Şapka, sap ve himenyumdan oluşur; yenilebilir mantarlarda tüketilen kısımdır.

Bazidiyom (Basidium) — Bazidiyomiset mantarların spor üreten mikroskobik yapısı. Her bazidiyom tipik olarak dört bazidiyospor taşır; şapkalı mantarların lamelleri bu yapılarla kaplıdır.

Bazidiyomisetler (Basidiomycota) — Şapkalı mantarların dahil olduğu şube. Lion's Mane, Reishi, Shiitake, Maitake, Cordyceps ve fonksiyonel mantar türlerinin tamamı bu gruptadır. Yaklaşık 30.000 tanımlanmış tür barındırır.

Beta-Glukan (β-Glucan) — Glikoz moleküllerinin beta bağıyla bağlandığı polisakkarit; mantar hücre duvarında yoğunlaşır. Beta-(1→3),(1→6) dallanma yapısı mantar beta-glukanlarında görülür; yulaf beta-glukanı (1→3),(1→4) yapıdadır. Dectin-1 reseptörü tarafından tanınır. Türlere göre bildirilen oranlar ölçüm yöntemine göre değişir; bu maddede sayı verilmiyor (bkz. beta-glukan ölçüm yöntemleri).

Betulinik Asit — Chaga'da (Inonotus obliquus) bulunan pentasiklik triterpenoid. Huş ağacı kabuğundaki betulinden türer; antiproliferatif araştırmalarda incelenmektedir.

Biyoaktif Bileşen — Bir gıdada bulunan ve vücut fonksiyonları üzerinde fizyolojik etki potansiyeli taşıyan kimyasal madde. Mantarlardaki örnekler arasında beta-glukan, triterpen, kordisepin, erinasin, herisenon, ergothionein, lentinan ve PSK yer alır.

Biyolüminesans — Bazı mantar türlerinin karanlıkta ışık yayma yeteneği. Mycena chlorophos, Omphalotus olearius ve Panellus stipticus gibi türlerde lusiferin-lusiferaz enzim sistemiyle çalışır. Fonksiyonel mantarlarda bulunmaz.

Biyoyararlanım (Bioavailability) — Bir bileşenin alındıktan sonra sistemik dolaşıma ulaşan ve fizyolojik olarak etkin hâle gelen oranı. Mantar bileşenlerinde üç etken belirleyici: kitin bariyeri, ekstraksiyon yöntemi ve taşıyıcı seçimi. → Kitin Nedir?

Boletus edulis (Porcini / Ayı Mantarı) — Ticarete konu olan yabani yenilebilir türlerden biri. Mikorizal olduğu için kültürde üretimi başarılamamıştır; Avrupa, Türkiye ve Kuzey Amerika'da doğada bulunur. MYCOVITA portföyünde yer almaz.

Buna-shimeji (ブナシメジ) — Hypsizygus tessellatus'un Japonca adı. Kayın ağacında yetişen, sıkı dokulu, kahverengi şapkalı yenilebilir mantar. Çiğ tüketilmez; pişince fındıksı bir tat verir.

Bütirat — Kısa zincirli yağ asidi (SCFA). Bağırsak bakterilerinin prebiyotik lifleri fermente etmesiyle üretilir; kolonositlerin birincil enerji kaynağıdır. → Mantarlar ve Bağırsak Mikrobiyomu

C – Ç

Cantharellus cibarius (Yumurta Mantarı / Chanterelle) — Altın sarısı, huni şeklinde, kayısı kokulu yabani mantar. Mikorizaldir, kültürde üretilmez. Karadeniz Bölgesi'nde mevsimsel toplama geleneği vardır.

Chaga (Inonotus obliquus) — Huş ağaçlarında parazit olarak yaşayan siyah, kömür görünümlü sklerosyum. Sibirya ve Kuzey Avrupa geleneksel tıbbında kullanılır. Teknik olarak meyve gövdesi değildir. MYCOVITA portföyünde yer almaz.

Cleistothecium (Kleistotesyum) — Tamamen kapalı, küresel askokarp. Askuslar içeride olgunlaşır, çeperin yırtılmasıyla sporlar serbest kalır. Trüf (Tuber) bu tip meyve gövdesine sahiptir.

COA (Certificate of Analysis) — Bir üretim partisine ait bağımsız laboratuvar analiz belgesi. Beta-glukan ve alfa-glukan oranı, ağır metal (kurşun, kadmiyum, arsenik, cıva), mikrobiyolojik temizlik, nem içeriği ve pestisit kalıntısı gibi parametreleri raporlar.

Coprinus comatus (Mürekkep Mantarı) — Uzun beyaz şapkalı, yaşlanırken kendi dokusunu eriterek siyah bir sıvıya dönüşen yenilebilir mantar. Bu erime otoliz olarak adlandırılır. Genç evrede toplanmalı, alkolle birlikte tüketilmemelidir.

Cordyceps militaris — Kontrollü ortamda pirinç bazlı substratta yetiştirilen fonksiyonel mantar türü; aktif bileşeni kordisepindir. Turuncu, ince çubuk formunda meyve gövdeleri verir. Vahşi Ophiocordyceps sinensis ile sıkça karıştırılır — ikisi farklı türdür.

Çift Ekstraksiyon (Dual Extraction) — Sıcak su ve alkol ekstraksiyonunun ardışık uygulanması. Suda çözünen polisakkaritler ile alkolde çözünen terpenoidler böylece birlikte elde edilir; Reishi gibi her iki grubu da taşıyan türlerde tercih edilir.

D

Dashi — Japon mutfağının temel suyu ve umami tabanı. Geleneksel olarak kombu ve katsuobushi ile yapılır; vegan dashi Shiitake Donko'nun ıslatma suyuyla hazırlanır. → Mantar Dashi

Dectin-1 — Makrofaj, dendritik hücre ve nötrofillerin yüzeyindeki C-tipi lektin reseptörü. Beta-(1→3)-D-glukanı tanır ve doğuştan gelen bağışıklık yanıtını başlatır. 2001'de Brown ve Gordon tanımlamıştır. → Beta-Glukan Nedir?

Dehidrasyon — Mantardan suyun uzaklaştırılması. Endüstriyel kurutma 70-90 °C'de yapılır — hızlıdır ama enzim yapısını bozar. MYCOVITA 42-45 °C düşük ısılı kurutma planlıyor; süre türe ve kalınlığa göre 8-36 saat aralığında değişir. → Düşük Isılı Kurutma

Deliquescence (Otoliz) — Bazı mantarların — özellikle Coprinus türlerinin — kendi enzimleriyle şapkasını eriterek spor yaymak için mürekkepsi bir sıvıya dönüşmesi. Olgunlaşmanın son evresidir; bozulma değildir.

Dendritik Hücre — Bağışıklık sisteminin keşif kolu. Antijenleri tanır, işler ve T hücrelerine sunar; doğuştan gelen ile adaptif bağışıklık arasındaki köprüdür. → İmmün Sistem Nasıl Çalışır?

D-Fraction — 1984'te Dr. Hiroaki Nanba'nın Maitake'den izole ettiği beta-glukan fraksiyonu. Protein bağlı, beta-(1→6) dallanmalı glukandır; Maitake'nin en çok çalışılan bileşenidir.

Disbiyoz — Bağırsak mikrobiyomundaki bakteri çeşitliliğinin ve dengesinin bozulması. Sindirim sorunları, bağışıklık ve inflamasyonla ilişkisi araştırma konusudur. → Mantarlar ve Bağırsak Mikrobiyomu

Donko Grade (冬菇) — Shiitake'nin şapkası açılmamışken, kenarları kıvrıkken, soğuk günlerde (5-10 °C) yavaş büyüyerek hasat edildiği en yüksek kalite sınıfı. Japon sıralaması: Donko (kış, kapalı) > Koushin (ilkbahar, yarı açık) > Koshin (yaz, açık). → Shiitake Donko Ansiklopedisi

DSHEA (Dietary Supplement Health and Education Act) — ABD'de 1994'te yürürlüğe giren gıda takviyesi düzenlemesi. FDA onayı gerektirmeden satışa izin verir, ancak sağlık beyanını kısıtlar.

E

EFSA (European Food Safety Authority) — Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi. Novel Food başvurularını değerlendirir; bazı mantar ekstraktları AB'de bu kapsamda olduğundan EFSA onayı gerektirir.

Ekstraksiyon — Mantar bileşenlerini çözücüyle (su, alkol, süperkritik karbondioksit) ayırma işlemi. Sıcak su polisakkaritleri, etanol triterpenoidleri, süperkritik karbondioksit uçucu bileşenleri çözer.

Endofit — Bitki veya ağaç dokusunun içinde, konağa zarar vermeden yaşayan organizma. Bazı mantar türleri endofittir; konak bitkiyle etkileşimi araştırılır.

Enoki (エノキ) — Flammulina velutipes'in Japonca adı. bkz. Flammulina velutipes

ENS (Enterik Sinir Sistemi) — Sindirim kanalı duvarındaki, 500 milyondan fazla nörondan oluşan bağımsız sinir ağı; ikinci beyin olarak anılır. Vagus siniri aracılığıyla merkezi sinir sistemiyle çift yönlü iletişim kurar. → Beyin-Bağırsak Aksı

Ergosterol — Mantar hücre zarındaki sterol — mantarların kolesterolü. UV-B ışığına maruz kalınca provitamin D2'ye, ardından etkin D vitaminine dönüşür. Ergosterol/kitin oranı meyve gövdesi ile miselyum ayrımında ölçüt olarak kullanılabilir. → D Vitamini ve Mantar

Ergothionein (EGT) — Vücudun üretemediği, yalnız diyetle alınan sülfürlü amino asit (2-merkapto-L-histidin betain). OCTN1 taşıyıcısıyla etkin transportla emilir — yani vücut bu molekülü arar. Türler arası ergothionein sıralaması bu sözlük maddesinde verilmez.

Erinacin — Lion's Mane miselyumundan izole edilen diterpen bileşikler ailesi (A-I). Hericenonlarla sinerjik çalışır: hericenon meyve gövdesinde, erinacin miselyumda yoğunlaşır. → Lion's Mane Ansiklopedisi

Eringi (エリンギ) — King Oyster'ın (Pleurotus eryngii) Japonca adı. Kalın, etli sapıyla bilinir. → King Oyster Ansiklopedisi

F

Flammulina velutipes (Enoki / Kadife Sap) — İnce, uzun saplı, küçük şapkalı yenilebilir kültür mantarı. Karanlıkta ve yüksek karbondioksitte yetiştirildiğinde beyaz ve uzun; doğal ışıkta kahverengi ve kısa büyür. MYCOVITA portföyünde yer almaz.

Flush (Hasat Dalgası) — Substratın tek bir üretim döngüsünde verdiği ardışık meyve gövdesi periyotları. İlk flush yetiştiricilik pratiğinde verimli bilinir; bileşen yoğunluğunun dalgaya göre değişimi bu maddede ölçülmüyor. MYCOVITA birinci flush hasadını tercih eder.

Fomes fomentarius (Kav Mantarı) — At toynağı biçiminde, sert yapılı, ağaçlarda yaşayan mantar. Tarih boyunca ateş başlatmak için kullanılmıştır — Ötzi'nin yanında bulunan iki mantardan biridir. Anadolu'da kav adıyla bilinir.

Fonksiyonel Gıda — Temel beslenme işlevinin ötesinde sağlık üzerinde olumlu etki potansiyeli taşıyan gıda. Kavram Japonya'da 1984'te FOSHU sistemiyle başlamıştır. Türkiye'de sağlık beyanıyla satılamaz.

Fonksiyonel Mantar (Functional Mushroom) — Temel beslenme değerinin ötesinde, taşıdığı biyoaktif bileşenler nedeniyle bilimsel araştırmaya konu olan mantar türleri. İlaç değildir, gıdadır; sağlık beyanıyla satılamaz.

FOSHU (Food for Specified Health Uses) — Japonya'nın 1991'de başlattığı fonksiyonel gıda sertifikasyon sistemi; alanındaki ilk resmî düzenlemedir. Mantar beta-glukanları bu sistem altında değerlendirilmiştir.

Furin (花冬菇) — Kurutulmuş Donko Shiitake'nin şapka yüzeyindeki beyaz çatlak desen. Soğukta yavaş büyürken şapka yüzeyinin çatlamasıyla oluşur; Japonya'daki adıyla Tenpaku Donko (天白冬菇) en yüksek kalite sınıfının işaretidir. → Shiitake Donko Ansiklopedisi

G

GABA (Gama-Aminobütirik Asit) — Merkezi sinir sisteminin başlıca inhibitör nörotransmitteri. Nöron ateşleme hızını düşürerek sakinleştirici etki yaratır; Reishi triterpenlerinin GABAerjik sistem üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. → Reishi ve Uyku

Ganoderik Asit — Reishi'ye (Ganoderma lucidum) özgü lanostan tipi triterpenoid ailesi; 150'den fazla bileşik izole edilmiştir. Yağda çözünür yapıdadır ve Reishi'nin acılığının doğrudan kaynağıdır — ne kadar acı, o kadar yoğun triterpen. Antler (boynuz) formundaki yoğunluğu şapkalı formla bu maddede karşılaştırılmıyor.

Ganoderma lucidum (Reishi / Lingzhi) — Sert, cilalı görünümlü, odunsu meyve gövdesi veren fonksiyonel mantar türü. Ganoderik asitler ve beta-glukanlar başlıca bileşenleridir. → Reishi Antler Ansiklopedisi

Glutamat — Proteinojenik amino asit ve umami tadının temel molekülü. Mantarlarda serbest L-glutamat bulunur ve GMP ile birlikte umami algısına katkıda bulunur; bu maddede yoğunluk veya etki büyüklüğü ölçülmüyor. → Umami Nedir?

GMP (Guanozin 5'-Monofosfat) — Umami tadının ikinci taşıyıcısı olan 5'-ribonükleotid. Shiitake'de bulunur; kurutma sırasındaki enzimatik etkinlikle GMP oluşur (mutfak kimyası), yoğunluk bu maddede ölçülmüyor. → Umami Nedir?

GRAS (Generally Recognized As Safe) — ABD'de FDA'nın kullandığı, genel olarak güvenli kabul edilen gıda maddesi sınıflandırması. Bazı mantar türleri ve ekstraktları bu statüdedir.

Grifola frondosa — Maitake'nin bilimsel adı. bkz. Maitake.

H

HEPA Filtre (High Efficiency Particulate Air) — 0,3 mikron ve üzeri partiküllerin %99,97'sini tutan yüksek verimli filtre. Mantar üretiminde temiz oda ve laminar akış kabinlerinde kullanılır; kontaminasyonu önlemenin birincil fiziksel bariyeridir.

Hericenon — Lion's Mane meyve gövdesinden izole edilen düşük moleküler ağırlıklı aromatik bileşikler ailesi (C-H). 1991'de Hirokazu Kawagishi keşfetmiştir. → Lion's Mane Ansiklopedisi

Hericium erinaceus — Lion's Mane'in bilimsel adı. bkz. Lion's Mane.

Hif (Hypha, çoğul: Hyphae) — Miselyumun temel yapı birimi: ipliksi, dallanmış, 2-10 mikrometre çapında mikroskobik tüpler. Hif ağı substratı sarar ve hücre dışına saldığı enzimlerle organik maddeyi parçalayarak besin alımını sağlar.

Hiratake (ヒラタケ) — İstiridye mantarının (Pleurotus ostreatus) Japonca adı.

Hodagi Yöntemi (原木栽培) — Japonya'nın geleneksel Shiitake yetiştirme tekniği: meşe veya kayın kütüklerine miselyum aşılanarak orman altında, açık havada yetiştirme. 90-120 gün kolonizasyon, ardından yıllara yayılan üretim. Donko grade Shiitake'nin kökenindeki yöntemdir.

Hou tou gu (猴头菇) — Lion's Mane'in Çince adı; maymun kafası mantarı anlamına gelir.

HPA Aksı (Hipotalamus-Hipofiz-Adrenal Aksı) — Stres yanıtını düzenleyen nöroendokrin sistem. Hipotalamus CRH, hipofiz ACTH, adrenal bezler kortizol salgılar; negatif geri bildirimle düzenlenir. Kronik stres bu aksın dengesini bozar. → Stres, Kortizol ve Adaptojenik Mantarlar

I – İ

İmmünomodülatör — Bağışıklık yanıtını düzenleyen madde. Uyarıcıdan (immünostimülan) ve baskılayıcıdan (immünosupresan) farklıdır — modülatör iki yönlü çalışır, dengeyi hedefler. Mantar beta-glukanları bu başlıkta incelenir. → İmmün Sistem Nasıl Çalışır?

İnokulasyon — Steril substrata spawn (tohum miselyum) aşılama işlemi. Laminar akış kabini altında, steril koşullarda yapılır; kontaminasyon riskinin en yüksek olduğu üretim aşamasıdır. Aşılama oranı substrat ağırlığının %3-10'u kadardır.

Inonotus obliquus — Chaga'nın bilimsel adı. bkz. Chaga.

K

Kaiseki (懐石) — Mevsimsellik, estetik ve denge üzerine kurulu Japon yüksek mutfağı. Shiitake Donko ve dashi bu geleneğin temel yapı taşlarındandır.

Kan-Beyin Bariyeri (BBB) — Beyin ile kan dolaşımı arasındaki seçici geçirgen endotel bariyer. 500 daltondan büyük moleküllerin çoğu bu bariyeri geçemez; hericenon ve erinacinin düşük moleküler ağırlığı Lion's Mane araştırmalarını bu açıdan ilgi çekici kılar.

Kestane Mantarı (Pholiota adiposa) — Küme hâlinde büyüyen, turuncu-kahverengi yenilebilir mantar; Japoncası Numerisugitake. Kaygan dokusu ve hafif tatlı lezzetiyle bilinir. MYCOVITA bu türü tanımlamıştır, henüz üretime almamıştır.

Kitin (Chitin) — Mantar hücre duvarının ana yapısal bileşeni; N-asetilglukozamin polimerlerinden oluşur ve böcek dış iskeletindeki kitinle aynıdır. İnsan sindiriminde kitinaz etkinliği çok düşük olduğu için bu duvarı aşmak ısı, su ya da alkol ekstraksiyonu gerektirir. Sindirilemeyen kitinin bağırsakta prebiyotik işlevi araştırılmaktadır.

Kolonizasyon — Miselyumun substratı tamamen kaplaması. Türe göre 30-120 gün sürer: Lion's Mane 45-60, Reishi 60-90, Shiitake 90-120 gün. Sıcaklık (genelde 22-27 °C), nem (%65-75) ve karbondioksit düzeyi belirleyicidir.

Kontaminasyon — Mantar kültürüne istenmeyen organizmaların bulaşması. Yaygın kontaminanlar Trichoderma (yeşil küf), Aspergillus (siyah küf), Penicillium (mavi küf) ve bakterilerdir. HEPA filtre, otoklav ve aseptik teknikle yönetilir. → Kontaminasyon ve Mikotoksinler

Kordisepin (Cordycepin) — Cordyceps militaris'in birincil aktif bileşeni; adenozinin 3' pozisyonunda oksijeni alınmış analoğu. 1950'de Cunningham ve ekibi keşfetmiştir.

Kortizol — Adrenal korteksten salgılanan glukokortikoid stres hormonu. Kısa süreli yükselme normal savunma tepkisidir; kronik yükseklik bağışıklık baskılanması, uyku bozukluğu ve insülin direnciyle ilişkilendirilir. → Stres, Kortizol ve Adaptojenik Mantarlar

Kuzugöbeği Mantarı — bkz. Morchella.

L

Lamel (Lamella, çoğul: Lamellae) — Şapkalı mantarların şapka altındaki ince dilimsi yapılar. Sporların üretildiği yüzeydir. Lion's Mane'de lamel yoktur — sporlar dikensi yapılardan salınır; Reishi'de lamel yerine por (tüp) bulunur.

Laminar Akış Kabini (Laminar Flow Hood) — HEPA filtreli, tek yönlü steril hava akışı sağlayan iş istasyonu. İnokulasyon, misel transferi ve agar çalışması bu kabin altında yapılır.

Lentinan — Shiitake'ye (Lentinula edodes) özgü yüksek moleküler ağırlıklı beta-(1→3),(1→6)-D-glukan. Üçlü sarmal yapıdadır ve bu üç boyutlu yapı biyolojik etkinliği için belirleyicidir. 1969'da Chihara ve ekibi keşfetmiştir. Donko grade Shiitake'deki yoğunluğu diğer sınıflarla bu maddede karşılaştırılmıyor.

Lentinula edodes — Shiitake'nin bilimsel adı. bkz. Shiitake.

Lentinus tigrinus — Söğüt ve kavak gibi su kenarı ağaçlarının ölü odununda büyüyen, şapkası koyu pullu bir beyaz çürükçül. Shiitake'nin eski cins adı olan Lentinus'ta bugün de kalan türlerdendir; shiitake ise Lentinula cinsine taşınmıştır. MYCOVITA portföyünde yer almaz. → Lentinus Tigrinus Tür Ansiklopedisi

Lingzhi (灵芝) — Reishi'nin Çince adı; ilahi ya da ruhani mantar anlamına gelir. Shennong Ben Cao Jing'de üst sınıf (shangpin) ilaç olarak sınıflandırılmıştır.

Lion's Mane (Hericium erinaceus) — Beyaz, sarkık dikenlerden oluşan meyve gövdesi veren fonksiyonel mantar türü. Hericenon ve erinacin bileşenleriyle nörobilim araştırmalarına konu olur. → Lion's Mane Ansiklopedisi

Liyofilizasyon (Freeze Drying) — Mantarın dondurulduktan sonra vakum altında suyunun süblimleşmeyle uzaklaştırılması. Hücre yapısını iyi korur, ancak ekipman ve enerji maliyeti yüksektir. MYCOVITA'nın kullandığı yöntem bu değildir — 42-45 °C düşük ısılı kurutmadır. → Düşük Isılı Kurutma

M

Maillard Reaksiyonu — Amino asitlerle indirgen şekerlerin 140-165 °C arasında enzim dışı etkileşimi. Altın kahverengi renk, karamelimsi aroma ve lezzet derinliği yaratır. → Mantar Karamelizasyon Eşiği

Maitake (Grifola frondosa) — Dans eden mantar. Çok katlı, kıvrımlı yaprak formunda büyür; meşe köklerinde yaşar. D-Fraction ve X-Fraction bileşenleriyle araştırılır. MYCOVITA Gastronomi serisinde yer alır.

Makrofaj — Bağışıklık sisteminin temizlikçi hücreleri. İmmünoloji tanımı: patojenleri fagositozla yok eder ve sitokin salgılar; bu bir ürün etkisi beyanı değildir. → İmmün Sistem Nasıl Çalışır?

Mantar — Günlük Türkçede hem fungus âlemini hem yalnız şapkalı meyve gövdesini karşılayabilen çatı terim. Bu belirsizlik yüzünden literatürde makrofungus, mikrofungus, misel ve meyve gövdesi ayrımları kullanılır. → Mantar Kelimesinin Etimolojisi

Melanin — Koyu pigment molekülü; Chaga'nın koyu rengiyle ilişkilidir; bu maddede melanin yoğunluğu için ölçülmüş bir değer verilmiyor. Antioksidan ve radyoprotektif özellikleri araştırılmaktadır.

Meyve Gövdesi (Fruiting Body / Carpophore) — Mantarın görünen, spor üreten kısmı: şapka, sap ve lamel/por/diken yapıları. Biyoaktif bileşenlerin büyük bölümü burada yoğunlaşır. MYCOVITA yalnız meyve gövdesi tozu kullanır. → Misel vs Meyve Gövdesi

Mikoprotein (Mycoprotein) — Mantar miselyumundan elde edilen protein; Fusarium venenatum'dan üretilen Quorn ticari örneklerindendir. Fonksiyonel mantar tozundan ayrı bir ürün kategorisidir — endüstriyel fermantasyon ürünüdür.

Mikoremediasyon (Mycoremediation) — Mantarların çevresel kirleticileri (petrol, pestisit, ağır metal) parçalama ya da soğurma kapasitesinin çevre temizliğinde kullanılması. Fonksiyonel mantar üretiminde kullanılmaz; üretimde tersi geçerlidir — substratın baştan temiz olması şarttır.

Mikoriza (Mycorrhiza) — Mantar miselinin bitki kökleriyle kurduğu simbiyotik ilişki. Mantar bitkiden şeker alır, karşılığında mineral ve su emilimini artırır. Kara bitkilerinin büyük çoğunluğu bir mikoriza ortağına bağımlıdır. Porcini, chanterelle ve trüf mikorizal olduğu için kültürde üretimleri zordur. → Toprak Mikrobiyomu ve Mantar Çeşitliliği

Mikrobiyom — İnsan bağırsağında yaşayan binden fazla bakteri türünden (ayrıca virüs, mantar ve arke) oluşan topluluk. Bağışıklığın büyük bölümünü yönetir, vitamin sentezler. Mantar polisakkaritleri prebiyotik potansiyel taşır. → Mantarlar ve Bağırsak Mikrobiyomu

Mikronizasyon — Mantar tozunun parçacık boyutunu 10-50 mikronun altına düşürme işlemi. Yüzey alanını artırarak biyoyararlanımı etkilemesi araştırılır; jet değirmen veya bilyalı değirmen kullanılır.

Miselyum (Mycelium) — Mantarın toprak altındaki ya da substrat içindeki hif ağı. Besin alımı, büyüme ve çevreyle etkileşim bu ağ üzerinden olur. Meyve gövdesinden biyokimyasal olarak farklı bir profil taşıyabilir; fark analizle gösterilir. Miselyum tahıl üzerinde büyütülüp substratla birlikte öğütüldüğünde ürün, misel ve substrat karışımı olur; bu ayrım etiketten ya da alfa-glukan ölçümünden anlaşılır. → Misel vs Meyve Gövdesi

Modoshi-jiru (戻し汁) — Kurutulmuş Donko Shiitake'nin ıslatma suyu. GMP ve serbest glutamat bu suya geçer; dökülmez, umami tabanı olarak kullanılır. Soğuk suda uzun ıslatma mutfak pratiğinde tercih edilir; çözünürlük karşılaştırması bu maddede ölçülmüyor. → Shiitake Donko Mutfakta

Mycelium on Grain (MOG) — Miselyumun steril tahıl üzerinde büyütülmesi ve substratla birlikte öğütülmesiyle elde edilen toz. Piyasadaki birçok mantar tozu aslında MOG'dur; alfa-glukan oranı yüksek, beta-glukan oranı düşüktür. → Misel vs Meyve Gövdesi

Monotub — Ev tipi mantar yetiştiriciliğinde kullanılan, hava değişimi için delikler açılmış plastik saklama kabı. Hobi üretiminde yaygındır, endüstriyel üretimde kullanılmaz.

Morchella (Kuzugöbeği / Morel) — Bal peteği desenli şapkasıyla tanınan bahar mantarı; ticari değeri yüksek yenilebilir cinslerdendir. Türkiye'de özellikle Doğu Karadeniz ve İç Anadolu'da doğadan toplanır.

N

Nameko (ナメコ) — Pholiota microspora'nın Japonca adı. Kaygan, amber rengi şapkalı, Japonya'da yaygın yenilebilir mantar.

NGF (Sinir Büyüme Faktörü) — Sinir hücrelerinin büyümesini, korunmasını ve onarımını düzenleyen nörotrofik faktör. Keşfi 1986 Nobel Tıp Ödülü'ne konu olmuştur (Rita Levi-Montalcini ve Stanley Cohen). Lion's Mane'in hericenon ve erinacin bileşiklerinin NGF sentezini uyardığı hücre modellerinde gösterilmiştir (Kawagishi ve ark., 1991; Kawagishi ve ark., 1994).

NK Hücreleri (Natural Killer) — Doğuştan gelen bağışıklığın sitotoksik lenfositleri. Virüs bulaşmış ve anormal hücreleri MHC'den bağımsız tanıyıp yok eder. → İmmün Sistem Nasıl Çalışır?

Nootröpik (Nootropic) — Bilişsel işlevi — hafıza, odaklanma, öğrenme — desteklemeyi amaçlayan maddelerin genel adı. 1972'de Corneliu Giurgea tanımlamıştır. Bir düzenleyici sınıflandırma değildir.

Nöroplastisite — Beynin yeni sinaptik bağlantılar kurma, mevcut bağlantıları güçlendirme ya da zayıflatma kapasitesi. Öğrenmenin ve hafızanın nörolojik temelidir; NGF ve BDNF gibi nörotrofik faktörler bu süreçte rol oynar.

Novel Food (Yeni Gıda) — AB mevzuatında (Regulation EU 2015/2283) 15 Mayıs 1997 öncesinde Avrupa'da önemli ölçüde tüketilmemiş gıda maddeleri. Bazı mantar türleri ve ekstraktları bu kapsamdadır; EFSA değerlendirmesi ve Komisyon onayı gerektirir.

O – Ö

Oda Bazlı İklim Kontrolü — Her üretim odasının sıcaklık, nem ve karbondioksit değerinin ayrı yönetilmesi. Türlerin istediği koşullar çakıştığı için bu ayrım üretim planlamasının temelidir — Lion's Mane 18-20 °C, Reishi 25-28 °C, Cordyceps 20-22 °C aralığını ister. → Neden MYCOVITA?

Ophiocordyceps sinensis — Himalaya'da 3.000-5.000 metre yükseklikte, Thitarodes kelebeğinin larvası üzerinde parazit yaşayan vahşi Cordyceps türü. Tibetçe adı Yartsa Gunbu'dur. Kültürde üretimi başarılamadığı için yalnız doğadan toplanır; fiyatı bu yüzden çok yüksektir. MYCOVITA'nın kullandığı tür bu değil, Cordyceps militaris'tir.

Otoklav (Autoclave) — Basınçlı doymuş buharla sterilizasyon cihazı: 121 °C, 15 PSI, 60-90 dakika. Substrat sterilizasyonunun temel aracıdır; bakteri ve küf sporlarını yok eder. → Otoklav Validasyonu ve F0 Değeri

P

Pachyman — Poria cocos'un karakteristik beta-glukanı. Sklerosyumda yoğunlaşır; suda çözünürlüğü düşüktür.

Pastörizasyon — Substratın 60-80 °C arasında, otoklav basıncı olmadan ısıtılarak zararlı organizmaların azaltılması. Tam sterilizasyondan farklı olarak bazı faydalı mikroorganizmaları korur; istiridye mantarı gibi agresif kolonizatörlerde tercih edilebilir.

Perithecium (Peritesyum) — İçinde askusları barındıran, boynunda ostiol (açıklık) bulunan küresel askokarp. Cordyceps militaris stromasında bulunur.

Pholiota adiposa — Kestane mantarının bilimsel adı. bkz. Kestane Mantarı.

Pileus — Mantarın şapkası; sporları koruyan ve yayan yapı. Türe göre düz, konveks, çan, huni biçiminde ya da düzensiz olabilir.

Pleurotus eryngii (King Oyster / Eringi) — Kalın, etli saplı yenilebilir fonksiyonel mantar türü. Sapı mutfakta şapkasından çok kullanılır — madalyon tekniğinin dayandığı yapı budur. Ergothionein içeriği yüksektir. MYCOVITA Gastronomi serisinde yer alır.

Pleurotus ostreatus (İstiridye Mantarı) — Yaygın kültürü yapılan türlerden biri; gri-kahverengi, yelpaze şeklinde. Kolay yetişir, agresif kolonizatördür. King Oyster ile aynı cinsten ama farklı türdür. MYCOVITA portföyünde yer almaz.

Polisakkarit — Ondan fazla monosakkarit biriminin glikozidik bağlarla birleşmesiyle oluşan uzun zincirli karbonhidrat. Nişasta, selüloz, kitin, beta-glukan ve lentinan polisakkarittir.

Prebiyotik — Bağırsak bakterilerinin seçici olarak fermente edebildiği, sindirilemeyen gıda bileşenleri. Mantar polisakkaritleri ve kitin-glukan kompleksleri bu potansiyeli taşır. → Mantarlar ve Bağırsak Mikrobiyomu

Primordia (Pin / Tomurcuk) — Meyve gövdesinin ilk oluşum evresi; miselyum yüzeyinden çıkan minik topuzlar. Oluşumu için tetikleme gerekir: sıcaklık düşüşü, taze hava (karbondioksit düşüşü), ışık ve nem artışı. Yetiştiriciliğin kritik bir dönüm noktasıdır.

PSK (Polysaccharide-K / Krestin) — Turkey Tail'den (Trametes versicolor) izole edilen protein bağlı beta-glukan kompleksi. 1977'den bu yana Japonya'da klinik araştırma protokollerinde yer almaktadır.

PSP (Polysaccharopeptide) — Turkey Tail'in Çin'de izole edilen ikinci beta-glukan fraksiyonu. PSK'ya yapısal olarak benzer, amino asit bileşimi farklıdır. → Turkey Tail Ansiklopedisi

Puf Mantarı (Calvatia) — Olgunlaşınca içi toz sporla dolan, küre biçimli mantar cinsi; dev puf mantarı Calvatia gigantea bu cinsin üyelerinden biridir. Bu cinsten 1960'ta adlandırılan calvacin proteini erken dönem deneysel çalışmalara konu olmuştur. Yabani toplama kapsamı dışıdır; MYCOVITA portföyünde yer almaz. → Calvacin: Dev Puffball'da 1960'ta Adlandırılan Bileşen

Pyeogo (표고) — Shiitake'nin Korece adı.

R

Reishi — bkz. Ganoderma lucidum.

Rekonstitüsyon (Rehydration) — Kurutulmuş mantarın suyla yeniden şişirilmesi. Ilık su (20-30 °C) tercih edilir — sıcak su dış yüzeyi hemen pişirip iç kısmın su emmesini engeller. Elde edilen ıslatma suyu dökülmez, umami deposudur. → Kuru Sparassis Nasıl Kullanılır?

S – Ş

Saprofit — Ölü organik madde üzerinde beslenen organizma. Kültür mantarlarının çoğu (Shiitake, Lion's Mane, King Oyster, Turkey Tail) saprotrofiktir; parazitik ve mikorizal türlerden bu yönüyle ayrılır.

SCFA (Kısa Zincirli Yağ Asitleri) — Bütirat (C4), propiyonat (C3) ve asetat (C2). Kolon bakterilerinin diyet lifini ve prebiyotikleri anaerobik fermantasyonla ürettiği metabolitler. → Mantarlar ve Bağırsak Mikrobiyomu

Shennong Ben Cao Jing (神農本草經) — Çin'in en eski farmakoloji metni; M.Ö. 200 dolaylarında derlenmiş, çok daha eski bir sözlü geleneği yansıtır. 365 ilacı üç sınıfa ayırır; Reishi üst sınıfta yer alır.

Shiitake (Lentinula edodes) — Dünyada yaygın kültürü yapılan mantar türlerinden. Lentinan ve GMP başlıca bileşenleridir; en yüksek kalite sınıfı Donko grade'dir. MYCOVITA Gastronomi serisinde yer alır.

Shojin Ryori (精進料理) — Japon Zen Budist manastır mutfağı; hayvansal ürün kullanılmaz. Shiitake dashi bu geleneğin umami temelidir. 13. yüzyılda kurumsallaşmış, kaiseki mutfağının kaynaklarından biri olmuştur.

Sitokin — Bağışıklık hücreleri arasında sinyal taşıyan küçük protein molekülleri. IL-2, IL-6, IL-12, TNF-α ve IFN-γ bu gruptadır. → JAK-STAT Yolağı ve Mantar Bileşenleri

Sizofiran (Schizophyllan / SPG) — Schizophyllum commune'den izole edilen, immünomodülatör etkisi araştırılan beta-glukan.

Sklerosyum (Sclerotium) — Sertleşmiş, yoğunlaşmış miselyum kütlesi; zorlu koşullara dayanıklı bir uyku yapısıdır. Chaga'nın siyah dış yapısı bir sklerosyumdur — teknik olarak meyve gövdesi değildir.

Songi (송이) — Matsutake'nin (Tricholoma matsutake) Korece adı.

Sparassis crispa (Karnabahar Mantarı) — Mercan benzeri, kıvrımlı yaprak formunda nadir mantar. Beta-glukan oranı literatürde en yüksek bildirilen türler arasındadır (Kimura, 2013); yayımlanmış değerler çalışmaya ve ölçüm yöntemine göre değişir. MYCOVITA'nın ürettiği türlerden biridir.

Spawn (Tohum Miselyum) — Steril tahıl (çavdar, buğday, darı) ya da ahşap pim üzerinde büyütülmüş miselyum; substrata aşılamak için kullanılır. Spawn kalitesi sonraki tüm üretim aşamalarını belirler. → Neden Sertifikalı Misel Kullanıyoruz?

Spor (Basidiospore) — Mantarın üreme hücresi. Bazidiyomlardan mekanik fırlatmayla salınır; rüzgâr, su ya da hayvanlarla yayılır ve uygun koşulda çimlenerek miselyum oluşturur.

Standardize Özüt (Standardized Extract) — Belirli bir biyoaktif bileşen yüzdesini garanti eden konsantre ekstrakt — örneğin %30 beta-glukan standardize. Tam meyve gövdesi tozundan ayrı bir ürün kategorisidir; MYCOVITA tam meyve gövdesi tozunu tercih eder.

Stipe — Mantarın sapı; şapkayı taşıyan yapısal eleman. King Oyster gibi bazı türlerde sap şapkadan daha değerlidir.

Substrat — Mantarın üzerinde büyüdüğü besin ortamı. Türe göre sert ağaç talaşı, pamuk tohumu kabuğu, buğday kepeği, pirinç kabuğu ya da bunların özel karışımları kullanılır. Bileşimi, sterilizasyonu ve nem oranı mantarın biyoaktif profilini etkileyebilir; ölçüm türe göre değişir.

Süperkritik Karbondioksit Ekstraksiyonu — Karbondioksitin kritik noktasının (31,1 °C, 73,8 atm) üzerinde sıvı-gaz arası faz özelliği kazandığı koşullarda yapılan ekstraksiyon. Triterpenoidler ve uçucu bileşenler için kullanılır; çözücü kalıntısı bırakmaz.

T

T Hücreleri (T Lenfositler) — Adaptif bağışıklığın efektör hücreleri. Yardımcı T (CD4+) hücreleri yanıtı koordine eder, sitotoksik T (CD8+) hücreleri enfekte hücreleri yok eder.

Termitomyces — Afrika ve Asya'da termit yuvalarındaki mantar bahçelerinde, termitlerle zorunlu ortak yaşam içinde büyüyen mantar cinsi; ticari kültürü kurulamadığı için yalnız yabani toplanır. Termitomycesphin adı verilen glikolipitler bu cinsten tanımlanmıştır. MYCOVITA portföyünde yer almaz. → Termitomycesphin Nedir: Termitomyces Mantarının Glikolipidi

Tinktür — Mantar bileşenlerinin alkolle (genellikle %60-95 etanol) ekstrakte edilmiş sıvı formu. Triterpenler, steroller ve fenolik bileşikler bu yolla elde edilir; suda çözünen beta-glukanlar tinktürde düşük kalır — çift ekstraksiyon bu yüzden geliştirilmiştir.

Trametes versicolor — Turkey Tail'in bilimsel adı. bkz. Turkey Tail.

Tremella fuciformis (Gümüş Kulak / Yin Er) — Yarı saydam, jelimsi, beyaz-krem yenilebilir mantar. Çin mutfağında tatlılarda ve çorbalarda kullanılır; nem tutan polisakkaritleri cilt bağlamında araştırılır. MYCOVITA portföyünde yer almaz. → Tremella vs Hyaluronik Asit

Tremellan — Tremella cinsinin karakteristik asidik heteropolisakkariti. Yüksek su tutma kapasitesi bu yapıdan gelir.

Trichoderma — Mantar yetiştiriciliğinin yaygın ve agresif kontaminantlarındandır; yeşil küf olarak bilinir. Bir kez kolonize ettiğinde kültür genellikle kurtarılamaz.

Triterpen (Triterpene) — Otuz karbon atomlu (altı izopren birimi) terpenoid bileşik ailesi. Reishi'de ganoderik asitler, Chaga'da betulinik asit bu gruptadır. Yağda çözünür — sıcak su ekstraksiyonuyla elde edilemez. Mantardaki acılığın ana kaynağıdır.

Trüf (Tuber spp. / Domalan) — Toprak altında büyüyen, yoğun aromalı yenilebilir mantar cinsi. T. melanosporum (kara trüf) ve T. magnatum (beyaz trüf) ticarete konu olan türlerdir. Mikorizaldir; Türkiye'de Bolu, Düzce ve Kastamonu çevresinde doğadan toplanır. MYCOVITA portföyünde yer almaz.

Turkey Tail (Trametes versicolor) — Renkli bantlı, yelpaze biçimli, odunsu mantar. PSK ve PSP bileşenleriyle en çok araştırılan türlerden biridir.

U – Ü

Umami (旨味) — 1908'de Tokyo İmparatorluk Üniversitesi'nde Kikunae Ikeda'nın tanımladığı, 2002'de resmen kabul edilen beşinci tat. Glutamat ve GMP'nin sinerjik etkisiyle oluşur; kurutulmuş Shiitake Donko mutfakta umami kaynağı olarak kullanılır.

V

Vagus Siniri (Cranial Nerve X) — Beyin sapından çıkan, boyun, göğüs ve karın organlarını innerve eden en uzun kranial sinir. Beyin-bağırsak aksının ana iletişim hattıdır; bağırsaktan beyne giden liflerin ters yöne göre daha fazla olduğu anatomi kaynaklarında bildirilir; bu maddede oran verilmiyor. → Vagus Siniri ve Mantar Bileşenleri

W

Wood Wide Web (Orman İnterneti) — Mikoriza ağlarının ağaçlar arasında besin ve kimyasal sinyal transferini sağladığını anlatan kavram; 1997'de Suzanne Simard'ın araştırmasıyla yaygınlaşmıştır. Ana ağaç kuramına göre yaşlı ağaçlar miselyum ağı üzerinden genç fidanlara besin aktarır.

X

X-Fraction — Maitake'den izole edilen ikinci biyoaktif fraksiyon. D-Fraction'dan farklı bir glikozidik bağ yapısı taşır; glisemik kontrol ve insülin duyarlılığı araştırmalarında incelenir. → Maitake Ansiklopedisi

Y

Yamabushitake (山伏茸) — Lion's Mane'in Japonca adı; dağ keşişinin (yamabushi) mantarı anlamına gelir. Shugendo geleneğindeki keşişlerin giydiği kürklü kıyafete benzediği için bu adı almıştır.

Yartsa Gunbu (དབྱར་རྩྭ་དགུན་འབུ) — Ophiocordyceps sinensis'in Tibetçe adı; yaz bitkisi, kış böceği anlamına gelir. Aşırı toplama nedeniyle popülasyonu azalmaktadır. → Cordyceps Ansiklopedisi

Yunzhi (雲芝) — Turkey Tail'in Çince adı; bulut mantarı anlamına gelir.

Z

Zar (Velum) — Gelişmekte olan meyve gövdesini örten ince doku. Evrensel velum tüm mantarı, parsiyel velum yalnız lamelleri örter; yırtıldığında sapta annulus, dipte volva kalıntısı bırakır.

Zehirlenme (Mikotoksikoz) — Zehirli mantar tüketiminden kaynaklanan tablo. Amatoksin zehirlenmesi ölümcül olabilir ve pişirmeyle önlenemez. Doğadan toplanan mantar, tür teşhisi kesinleşmeden tüketilmez. → Kontaminasyon ve Mikotoksinler

Eksik gördüğünüz bir terim ya da düzeltme öneriniz varsa iletişim sayfasından yazabilirsiniz.

Bir terimin hangi yazılarda geçtiğini konu başlığı altında görmek için okuma haritası bütün arşivi kategorilere ayırıyor. Atıf yapılan bilimsel kaynakların tam listesi bibliyografya sayfasında, içerik üretim yöntemimiz editöryel politika sayfasındadır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Fonksiyonel mantarlar ilaç değildir ve hastalıkların tedavisinde kullanılamaz.

Yöntem: Editöryel Politika  |  Referanslar: Bibliyografya